Phương pháp gieo sạ lúa -gieo thẳng hạt không qua cấy mạ là một trong những biện pháp kỹ thuật đem lại hiệu quả cao trong sản xuất lúa. Đây cũng chính là một trong những biện pháp kỹ thuật có tính đột phá, được áp dụng rộng rãi trong cả nước đem lại lợi ích nhiều mặt cho người nông dân.
Từ những năm 1990, lúa gieo thẳng (gieo vãi bằng tay) được nông dân Quảng Ninh đưa vào sản xuất song diện tích còn ít, manh mún ở một số địa phương. Từ vụ xuân năm 2007-2008 đến nay, sau một vài vụ trình diễn, phương pháp lúa gieo thẳng đang khẳng định hiệu quả, bước đầu đã cho thấy ưu điểm nổi trội so với phương pháp gieo cấy truyền thống và được người nông dân trong tỉnh lựa chọn, áp dụng rộng rãi trong sản xuất.
Tham quan mô hình lúa gieo sạ tại HTX Hải Yến, huyện Yên Hưng.
Những năm gần đây do thời tiết có nhiều biến động, đặc biệt là đợt rét đậm kéo dài trong vụ đông xuân năm 2007-2008 làm chết hàng nghìn ha mạ, lúa mới cấy, ảnh hưởng đến tiến độ mùa vụ. Để đáp ứng tính thời vụ, một trong những giải pháp hữu hiệu được ngành nông nghiệp và các địa phương lựa chọn là sử dụng biện pháp gieo thẳng lúa trên những chân ruộng chủ động được nước tưới tiêu. Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh đã kịp thời mua 50 giàn sạ cấp cho hai huyện trọng điểm trồng lúa là Đông Triều và Yên Hưng để đưa vào sản xuất. Kết quả không những đã kịp thời gieo cấy hết diện tích đảm bảo thời vụ mà những diện tích gieo cấy bằng phương pháp này còn cho năng suất cao hơn hẳn những diện tích gieo cấy bằng phương pháp truyền thống và gieo thẳng bằng tay. Với những ưu điểm đó, diện tích lúa gieo thẳng bằng tay và gieo thẳng bằng công cụ sạ hàng tại nhiều địa phương liên tục tăng nhanh. Đặc biệt, do nhận thấy những ưu điểm của phương pháp này, nông dân các địa phương như Đông Triều, Yên Hưng đã mạnh dạn thực hiện việc dồn điền, đổi thửa, tạo diện tích lớn thuận lợi cho việc cơ giới hoá. Giống lúa được chú trọng cải tiến chất lượng hạt giống tốt, tỷ lệ nảy mầm cao.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tổng diện tích lúa gieo thẳng vụ đông xuân 2008-2009 và vụ mùa năm 2009 là 8.344,2 ha, tập trung ở các địa phương: Đông Triều, Yên Hưng, Hoành Bồ, Móng Cái, Hải Hà, Đầm Hà. Đông Triều là huyện có diện tích lúa gieo thẳng lớn nhất, chiếm 2.728/3.601 ha vụ đông xuân 2008-2009 trong toàn tỉnh và 3.009,2/4.743,2 ha vụ xuân 2009. Diện tích cấy lúa bằng phương pháp gieo thẳng trong toàn tỉnh cũng liên tục tăng. Chỉ tính riêng vụ mùa năm nay, toàn tỉnh đã tăng 1.092,8 ha diện tích gieo thẳng so với vụ mùa năm 2008. Nhiều địa phương có diện tích gieo thẳng tăng nhanh như Yên Hưng (675 ha), Móng Cái (700 ha). Theo tính toán của cán bộ khuyến nông một số địa phương và bà con nông dân, so với cấy lúa bằng phương pháp truyền thống thì phương pháp gieo thẳng chi phí thấp hơn 120.000 đồng/sào, lợi nhuận đạt 206.000 đồng/sào (khoảng 5,8 triệu đồng/ha). Nếu như trước đây, mỗi sào ruộng cấy hết một công (tương đương 100 nghìn đồng vào thời vụ), còn gieo thẳng bằng giàn kéo tay chỉ mất khoảng 20 nghìn đồng.
Đồng chí Nguyễn Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh cho biết: Kết thúc vụ mùa năm 2009 có thể khẳng định lúa gieo thẳng có nhiều ưu điểm vượt trội và hiệu quả hơn hẳn cấy lúa bằng phương pháp truyền thống. Qua theo dõi, phần lớn diện tích gieo thẳng đều sinh trưởng, phát triển tốt, cây đẻ nhánh khoẻ, đồng đều, ít sâu bệnh, đặc biệt tại một số diện tích gieo cấy của bà con nông dân tại các xã Nguyễn Huệ, Bình Dương (Đông Triều), năng suất bình quân đạt từ 58-60,5 tạ/ha. Tại các điểm mô hình, gieo trồng tập trung như HTX Hải Yến (Yên Hưng), năng suất đạt từ 67-68 tạ/ha. Sử dụng kỹ thuật gieo thẳng giảm công làm mạ, nhổ mạ, giảm chi phí mua nilon che phủ mạ vụ đông xuân, đặc biệt, giảm công cấy lúa. Khi sử dụng công cụ kéo tay một giàn 2 người, một ngày có thể gieo được 2ha, bằng 40 người nhổ mạ cấy, khắc phục được tình trạng thiếu lao động. Về giống, nếu gieo vãi bằng tay tốn từ 40-45kg thóc giống/ha còn dùng giàn kéo tay chỉ tốn 22-28kg/ha. Khi gieo thẳng hàng, nếu gieo thưa thuận lợi cho việc chăm sóc, ruộng lúa thông thoáng, lúa đẻ sớm, đẻ khoẻ, sinh trưởng, phát triển tốt, hạn chế được sâu bệnh, thời gian sinh trưởng rút ngắn được từ 7-10 ngày so với cấy lúa, năng suất tăng từ 10-15%, góp phần giải phóng đất sớm cho trồng cây vụ đông trên chân đất 2 vụ lúa. Đặc biệt, gieo thẳng lúa góp phần thay đổi tập quán gieo mạ, nhổ mạ rồi cấy lúa truyền thống; thúc đẩy nông dân dồn điền đổi thửa, tăng cường sự hợp tác trong sản xuất.
Tuy nhiên, qua thực tế áp dụng phương pháp gieo thẳng tại một số địa phương cho thấy việc tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật gieo sạ của cán bộ khuyến nông là rất quan trọng. Một số địa phương do không thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, chọn chân ruộng không chủ động được nguồn nước, việc chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh không kịp thời nên năng suất lúa thấp như xã Hải Đông (Móng Cái) và một số xã của huyện Đầm Hà.
