Công tác tiêm chủng mở rộng (TCMR) được triển khai thí điểm tại Quảng Ninh từ năm 1982 và chính thức nhân rộng từ năm 1985. Từ đó đến nay, mặc dù gặp không ít khó khăn nhưng công tác này vẫn đạt được những thành công, góp phần giúp Quảng Ninh thanh toán, loại trừ được nhiều loại bệnh cho trẻ như: Bại liệt, uốn ván... Và tạo được “lá chắn” vững chắc để bảo vệ sức khoẻ cho phụ nữ và trẻ em trên địa bàn tỉnh.
Từ sáng tạo, linh hoạt trong triển khai
Còn nhớ, thời điểm mới bắt đầu triển khai chương trình TCMR ở tất cả các huyện, thị xã, thành phố trong toàn tỉnh, nhận thức của người dân về vấn đề này còn rất nhiều hạn chế. Thêm vào đó, việc đi lại giữa các địa phương trong tỉnh khá khó khăn, phức tạp, nhất là ở các xã vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo. Trong khi đó, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực cho ngành y tế lại quá thiếu thốn, hạn hẹp. Những tồn tại này đã làm cho công tác TCMR gặp không ít khó khăn, trở ngại.
Giải quyết vấn đề đó, tỉnh đã thành lập Ban chỉ đạo Chăm sóc sức khoẻ ban đầu với nhiệm vụ chỉ đạo hoạt động chung trên toàn tỉnh. Riêng ở 14 huyện, thị xã, thành phố và 186 xã, phường đều thành lập Ban chỉ đạo chương trình TCMR. Ngoài ra, ngành Y tế - đơn vị trực tiếp quản lý, chỉ đạo và giám sát toàn bộ các hoạt động của chương trình TCMR còn phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, tổ chức đoàn thể như: Sở Kế hoạch - Đầu tư, Sở GD-ĐT, Hội LHPN, Tỉnh Đoàn... để đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động tới đông đảo người dân. Đặc biệt, để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, khi tổ chức tiêm chủng, các xã đã chia thành nhiều điểm nhỏ. Nhiều địa phương còn thành lập các đội tiêm chủng đến từng hộ dân. Các hình thức TCMR cũng được thực hiện linh động theo mỗi giai đoạn, đặc điểm của các khu vực trong tỉnh để người dân ở các địa phương có điều kiện tham gia thuận lợi và đầy đủ nhất. Chẳng hạn như ở giai đoạn 5 năm đầu (từ 1985-1990), TCMR được tổ chức theo 3 hình thức: Tiêm chủng thường xuyên tại 7 huyện miền Tây vào ngày 25 hàng tháng; tiêm chủng định kỳ vào các tháng 1, 4, 7, 10 và tiêm chủng chiến dịch áp dụng tại một số xã vùng sâu, vùng xa như: Huyện Ba Chẽ, Bình Liêu, Hoành Bồ. Hay như ở giai đoạn 1991-2000, TCMR thường xuyên được tổ chức hàng tháng tại 13/13 các địa phương. Riêng một số xã vùng xa của huyện: Bình Liêu, Tiên Yên, Hoành Bồ được áp dụng hình thức tiêm chủng định kỳ; tiêm chủng chiến dịch áp dụng vào cuối năm cho riêng 3 xã ở huyện Ba Chẽ. Từ năm 2001 đến nay, công tác TCMR được thực hiện theo 2 hình thức, đó là tiêm chủng thường xuyên 14 huyện, thị xã, thành phố; tiêm chủng chiến dịch áp dụng khi có chiến dịch tiêm vắc xin theo chỉ đạo của chương trình, giảm tỷ lệ mắc các bệnh trong chương trình TCMR.
Đến những thành công
Để nâng cao chất lượng và an toàn tiêm chủng, trong thời gian qua Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh còn thường xuyên bổ sung dụng cụ tiêm chủng, dây chuyền lạnh cho tuyến huyện, xã, phường từ nguồn viện trợ của chương trình Quốc gia TCMR và địa phương. Hiện, toàn tỉnh có trên 80% các Trạm Y tế đã có tủ lạnh bảo quản vắc xin. Đặc biệt, từ năm 2003, toàn bộ chương trình TCMR đã được sử dụng bằng bơm kim tiêm tự khoá, hạn chế tối đa những tai biến xảy ra khi tiêm chủng. Các thiết bị theo dõi nhiệt độ cũng được trang bị đầy đủ đến tận các điểm tiêm chủng. Hàng năm, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh và các trung tâm y tế tuyến huyện thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho đội ngũ y, bác sĩ về kỹ năng tiêm, kỹ năng bảo quản vắc xin, sử dụng bơm kim tiêm, hộp an toàn, huỷ bơm kim tiêm... Đội ngũ cộng tác viên y tế thôn bản cũng được tăng cường nhằm thực hiện tốt việc theo dõi trẻ sau tiêm, đồng thời bám bản tuyên truyền vận động nhân dân tham gia các chương trình TCMR.
Nhờ vậy, Quảng Ninh không có dịch bệnh lớn xảy ra, nhất là các dịch nằm trong chương trình tiêm chủng cho trẻ em dưới 1 tuổi như: Ho gà, bạch hầu, sởi... Theo báo cáo của tỉnh, tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ phòng 6 bệnh cho trẻ em dưới 1 tuổi trên toàn tỉnh tăng nhanh. Từ năm 1990, tỷ lệ trẻ em được TCMR trong toàn tỉnh đã đạt 80%. Đến nay, tỷ lệ này được duy trì hàng năm luôn đạt từ 96,5-99,45%. Công tác thanh toán bại liệt ở Quảng Ninh cũng đạt được kết quả vững chắc. Từ năm 1994, toàn tỉnh không còn ca bệnh bại liệt, đảm bảo và vượt trước mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000 của cả nước. Từ năm 1994 đến nay, không có ca bệnh bạch hầu. Năm 2004, trên địa bàn tỉnh gần như không có ca bệnh ho gà. Bên cạnh đó, tỷ lệ tiêm chủng bệnh sởi luôn đạt mức cao; đặc biệt, từ năm 2011 tiêm vắc xin sởi mũi 2 cho trẻ 18 tháng tuổi đã được đưa vào tiêm chủng thường xuyên và chưa có trường hợp tử vong do bệnh sởi. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin uốn ván cho phụ nữ có thai luôn duy trì ở mức cao trên 90%, tỷ lệ mắc uốn ván sơ sinh đã giảm xuống và đảm bảo được chỉ tiêu tỷ lệ mắc thấp dưới 1/1.000 trẻ đẻ sống/huyện/năm.
Nguyễn Thanh Tùng