Thụy Điển, quốc gia đã có Luật Tự do thông tin cách đây 244 năm, cho phép người dân được tự do tiếp cận với các tài liệu của chính phủ. Bất cứ ai cũng có thể yêu cầu được xem biên bản họp nội các, tài liệu bộ ngành hay thư từ của thủ tướng.
Sự công khai và minh bạch này đã được tác giả Regina William - người tới thăm Trung tâm Lưu trữ Văn phòng Chính phủ tại Stockholm - mô tả trên Thesundaily, trang web của tờ The Sun (Anh). Regina William đã thấy một lá thư viết tay nét chữ rõ ràng, giản dị, có địa chỉ gửi tới Thủ tướng Thụy Điển Fredrik Reinfeldt. Tác giả bức thư là một bé gái 12 tuổi.
Regina William viết: Một nhân viên tại Trung tâm này đã sẵn lòng dịch bức thư cho tôi, tác giả bức thư, bé gái nhỏ đã thể hiện những lo lắng của mình với môi trường và bảo vệ động vật, nhân viên trung tâm cho biết.
Bức thư khác đến từ một viên chức nghỉ hưu viết về hệ thống an sinh xã hội của đất nước. Tôi đã nhìn thấy ngăn đựng các lá thư gửi tới thủ tướng Thụy Điển thậm chí trước khi ông đọc chúng.
Với người Thụy Điển, thực tế này không có gì là khác lạ khi nguyên tắc minh bạch và công khai được ưu tiên nhấn mạnh trong luật pháp.
Trên thực tế, Thụy Điển luôn đứng hàng đầu bảng xếp hạng chỉ số minh bạch. Nước này chia sẻ vị trí thứ tư với Singapore, sau Đan Mạch, Phần Lan và New Zealand tại Chỉ số nhận thức tham nhũng năm 2007 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế.
Thụy Điển cũng là quốc gia đầu tiên trên thế giới có Luật Tự do Thông tin vào năm 1766, cho phép người dân nắm rõ được các công việc của chính phủ.
Đảm bảo cho truyền thông đại chúng phát huy vai trò như những người giám sát trong xã hội, nguyên tắc của việc tiếp cận công khai các tài liệu chính thức được ghi rõ trong Hiến pháp Thụy Điển. Điều đó có nghĩa là mọi tài liệu chính thức đều sẵn có với người dân nói chung và truyền thông đại chúng, với rất ít ngoại lệ.
"Để khuyến khích tự do trao đổi quan điểm và sự sẵn có của thông tin toàn diện, mỗi công dân Thụy Điển được quyền tự do tiếp cận các tài liệu chính thức”, chương 2, điều 1 của Luật Tự do Báo chí Thụy Điển quy định.
Các cơ quan chính phủ là một ví dụ tốt cho nguyên tắc tiếp cận công khai các tài liệu chính thức.
Bất cứ ai đều có thể đi tới các văn phòng chính phủ để đọc những tài liệu chính thức mà không cần quá nhiều nhận dạng bản thân. Trong số này, phải kể đến biên bản họp nội các, các bộ và văn phòng chính phủ; dự thảo các quyết định của chính phủ, hồ sơ nội các, hồ sơ bộ ngành, các tài liệu quốc hội và thậm chí là thư từ của từng bộ trưởng nội các có thời gian từ những năm 1980. Những tài liệu này gồm cả đã đệ trình hoặc ở dạng dự thảo của các cơ quan công quyền.
Mỗi cơ quan được yêu cầu phải giữ sổ sách lưu mọi tài liệu chính thức. Điều đó có thể giúp người dân thường có thể tới văn phòng thủ tướng để xem xét bản sao mọi thư từ của ông.
Tuy vậy, chính sách tự do tiếp cận thông tin của Thụy Điển bị một số nước láng giềng xem là quá cực đoan. Nguyên tắc công khai của Thụy Điển đôi khi cũng gây ra tranh cãi tại EU. Các đại diện Thụy Điển thường bị phản đối hay hiểu nhầm khi họ tán thành sự công khai, minh bạch hơn. Tuy nhiên, tôi tin rằng, Thụy Điển sẽ tiếp tục trở thành quốc gia minh bạch hàng đầu thế giới như họ từng đạt được trong suốt hai thập niên qua.
Hiến pháp Thụy Điển ngay tại chương 1 đã đưa ra những nguyên tắc cơ bản như: Tất cả quyền lực công tại Thụy Điển bắt nguồn từ người dân. Quyền lực công được thực hiện theo pháp luật; Quyền lực công được thực hiện với sự tôn trọng giá trị bình đẳng của tất cả, và vì tự do, phẩm giá của cá nhân.
