Tình trạng trẻ em vi phạm pháp luật gia tăng - nỗi lo từ thực tế

Theo báo cáo của cơ quan chức năng, nếu năm 2003, số vị thành niên bị khởi tố hình sự trên địa bàn Quảng Ninh là 88 đối tượng thì sang năm 2004 là 121 đối tượng, năm 2005 là 136 đối tượng và năm 2006 là 187 đối tượng; các năm sau, 2007, 2008, con số này không những không giảm mà vẫn đang có xu hướng tăng lên. Đặc biệt, riêng về số vụ, số đối tượng trẻ em vi phạm pháp luật bị cơ quan chức năng xử lý, những con số thống kê còn đáng lo ngại hơn; năm 2003, chỉ có 51 em thì năm 2006, con số này là 134 em và chỉ tính trong 6 tháng đầu năm 2008, đã có 133 trẻ em vi phạm pháp luật bị xử lý...

Cũng như vậy, số liệu thống kê từ cơ quan toà án cho thấy, người chưa thành niên phạm tội thường chiếm tới 7-10% tổng số tội phạm. Đặc biệt, qua xem xét tính chất, mức độ phạm tội của các đối tượng thì thấy rằng, từ năm 2003 đến nay, hành vi phạm tội của người chưa thành niên không chỉ dừng lại ở tội ít nghiêm trọng mà đang có xu hướng gia tăng ở các loại tội phạm nghiêm trọng, thậm chí là tội đặc biệt nghiêm trọng, với khung hình phạt có thể lên tới 15 năm tù hoặc chung thân, tử hình... Cụ thể, trong 6 tháng đầu năm 2008, tại một số địa bàn như Hạ Long, Uông Bí, Vân Đồn, Cẩm Phả v.v... liên tiếp xảy ra những vụ án mà đối tượng phạm tội là người chưa thành niên. Các hành vi phạm tội thường tập trung ở các nhóm tội như: tội xâm phạm quyền sở hữu, (trộm cắp, cướp giật, lừa đảo để chiếm đoạt tài sản v.v...); nhóm tội này chiếm tới gần 70%; sau đó là các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm (chiếm khoảng hơn 18%); ngoài ra là các tội như gây rối trật tự công cộng, sử dụng trái phép chất ma tuý v.v...

Về đặc điểm nhân thân của những người chưa thành niên phạm tội, những số liệu thống kê hàng năm cũng cho thấy phần lớn là ở độ tuổi 16-18 tuổi nhưng những năm gần đây, số đối tượng dưới 16 tuổi đang có xu hướng gia tăng (chiếm tỷ lệ 33, 39%); còn về trình độ học vấn, có tới gần 13% thuộc diện chưa học hết tiểu học hoặc mù chữ, số đang học PTTH chỉ chiếm 29,5%; số bỏ học lên tới 25,49%... 

Đó là với đối tượng vị thành niên, còn với đối tượng trẻ em, từ năm 2002 đến tháng 7-2008, cơ quan công an đã đưa 279 trẻ em hư, trẻ em vi phạm pháp luật đi giáo dục tại trường giáo dưỡng ở Ninh Bình...

Tất cả những con số cho thấy tình trạng người chưa thành niên và trẻ em vi phạm pháp luật đang diễn ra rất nghiêm trọng. Đây là điều thực sự đáng lo ngại!

Nguyên nhân do đâu?

Theo nhận xét của một số cán bộ chuyên trách về công tác trẻ em của Sở LĐ-TB&XH, những tác động từ gia đình khiến trẻ em hư, vi phạm pháp luật là rất lớn. Có thể là do bố mẹ không thực sự gương mẫu, thường xuyên vi phạm pháp luật, sống trái với những chuẩn mực xã hội; hoặc một số khác thì quá mải mê làm ăn, quá đề cao lợi ích kinh tế nên hướng trẻ em tới lối sống thực dụng, vì tiền v.v... Nhưng bên cạnh đó cũng có nguyên nhân từ phía nhà trường và xã hội; đó là việc thiếu quan tâm đúng mức đến giáo dục về tư tưởng, đạo đức, cũng như thiếu sự bồi dưỡng kiến thức cơ bản về pháp luật cho các em... Qua tìm hiểu đối tượng trẻ em vi phạm pháp luật bị đưa đi giáo dưỡng, phần lớn các em đều có sự hiểu biết rất lơ mơ về luật pháp; nhiều em thậm chí chưa nhận thức được tính nghiêm trọng mà hành vi vi phạm pháp luật mình đã gây ra... Điều này, ngoài nguyên nhân từ phía nhà trường, cũng phải nói rằng việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay chưa sâu rộng, chưa thường xuyên trong cộng đồng dân cư. ở một số địa phương, cấp uỷ chính quyền và các đoàn thể chưa nhận thức đúng mức đối với công tác phòng ngừa trẻ em làm trái pháp luật, thậm chí có xu hướng “khoán trắng” công tác này cho một tổ chức, đoàn thể nên chưa tạo được sức mạnh đồng bộ...

Một vấn đề nữa cũng cần được đề cập là việc xử lý đối với vị thành niên và trẻ em vi phạm pháp luật vẫn còn thiếu những quy định cụ thể và đồng bộ. Chẳng hạn, những năm gần đây, tỉnh ta đã chủ động phối hợp với Trường Giáo dưỡng số 2 (Ninh Bình) để hàng năm có thông báo về số lượng học sinh người Quảng Ninh vào học tập, số được trở về địa phương v.v... để có kế hoạch giúp đỡ, hỗ trợ các em. Các cấp, các ngành, đoàn thể từ tỉnh đến các địa phương cũng thường tổ chức vận động, hỗ trợ, thăm hỏi, tặng quà vào các dịp lễ, tết v.v... Nhưng tất cả mới chỉ dừng lại ở đó; hiện tại vẫn chưa có văn bản nào quy định cụ thể trách nhiệm của các ban, ngành, đoàn thể địa phương đối với số trẻ em đưa đi giáo dưỡng cũng như số được trở về địa phương sau thời gian học tập tại trường. Trên thực tế, việc bàn giao trẻ em sau khi kết thúc lớp học không được quy định cụ thể nên có rất nhiều đối tượng đã không trở về địa phương; thậm chí lại tiếp tục vi phạm pháp luật...