Tìm lại “Những linh hồn phiêu dạt”

Đón em trai trở về, chị Nguyễn Thị Quyên (phường Hà Khẩu, TP Hạ Long) không cầm được nước mắt: “Cậu Lộc hy sinh khi mới 19 tuổi.  Ông bà thương cậu lắm. Trước lúc nhắm mắt, cả hai ông bà đều dặn phải cố tìm em về. Đến bây giờ mong ước ấy mới được thực hiện. Lúc đi, cậu ấy còn bảo “Chị ở nhà chăm sóc bố mẹ. Hoà bình em về sẽ giúp chị... Thế mà cậu ấy đi luôn, đằng đẵng 37 năm trời”... Gia đình chị Quyên nhận giấy báo tử của liệt sĩ Nguyễn Văn Lộc từ năm 1972. Khi đó, họ là những ngư dân đang sống ở trên đảo Tuần Châu. Theo phong tục của ngư dân, dù không tìm được hài cốt con, nhưng bố mẹ liệt sĩ Nguyễn Văn Lộc vẫn làm một ngôi mộ trống ở góc vườn để ngày ngày hương khói cho anh. Tiếp sau đó, tin dữ lại báo về, anh Nguyễn Văn Nhung, anh trai liệt sĩ Lộc, cũng hy sinh ở chiến trường miền Nam. Vậy là ở góc vườn lại có thêm một ngôi mộ trống. Thương hai con hy sinh khi còn quá trẻ, bố mẹ các liệt sĩ nhờ người viết thư đi khắp nơi tìm hài cốt của con. Ông bà còn sai người con trai út đi tìm mộ liệt sĩ Nhung mãi trong miền Nam. Thế nhưng vẫn vô vọng. Mãi tận cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, cả ông và bà đều vẫn đau đáu việc tìm lại hài cốt các con. Đến hôm nay, hài cốt của liệt sĩ Lộc đã trở về, nhưng còn liệt sĩ Nhung vẫn phiêu dạt đâu đó ở nơi chiến trường xưa.

Trong chiến tranh, việc thất lạc hài cốt của các liệt sĩ là điều không tránh khỏi. Hàng chục năm qua, người thân và các đồng đội vẫn đang tìm và đưa các anh về với quê hương. Tính đến nay, hàng trăm hài cốt liệt sĩ của Quảng Ninh đã được tìm thấy và đưa về các nghĩa trang liệt sĩ trong tỉnh. Tuy nhiên, con số ấy là rất nhỏ so với hơn 3.000 liệt sĩ của tỉnh đang nằm rải rác khắp các chiến trường xưa, các nghĩa trang trong toàn quốc mà không rõ họ tên, không tìm thấy hài cốt. Chị Mai Thị Lan, Trưởng Phòng Chính sách thương binh liệt sĩ (Sở LĐTBXH) cho biết: “Từ năm 2007 này, Bộ LĐTBXH có chủ trương đưa các liệt sĩ đang nằm trong các nghĩa trang liệt sĩ trong toàn quốc về địa phương để người thân tiện hương khói, chăm sóc. Đến nay Quảng Ninh mới chỉ có 303 liệt sĩ là rõ tên tuổi, quê quán cụ thể. Số còn lại, Bộ vẫn đang tiếp tục xác minh rõ ràng trước khi thông báo đến gia đình liệt sĩ. Hiện Quảng Ninh có khoảng 2.000 liệt sĩ được an táng trong các nghĩa trang liệt sĩ trên toàn quốc. Tuy nhiên, số liệt sĩ rõ tên, địa chỉ chỉ có khoảng 1.000, còn lại chỉ biết quê Quảng Ninh. Chẳng hạn như ở Nghĩa trang liệt sĩ Điện Biên có hơn 20 ngôi mộ, nhưng trên bia chỉ ghi duy nhất dòng chữ “nguyên quán: Quảng Ninh. Như thế, cộng với 2.500 liệt sĩ an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ trong toàn tỉnh, thì chúng ta mới chỉ biết tên, địa chỉ rõ ràng của hơn 3.000 liệt sĩ....”.

Chứng kiến gia đình các liệt sĩ Vũ Văn Choang, Lê Cảnh Nghĩa, Nguyễn Văn Lộc đón các anh trở về, ai cũng thấy xúc động. Bởi lẽ, sau hơn 30 năm xa cách, các anh lại được đoàn tụ cùng gia đình, cùng bà con lối xóm. Và chắc hẳn trong mỗi người lại nhớ đến những liệt sĩ còn chưa tìm thấy hài cốt. Cách đây gần một năm, Đài Truyền hình Việt Nam phát bộ phim “Những linh hồn phiêu dạt” (đạo diễn người Pháp Boris Lojkine) kể về hành trình đi tìm hài cốt chồng của một người vợ liệt sĩ. Kết thúc cuộc hành trình, kết thúc bộ phim là hình ảnh chị Tiếp ngồi khóc bên nghĩa trang khi không tìm thấy hài cốt của chồng. ở Quảng Ninh hiện có hàng ngàn “chị Tiếp” như thế đang khắc khoải chờ tin của người thân.  Họ là những người mẹ, người vợ, người chị, người em... của các liệt sĩ. Thời gian trôi đi, nơi chiến trường xưa giờ đã thành rừng xanh, thành đường, thành phố... Nhưng niềm tin, niềm hy vọng biết được thông tin về người thân vẫn luôn trong họ. Và những đồng đội của các anh cũng đang ngày đêm tìm kiếm, để sớm đưa các anh về với quê hương, về với đất mẹ.