Nhiều người đã tăng cường tích trữ các hàng hóa cần thiết vì cho rằng giá còn tăng. Tuy nhiên, việc tích trữ như vậy thường mang lại thiệt nhiều hơn là lợi, cho bản thân người tích trữ cũng như cho nền kinh tế.
Mua hàng tích trữ: người dân dễ bị lợi dụng tăng giá
Sáng chủ nhật, chị Như Anh ở Định Công - Hoàng Mai dắt con nhỏ đi chợ. Dù vướng con nhỏ nhưng chị vẫn quyết định mua rất nhiều hàng rồi thuê người chở hoặc yêu cầu giao tận nhà. Nhà chỉ có ba người, hai vợ chồng và đứa con nhỏ 3 tuổi nhưng số hàng chị Như Anh mua bao gồm: 2 can dầu ăn loại 5 lít, 2 bịch xà phòng loại 5kg và vô số các loại hàng hóa cần thiết từ đồ ăn, hóa mỹ phẩm, đồ dùng tiêu hao...
Chị Anh vừa cười... gượng vừa cho biết, 2 can dầu này cả nhà có thể ăn đến Tết, xà phòng cũng giặt cỡ hơn 4 tháng mới hết.
Tương tự, nhà bà Sơn ở Khu Đại Kim cũng chỉ có 3 người lớn và đứa con nhỏ 2 tuổi nhưng mới đây đã quyết định đặt mua từ quê 2 tạ gạo, đóng thành bao 2 lớp bì ni lon và bao dứa để cất giữ. Chị Sơn tính toán, 50kg cho đứa cháu ruột đang trọ học gần nhà chắc đủ ăn đến đầu năm học mới. Phần còn lại để nhà dùng cũng đủ mấy tháng. Không chỉ gạo, đã từ hàng tháng nay, bà Sơn còn lo tích trữ đủ thứ: trứng gà đặt mua từ quê cả trăm quả, mì chính - đường - mì tôm - xà phòng - đồ dùng hàng ngày cho đứa trẻ... đều được bà mua theo "lô" lớn để tích trữ dùng dần.
Chị Anh còn cho biết, tại cơ quan chị - cơ sở của một bệnh viện công ở Thanh Trì, các chị em trong cơ quan không chỉ mua cho mình mà còn xui nhau đi mua đồ dùng về tích trữ. Đồ ăn, đồ dùng hàng ngày là những thứ... được ưu tiên số một. Ai cùng có tâm lý mua nhiều thì giá rẻ và mua về để tích trữ trong nhà dùng dần, từ trước đến nay giá vẫn tăng có bao giờ giảm đâu. Bây giờ lại lạm phát "chỉ thiên" thế này thì còn lâu mới giảm.
Đây chỉ là điển hình nhỏ cho xu hướng tính trữ - dự phòng của một số người dân trong cơn bão giá. Trong đó, đa số người dân một mặt tích cực siết chặt chi tiêu, một mặt lo tích trữ những hàng hóa cần thiết mà chủ yếu là tập trung cho ăn uống và sử dụng hàng ngày. Và dường như, trong cơn lốc tăng giá, người dân đang tìm đủ mọi cách tiết kiệm để sống theo kiểu "khéo co thì ấm", chính vì thế những thói quen tiêu dùng cũ của một thuở khó khăn lại được áp dụng việc mua tích trữ, dự phòng để dùng dần là một điển hình.
Hành động của một số người dân như trên là dễ hiểu và có thể thông cảm. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, lo lắng như thế là hơi thái quá. Câu chuyện về cơn sốt giá gạo cách đây 1 tháng ở miền Nam vẫn là bài học cho thực tế này. Khi giá gạo tăng cao, nhiều người dân đã đổ xô đi mua, ngay sau đó giá gạo hạ xuống thì chính họ là người bị thiệt. Tâm lý đi mua hàng để tích trữ hiện nay của một số người không khéo lại bị lợi dụng để tăng giá hàng hóa.
Trong báo cáo mới đây của Bộ Công Thương cho biết, hầu hết các mặt hàng trọng điểm trên thị trường trong nước như lương thực, thực phẩm, phân bón, xăng dầu, sắt thép, xi măng… trong tháng 6 sẽ không có biến động lớn về giá, tiếp tục giữ ổn định. Tại các tỉnh phía Bắc, tuy giá lương thực đã ổn định so với thời điểm cuối tháng 4, đầu tháng 5 nhưng vẫn cao hơn mức giá trước khi xảy ra sốt gạo từ 2.000 - 3.000 đồng (tùy loại gạo). Tại đồng bằng sông Cửu Long, nguồn cung lương thực dồi dào nên giá đã chững lại. Tuy nhiên, theo Bộ Công Thương, trong tháng 6, giá lương thực sẽ tương đối ổn định. Giá lương thực có chăng sẽ chỉ tăng nhẹ ở một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long vào cuối tháng 6 nếu các doanh nghiệp được triển khai ký các hợp đồng xuất khẩu mới.
Cơn sốt giá duy nhất hiện nay là giá xi măng ở phía Nam cũng đã được khống chế. Đến cuối tháng 5, lượng xi măng điều chuyển vào thị trường phía Nam để bình ổn thị trường đã lên tới 74.000 tấn. Trong tháng 6, nguồn cung xi măng vẫn đảm bảo đáp ứng nhu cầu với lượng tồn kho đến cuối tháng 5 chuyển sang trên 1 triệu tấn… Riêng đối với mặt hàng xăng dầu, dự báo tháng 6, giá dầu thô thế giới còn diễn biến khó lường, khả năng vẫn ở mức trên 120 USD/thùng. Các doanh nghiệp trong nước gặp không ít khó khăn (không được bù lỗ kịp thời, thiếu vốn…) nhưng vẫn đảm bảo tiến độ nhập khẩu, đảm bảo nguồn cung với giá bán ổn định. Theo kế hoạch, hôm nay, 4/6, Bộ Công Thương sẽ báo cáo Chính phủ về cơ chế điều hành xăng dầu và xuất khẩu gạo trong thời gian tới.
Đa số người dân dành phần lớn thu nhập cho cái ăn hàng ngày. 
Chia sẻ với người nghèo hơn nữa trong khó khăn
Phó Giáo sư - Tiến sỹ Ngô Trí Long (Bộ Tài chính) cho biết, giá cả tăng sẽ tác động đến mọi người dân nhưng tác động mạnh nhất là công chức nhà nước và người nghèo. Ở phương Tây, có một câu nói: "Lạm phát là một loại thuế đánh mạnh nhất vào những người nghèo khổ nhất". Trong nhóm người nghèo bị tác động mạnh ở Việt Nam, có một phần rất đông là nông dân sản xuất nông nghiệp.
Giá cả tăng sẽ tác động đến tất cả mọi tầng lớp, nhưng với những người giàu, có điều kiện sẽ ít bị tác động hơn vì trong tổng thu nhập, họ chỉ phải sử dụng một phần cho chi tiêu hàng ngày. Còn những người nghèo thì hầu hết thu nhập dùng cho chi tiêu hàng ngày, có bao nhiêu phải chi hết, thậm chí không đủ mà chi. Vì vậy, giá cả lên sẽ khiến cuộc sống vốn eo hẹp của nhóm đối tượng này càng eo hẹp và khó khăn hơn. Nếu giá cả càng tăng thì càng tác động tiêu cực đến người nghèo và quá trình đó sẽ làm phân hóa giàu nghèo càng mạnh hơn.
Trong một báo cáo gần đây, ADB cũng khuyến cáo lạm phát sẽ làm giảm sức mua của người nghèo và làm tăng bất bình đẳng về thu nhập. Lạm phát cũng gây ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng. Lạm phát ở Việt Nam đang có xu hướng tăng cao trong những năm gần đây. Mức lạm phát trung bình của Việt Nam cao hơn các nước trong khu vực. Nguyên nhân gây lạm phát, tăng giá của nhóm lương thực thực phẩm là nhân tố chính. Mức giá lương thực - thực phẩm ở Việt Nam thường cao hơn và không ổn định hơn so với các nước khác và luôn ở mức cao hơn mức tăng giá tổng thể của CPI. Trong khi đó, lương thực - thực phẩm chiếm tỷ lệ đến 42,8% trong rổ hàng hóa tính CPI của Việt Nam.
Như thế, khi đa số người dân vẫn chủ yếu đi làm để lo cho cái ăn hàng ngày thì việc tăng giá các mặt hàng thiết yếu sẽ khiến cho họ khó khăn hơn. Điều này, đòi hỏi Chính phủ chia sẻ nhiều hơn cho người nghèo, những chính sách an sinh xã hội cần được đẩy mạnh, thể hiện rõ nét hơn bên cạnh những biện pháp kiểm chế lạm phát đang được thực thi mạnh mẽ.
