Tính ưu việt của một phương pháp quản lý mới

Vừa tròn 10 năm (1999- 2009) triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh, dự án trồng rừng Việt - Đức từ nguồn kinh phí không hoàn lại của Cộng hoà Liên bang Đức không chỉ góp phần tạo vốn rừng, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn các huyện miền núi mà còn giúp cho chính quyền địa phương một phương pháp quản lý mới, cách tổ chức thực hiện dự án trồng rừng hiệu quả.

Trong chuyến công tác kiểm tra việc triển khai thực hiện dự án trồng rừng Việt -Đức tại huyện Tiên Yên và TP Móng Cái đầu tháng 6 vừa qua, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ Nguyễn Duy Hưng, người làm giám đốc đầu tiên của dự án đã nhận xét: Mô hình quản lý của dự án được tổ chức một cách chặt chẽ từ tỉnh đến cơ sở. ở cấp tỉnh có ban điều hành dự án, cấp huyện có ban quản lý, có cán bộ hiện trường, có bộ phận giúp việc gồm chủ tịch xã, trưởng thôn, phổ cập viên… So với các dự án trồng rừng khác đã từng triển khai trên địa bàn các tỉnh miền núi như: Bắc Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh thì dự án trồng rừng Việt - Đức đã chứng tỏ ưu điểm lớn hơn rất nhiều đó là, địa điểm lựa chọn thực hiện dự án chủ yếu ở những vùng đất xấu, đất trống, đồi trọc; ở các xã mà giao thông đi lại rất khó khăn, hiện trường trồng rừng xa khu dân cư. Dự án đến đây không chỉ dạy cho các hộ dân (chủ yếu là hộ dân tộc thiểu số, trình độ dân trí thấp, không thông thạo tiếng Kinh) cách thoát nghèo từ trên chính mảnh đất cằn sỏi đá mình đang sinh sống mà còn dạy cho các cơ quan quản lý Nhà nước cách quản lý, tổ chức thực hiện một chương trình dự án sao cho hiệu quả.

Dường như nắm được tâm lý của người nông dân nhất là người dân vùng núi, nên cách “cho” tiền của dự án trồng rừng Việt - Đức không giống bất kỳ chương trình, dự án nào: Người dân tham gia thực hiện dự án được giao từ 0,5-2ha đất trồng rừng/hộ, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 50 năm và được hưởng lợi toàn bộ sản phẩm rừng trồng dự án của gia đình mình. Các hộ tham gia thực hiện dự án được tập huấn kỹ thuật trồng rừng, làm vườn rừng, cung cấp vật tư (gồm cây giống, phân bón miễn phí). Đặc biệt được hỗ trợ kinh phí bù đắp công lao động khi đầu tư vào trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng thông qua tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng NN&PTNT. Kinh phí bù đắp công lao động được trả theo tiến độ trồng rừng, các hộ trồng được rừng đến đâu có cán bộ đến nghiệm thu luôn, sau đó sẽ ra ngân hàng rút tiền. Những hộ tham gia thực hiện dự án bầu ra nhóm trưởng nhóm nông dân trồng rừng, nhóm hỗ trợ thôn, bản là người đại diện quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Họ được tham gia lựa chọn loại cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và điều kiện canh tác của mình, được xây dựng phương án trồng rừng với nhà đầu tư. Cách làm này đã làm “sáng lòng” người dân miền núi, họ thấy rõ đây là tài sản của nhà mình, rừng là của mình chứ không phải là của chung nữa nên hăng hái và tận tình khi trồng, chăm sóc, bảo vệ.

Đến thăm khu rừng của gia đình ông Trần Sẹc, thôn Kéo Cai, xã Đại Thành (Tiên Yên) nhiều người cán bộ đã từng tham gia triển khai thực dự án tại địa bàn này từ ngày đầu sơ khai không còn nhận ra mảnh đất trơ cằn trước kia. Ông Trần Sẹc vừa chỉ cho đoàn công tác xem rừng thông của gia đình mình vừa phấn khởi khoe: Gia đình tôi là một trong những hộ đầu tiên của thôn tham gia thực hiện dự án trồng rừng Việt - Đức từ năm 2004. Cán bộ dự án đã dạy cho chúng tôi cách trồng rừng, biết khai thác thế mạnh của rừng để thoát khỏi cái đói, cái nghèo. Nhờ được hướng dẫn kỹ thuật nên mỗi năm gia đình tôi gieo tạo được từ 30.000-40.000 cây giống các loại, thu được từ 20-30 triệu đồng. Trong quá trình trồng, chăm sóc chúng tôi đều được nhận tiền hỗ trợ từ dự án để đảm bảo cuộc sống. Chỉ vài năm nữa thôi khi mấy ha thông được khai thác chắc chắn gia đình tôi sẽ có một khoản thu nhập lớn để sửa chữa lại nhà ở, mua sắm các tiện nghi sinh hoạt phục vụ cuộc sống. Giờ ở xã có rất nhiều hộ sắp trở thành triệu phú từ rừng, người dân trong thôn không lo bị đói, cán bộ cũng không phải lo dân phá rừng nữa...

Là dự án viện trợ quốc tế không hoàn lại của Cộng hoà Liên bang Đức trên quy mô lớn với mục tiêu trồng, khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh và quản lý bền vững 15.500ha rừng, tại 135 thôn, bản của 24 xã thuộc các huyện Đông Triều, Tiên Yên, Bình Liêu, Ban Chẽ và TP Móng Cái. Các hoạt động mà dự án đã tiến hành ở Quảng Ninh được đề xuất một cách hợp lý như: quy hoạch sử dụng đất vi mô cấp thôn, bản nhằm xác định rõ hiện trạng rừng hiện có, rừng trồng mới, loại cây trồng phù hợp cho từng loại đất, cung cấp các dịch vụ phổ cập cho người dân tham gia thực hiện dự án, hỗ trợ thành lập các nhóm nông dân làm nghề rừng… Sau giai đoạn xây dựng vốn rừng, dự án sẽ bàn giao cho địa phương quản lý. Vì vậy trong buổi kiểm tra, làm việc với các địa phương tham gia thực hiện dự án, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ đã chỉ rõ: Từ trước đến nay ngân sách Nhà nước đầu tư rất nhiều cho các dự án, chương trình trồng rừng nhưng chúng ta vẫn chưa biết cách quản lý sao cho hiệu quả. Thế nhưng với dự án trồng rừng Việt - Đức này họ đã dạy cho chúng ta một phương pháp quản lý, tổ chức thực hiện các dự án trồng rừng mới nhưng lại rất ưu việt. Dự án trở thành động lực góp phần thực hiện tốt các chế độ chính sách giao đất, giao rừng của Nhà nước, nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân về bảo vệ tài nguyên, thế nên sau khi dự án kết thúc, mỗi địa phương phải tổng kết rút ra bài học kinh nghiệm để tổ chức thực hiện các dự án khác trên địa bàn theo mô hình quản lý tiên tiến này.