Tình trạng bồi lắng lòng hồ ở Đông Triều, tiếp tục nghiêm trọng hơn

Gần 2 tháng (24-10) sau bài báo "Các hồ chứa nước Đông Triều có nguy cơ biến thành bể lắng than", chúng tôi trở lại huyện Đông Triều (Quảng Ninh)  tìm hiểu và thấy rằng tình trạng ô nhiễm nguồn nước, bồi lắng lòng hồ chứa nước càng trở nên nghiêm trọng hơn.

Ngày 30- 10 UBND tỉnh đã có công văn yêu cầu huyện Đông Triều, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, các ngành liên quan tiến hành kiểm tra tình hình bồi lắng ở các hồ để có biện pháp xử lý. Vừa qua, chúng tôi tiếp tục trở lại Đông Triều tìm hiểu và thấy rằng tình trạng ô nhiễm nguồn nước, bồi lắng lòng hồ chứa nước càng trở lên nghiêm trọng hơn.

>>Các hồ chứa nước Đông Triều có nguy cơ biến thành bể lắng than 

Điểm đầu tiên chúng tôi tới đó là hồ Bến Châu nằm trên địa phận xã Bình Khê một trong những hồ chứa nước lớn của huyện Đông Triều phục vụ tưới cho sản xuất nông nghiệp của xã Bình Khê, nông trường Bình Khê, các xã Tràng An, Xuân Sơn, Kim Sơn và HTX nông nghiệp Vĩnh Thắng (thị trấn Đông Triều), diện tích tưới mỗi vụ khoảng 400 ha. Không chỉ là hồ chứa nước phục vụ sản xuất nông nghiệp đây còn là hồ có giá trị du lịch sinh thái rất lớn bởi có phong cảnh tự nhiên khá đẹp. Thấy chúng tôi trầm trồ khen nước sạch, phong cảnh đẹp, đồng chí Hảo, Trạm trưởng Trạm quản lý hồ cười nói: Nước chỉ xanh ở khu vực ngoài, đi sâu vào trong khoảng vài km nữa sẽ thấy nước biến đổi thành màu vàng như nghệ... Quả thật đi xuồng vào sâu thêm vài km nữa nước trong hồ biến đổi dần càng vào sâu màu vàng càng hiện rõ. Xung quanh hồ nước ri rỉ từ các mạch nhỏ chảy xuống, những chỗ nước chảy qua đất như được nhuộm màu vàng của nghệ. Đi sâu hơn 10 km nữa chúng tôi thấy trên lưu vực của hồ các lò khai thác than kiểu nửa lộ thiên nửa hầm lò như bát úp nằm san sát nhau, đếm sơ qua được vài chục lò. Những quả núi bị đốt trụi sạch cây, than lấp ló ngay sát mặt đất. Có quả đã bị phạt mất một nửa, than trơ ra. Đất đá thải đổ đống khắp nơi. Từng đoàn xe ầm ầm trở than chạy ra. Gặp một người quần áo mặt mày đen nhẻm từ trong khu vực khai thác than đi ra chúng tôi hỏi là công nhân của đơn vị nào chỉ nhận được câu trả lời cộc lốc “làm thuê cho ông chủ”. Đồng chí Hảo cho biết hình như có một đơn vị khai thác than của Công ty Đông Bắc được phép hoạt động ở đây còn cụ thể từng lò than này có thuộc đơn vị quản lý không thì anh không biết! Vừa đi đồng chí Hảo vừa cho biết thêm: “Hiện nay toàn bộ lưu vực hơn 100 ha của hồ Bến Châu đang bị xâm hại nghiêm trọng, nước bị chua hoá nguồn sinh thuỷ hầu như mất hết. Ngoài nguyên nhân do khai thác than còn do rừng bị khai thác kiệt quệ đất không còn khả năng lưu giữ nước. Tôi sinh ra và lớn lên ở đây nên tôi biết trước kia toàn bộ các quả đồi này đều là rừng, có cây to tới vài người ôm mới hết, còn trong hồ tôm cá rất nhiều, trung bình mỗi ngày người dân ở đây bắt được vài tạ tôm, cá. Nhiều gia đình đã sống bằng nghề đánh bắt tôm cá trong lòng hồ. Nhưng nay cây trên rừng bị chặt hết, đất đai trơ ra, tôm cá trong hồ gần như bị tuyệt diệt. Hồi cuối năm ngoái trong hồ có một con cá mè nặng tới 17 kg bị nổ mắt nổi lên. Vào mùa mưa lũ nước từ các lưu vực chảy xuống cuốn theo tất cả đất đá, than trôi, cây que về lòng hồ nhưng chỉ sau mưa khoảng nửa ngày là hết. Sau đó nếu không có mưa thì toàn bộ các lưu vực xung quanh hồ không có nước chảy về. Mặc dù khai trường khai thác than cách xa hồ tới hơn 10 km nhưng công nhân của Trạm vẫn nhặt được than cục trôi ra hồ. Từ đầu năm đến nay đã nhặt được gần 1 tấn than cục. Với vài chục lò khai thác than ở đầu nguồn, nước thải, đất đá thải chảy vào lòng hồ thử hỏi như vậy làm sao mà nước trong hồ không bị ô nhiễm cho được? Vừa qua, một số hộ dân đến phản ánh về tình trạng họ lấy nước từ hồ về ao nuôi cá giống nhưng khi thả xuống cá bị chết gần hết. Có lẽ nguyên nhân là do nước quá chua và nhiều a xít!

Từ hồ Bến Châu quay trở lại hồ Nội Hoàng, Cầu Cuốn lên hồ Khe Ươn 1, Khe Ươn 2 nơi vài tháng trước chúng tôi đã cùng Đoàn kiểm tra của UBND tỉnh đi kiểm tra. Lòng hồ Nội Hoàng, Cầu Cuốn vốn đã bị thu hẹp bởi các bãi thải của Công ty Than Mạo Khê, Xí nghiệp Than Hồng Thái (Công ty Than Uông Bí) nay lại càng bị thu nhỏ hơn bởi những đống đất đá thải to như núi ngày càng phình to chiếm hết lòng hồ. Còn nhớ lần trước khi chúng tôi đến kiểm tra ở hồ Cầu Cuốn thấy một số nhánh đưa nước về hồ vẫn còn nhưng nay quay lại các nhánh này đều đã bị đất đá thải vùi lấp. Tuyến đường vận chuyển than của Xí nghiệp Than Hồng Thái từng đoàn xe ầm ầm chở than chạy qua đã chia cắt phần lớn lưu vực hướng nước của hồ Khe Ươn 1, Khe Ươn 2. Vào mùa mưa lũ toàn bộ nước từ lưu vực của 2 hồ này sẽ chảy về hồ Nội Hoàng và Cổ Lễ trong khi khả năng trữ nước của 2 hồ này chỉ có hạn nên nguy cơ bị vỡ đập vào mùa mưa lũ rất lớn. Đồng chí Đoàn Văn Chiến, Giám đốc Công ty Quản lý khai thác Công trình thuỷ lợi Đông Triều cho biết: Vừa qua Công ty đã mời Trung tâm phân tích FPD (TP Hạ Long, Quảng Ninh) tiến hành quan trắc các hồ chứa nước trên địa bàn huyện Đông Triều. Sau khi quan trắc 21 điểm kết quả cho thấy tới 18 điểm có độ pH thấp hơn tiêu chuẩn Việt Nam. Nặng nhất là hồ Nội Hoàng, Bến Châu, Cầu Cuốn, Tân Yên các mẫu quan trắc đều cho kết quả độ pH chưa đến 4mS/cm (yêu cầu phải đạt từ 5,5- 8mS/cm). Trước tình trạng 9/15 hồ chứa nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân Đông Triều bị ô nhiễm và bồi lắng đề nghị tỉnh cho phép Công ty và các ngành chức năng triển khai thực hiện Dự án nghiên cứu đánh giá tổng thể về môi trường ở các hồ chứa; đề nghị Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam chỉ đạo các đơn vị chấm dứt ngay tình trạng san gạt, lấp lòng hồ Nội Hoàng, Cầu Cuốn và một số hồ khác trả lại dung tích ban đầu và nguồn sinh thuỷ cho hồ, ngăn chặn bồi lấp tiếp trong tương lai; xử lý ngay tình trạng chua hoá, ô nhiễm nguồn nước ở 9 hồ đã được đo đánh giá về độ pH. Để tránh lặp lại tình trạng bồi lắng, chua hoá như các hồ ở khu vực phía Đông của huyện cần chấm dứt ngay tình trạng khai thác than tại khu vực Bãi Bằng, Hồ Thiên thuộc lưu vực hồ Bến Châu nơi bắt đầu khai thác.

Theo cam kết của ngành Than đến tháng 2- 2007 sẽ chấm dứt khai thác than lộ thiên ở các khu vực hồ chứa nước trên địa bàn huyện Đông Triều. Tuy nhiên trước khi dừng lại theo cam kết thì tốc độ khai thác dường như được đẩy nhanh hơn, đất đá thải ra lưu vực, xung quanh lòng hồ ngày càng nhiều hơn. Tình trạng này khiến người ta đặt câu hỏi đến khi các doanh nghiệp buộc phải dừng khai thác than lộ thiên xung quanh khu vực hồ chứa nước liệu các hồ chứa nước ở Đông Triều có còn không? Trên thực tế hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm được biện pháp để xử lý tình trạng chua hoá nguồn nước ở các hồ chứa. Nếu không sớm chấm dứt ngay tình trạng khai thác than lộ thiên ở các khu vực xung quanh hồ chứa nước việc khắc phục hậu quả sau này sẽ càng khó khăn hơn.