Dương Hướng là tác giả viết tiểu thuyết vào hàng có tiếng nhất ở Quảng Ninh hiện nay. Sau thành công của nhiều tác phẩm, đặc biệt là tiểu thuyết Bến không chồng, gần đây nhất ông lại có Dưới chín tầng trời gây tiếng vang trong dư luận.
Để có thêm một cái nhìn khách quan hơn về xu hướng viết tiểu thuyết hiện nay trong văn xuôi Quảng Ninh, phóng viên Báo Quảng Ninh đã có cuộc trao đổi với nhà văn. Ông đã có những nhận xét chân tình nhưng không kém phần táo bạo...
Nhà văn Dương Hướng.
+ Đây cũng là tình trạng chung của cả nước, nhiều người lao vào viết dài. Tiểu thuyết là thể loại chủ lực, là anh cả của văn xuôi nói chung, nó nói được nhiều hơn. Có lẽ thế nên viết tiểu thuyết dễ khẳng định bản thân hơn chăng? Viết nhiều cũng là một điều mừng nhưng giá trị tới đâu mới là quan trọng. Đôi khi, sự hăng hái, máu lửa quá của tác giả khiến mọi người không dám đánh giá gì cả, mà khi họ đang say thì có nhận xét, đánh giá gì cũng không làm họ nhận ra được bản thân đang ở đâu và tác phẩm của mình thế nào.
- Ông có đánh giá gì về tiểu thuyết của các tác giả Quảng Ninh hiện nay?
+ Rất phong phú nhưng chất tiểu thuyết còn ít. Như Ngô Hải Đảo thấy có cái chất của tiểu thuyết, có nội lực, vốn sống nhiều nhưng nghề còn non. Thảo Ngọc đọc văn chương rất có tâm trạng nhưng không rõ cá tính. Cõi người của Trần Nhuận Minh từng trích đăng một đoạn trên báo cũng thể hiện sự uyên thâm đấy nhưng vẫn chưa rõ chất tiểu thuyết, hơn nữa cũng mới viết được một phần thôi, chưa thể nói gì được. Trần Ngọc Dương đọc thấy nhạt lắm. Hay như Phạm Ngọc Hưng viết được, chậm rãi nhưng cách nhìn cũ, dường như tác giả không quan tâm tới thời cuộc đổi thay và cả văn học cũng đã có những đổi mới đáng kể... Dẫu vậy nhưng nói mới hay cũ thì cũng không quan trọng bằng là phải viết hay, đúng không?
Nhìn chung, tôi thấy tiểu thuyết Quảng Ninh mới phản ánh hiện thực xã hội chứ chưa đạt tới tầm cao về giá trị nghệ thuật. Về mặt hình thức cũng vẫn đi theo lối viết truyền thống thôi.
- Nhưng nhiệt huyết của các tác giả đã bỏ ra không ít đâu, họ rất say nghề?
+ Đó là điều đáng ghi nhận chứ. Họ nhiệt tình, say mê lắm, thậm chí là quên ăn, quên ngủ, bỏ mọi thứ để viết. Đa phần các cây viết Quảng Ninh còn ít đi sâu vào thể loại tiểu thuyết nên kinh nghiệm chưa nhiều. Tất nhiên, ai cũng có lúc ban đầu nhưng văn chương mà cứ là chịu khó mài giũa thì nói làm gì.
Một số tác giả cứ thích chạy theo số lượng đầu sách nên viết ào ào, ra sách hàng loạt. Tôi nghĩ không cần viết nhiều mà chỉ cần viết hay, thì một cuốn cũng có thể khẳng định được mình rồi. Nhìn ra cả nước là thấy ngay, nhiều hiện tượng bỗng nhiên xuất hiện chỉ có một cuốn mà nổi danh ngay. Họ nhận thức tới, chín nên viết thành công thôi, tài năng cũng bộc lộ ngay ra. Có thể chỉ là một tác phẩm để đời rồi thôi. Đây cũng là một kinh nghiệm cho các tác giả Quảng Ninh. Tiếc là, chúng ta hiện chưa có ai như thế, chưa xuất hiện tài năng xuất chúng nào cả.
- Từ kinh nghiệm bản thân, theo ông viết tiểu thuyết cần những gì?
+ Vốn sống, sự trải nghiệm, phải thuộc một lĩnh vực nào đó thì mới viết được. Sự trải nghiệm này có thể do đời sống bản thân tự mình trải nghiệm mà cũng có thể do tích luỹ vốn sống qua các kênh khác như đọc chẳng hạn. Rồi viết dạng này cần cả thời gian nữa chứ không như truyện ngắn bất chợt là cũng có thể viết được. Có tất cả những điều này nhưng giá trị tác phẩm tới đâu còn phụ thuộc cái tầm tư tưởng của tác giả nữa.
- Ông nghĩ gì về sự hăng hái của lớp tác giả trẻ với thể loại tiểu thuyết?
+ Hy vọng thì có nhưng cũng cực kỳ khó. Vì nhiệt huyết của họ không bằng lớp trước, dường như cuộc chơi văn chương với họ cũng chỉ là thử nghiệm mà thôi. Người lan sang cả làm báo, tham vọng đầy mình, văn chương cũng chỉ là để tìm chỗ đứng cho mình. Rồi là làm thêm. Cũng có tác giả có nhiệt huyết, qua tác phẩm nhận ra có gì đó bức bách tạo ra từ cuộc sống, do hoàn cảnh, muốn vươn lên khẳng định bản thân... Hình như, họ cố viết để chiếm lĩnh dư luận, thể hiện, có vị trí cuộc sống chứ không phải chỉ vì văn chương. Sự toàn tâm, toàn ý chưa có. Sự dấn thân nếu có mới chỉ là sự phiêu lưu, nhiệt tình dạng cần cù chứ thật sự nhận ra bản thân thì chưa.
- Còn với riêng ông, sau tiểu thuyết Dưới chín tầng trời, ông đã có dự định gì chưa?
+ Hai ngành quân đội và công an cùng đặt tôi viết tiểu thuyết nhưng cũng chưa có điều kiện để viết. Thật ra, viết để lấy đầu sách hay cho đủ hợp đồng thì dễ, chỉ cần vài ba tháng là xong một cuốn nhưng viết cho ra một cái gì đấy thì khó, bởi vậy mà nhiều lần tôi đã định viết lại thôi. Đề tài chiến tranh cách mạng cũng dự định 3 năm nay rồi, nhận được cả tiền đầu tư để lấy tư liệu mà đến nay, tôi vẫn chưa động bút viết gì cả.
Giữa những việc mình thích với những hợp đồng có tác dụng hai mặt. Đôi khi, sự thúc ép cũng tạo ra động lực cho mình viết, nhưng bị chi phối bởi đề tài thường khó mà viết hay được. Nói vậy nhưng khi đã dung hoà được cả hai hoặc có sự lựa chọn của mình rồi, vào cuộc rồi thì tôi sẽ gạt bỏ mọi thứ để viết.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện cởi mở này!
