"Tớ là Dâu" - Joseph Ruelle, chàng trai Canada đình đám trên blog Yahoo 306 độ rất tự hào xưng danh mình như thế. Chỉ sau một chuyến du lịch, Joe kết Việt Nam "nổ bát đĩa" và quyết định ở lại đất nước này cách đây gần 4 năm. Joe thú nhận mình đã bị "Việt hóa", và những gì chàng trai 29 tuổi này học ở đây còn giàu hơn tiếng Việt.
Đó là sự quan trọng của gia đình, cách mọi người chăm sóc nhau hàng ngày như một thói quen dĩ nhiên, sự kính trọng người già, cách giải quyết các vấn đề nhẹ nhàng mà không nhiều người xung quanh bị ảnh hưởng...
Mới đây một blogger đã có bài đề nghị với Joe "thôi đừng đối xử, đừng hành hạ và giết chết tiếng Việt như thế nữa"... Bị chỉ trích là "nghịch" tiếng Việt đến méo mó - Joe có tự ái không?
- Thực sự là tôi thấy hơi "tự hào"! Tôi nhớ là khi mình mới học tiếng Việt, nói bập bẹ vài câu đã được khen là "giỏi quá". Còn bây giờ có người phê bình tôi, theo cái cách không phải đối với một người nước ngoài. Tôi không biết có phải ảo tưởng không khi qua bài viết ấy, lại có cảm nhận rằng mình được đối xử như một thành viên của cộng đồng Việt Nam? Có thể cái bác viết bài chưa vào blog của Joe, nên không quen cách viết châm biếm của tôi. Nhưng tôi trân trọng người viết này, không tự ái.
Cũng đằng sau chuyện Joe "nghịch" ấy, tôi nhận ra một số điều trong quan điểm người Việt Nam về "người Tây", chuyện Hà Nội và Sài Gòn, chuyện hội nhập.
Những người nước ngoài rất ngạc nhiên trước khái niệm "lạm dụng ngôn ngữ". Nhưng người Việt thì khác, họ có ý thức sở hữu chắc chắn "Tiếng Việt của người Việt" người ngoài như tôi "mượn" để sử dụng là phải tôn trọng, cẩn thận. Tính tự ái vùng miền ở đây rất cao. Các bạn đón nhận cái mới rất nồng nhiệt, nhưng kèm đó vẫn không quên phải nghi ngờ...
Joe nghĩ gì khi chọn cách viết thoe kiểu "khám phá" ngôn ngữ (dễ bị hiểu là "lạm dụng") như thế? sự bông lơn ở đây hình như là cố tình?
- Tôi không dùng tiếng lóng, hay ngôn ngữ 9x "đời chót" như bị hiểu lầm. Đôi khi tôi bình luận các sự kiện bằng những cụm từ vô lý cố tình để đạt hiệu quả hài hước, vì sự hài hước dễ tiếp nhận - đó là con đường rất nhanh để đến với mọi người. Nhưng nếu một người viết kiểu châm biếm hài hước phải giải thích cặn kẽ là mình đã châm biếm cái gì, châm biếm như thế nào thì thật dáng ngại cho anh ta.
Tôi rất thích kiểu viết của đạo diễn Lê Hoàng hay Lê Thị Liên Hoan, các bài viết của anh ấy cho người đọc cảm giác sảng khoái, nhưng sức nặng không kém gì những bài bình luận.
Trở lại 4 năm trước, khi Joe mới đặt chân đến Việt Nam, Joe đã bắt đầu học tiếng Việt như thế nào?
- Để khám phá đất nước này, việc đầu tiên tôi muốn thật "chí thú" là học tiếng Việt. Tất cả những người Joe gặp đều hào phóng và vui vẻ dạy cho Joe (đặc biệt là dạy tiếng lóng). Từ những người bạn bản xứ, đến những bác quán nước, anh xe ôm, chị hàng ăn. Khi tôi đã nói tiếng Việt nhoay nhoáy, những người bạn Việt Nam hoảng sợ nhận ra "tiếng Việt của Joe" phát triển rất "không ổn", bị nghiêng về ngôn ngữ đường phố quá. Bạn nói: "Joe ơi! Phải đi học trong nhà trường thôi! Joe ăn nói thế này vỉa hè quá!". Thế là tôi vào học khoa tiếng Việt - ĐHKHXH&NV Hà Nội, chuyên ngành lịch sử văn hóa. Tôi mở blog với mục đích chính là để tăng cường khả năng dùng và viết tiếng Việt, cũng là nơi giãi bày những khám phá mới của mình về đất nước mà tôi nhanh chóng thấy thân thương.
Nghe nói Joe là fan của những tờ báo mạng?
- Ồ, cái này thì bắt đầu từ công việc. Tôi làm MC cho VTV6, trước kia tôi không biết các nghệ sĩ Việt Nam, nên khi làm việc cùng họ tôi thường thấy xấu hổ, như thể mình bất nhã vì không biết một người nổi tiếng cỡ ấy. Tôi sửa bằng cách đọc báo mạng, nơi mà một ngày họ tung lên một đống những chuyện hậu trường và đời tư của các ngôi sao.
Nhưng biết về người nổi tiếng qua báo mạng cũng nguy hiểm như chỉ học tiếng Việt ở các bác xe ôm, bạn sẽ thu được chân dung qua các tin đồn giật gân. Bây giờ thì tôi lại phải hết sức cảnh giác với những "hiểu biết" như thế của mình.
Tiếng Việt đã làu làu, Joe lại rất "đắt show": làm MC, đóng phim, viết báo, in sách. Trước kia Joe có từng hình dung mình trong vai "người nổi tiếng" như bây giờ?
- Tôi không cố tình để nổi tiếng, nhưng sự kiện dẫn đến việc tôi trở thành "đại chúng" thường đến hết sức tình cờ. Không kịp chuẩn bị tinh thần sẵn sàng cho tình huống này, nên khi nổi tiếng cảm giác của tôi là "sốc" và thấy phiền. Như ngày xưa tôi có thể ngồi thoải mái ở vỉa hè, thích thú ngồi im nghe người ta nói chuyện. Bây giờ thì khác, tôi đành bỏ si mê lớn của mình, phải náu bớt đi. Không dễ chịu gì khi đi đâu bạn cũng bị để ý, chỉ trỏ, đôi khi có cảm giác rằng tự do của mình đang thật sự gặp vấn đề.
Sau 4 năm ở Việt Nam, có còn nhiều điều khiến Joe thích thú như những ngày "lạ nước lạ cái" nữa hay không?
- Khi tôi mới đến đây, tôi trả lời rất dễ dàng những câu hỏi như "Thấy người Việt Nam, con gái Hà Nội như thế nào?", "Thích cái gì ở đây?". Cảm giác của khách du lịch khi đặt chân đến vùng đất mới thường rất mạnh và rõ. Nhưng đến lúc trở thành "người trong cuộc", sẽ có rất ít thứ khiến bạn lạ lẫm hay kinh ngạc.
Tôi để ý thấy gần đây mình đã mất khái niệm quốc tịch và khoảng cách văn hóa trong giao tiếp. Ví dụ như nếu để nhớ lại một người mình gặp hôm qua, tôi không còn hình dung lại là "bạn Linh, bạn Tuấn là người Việt Nam", mà là "bạn Linh là người dí dỏm, bạn Tuấn là người trầm trọng", đại loại thế. Đã có nhiều người Việt bị Tây hóa, thì cũng cần có vài ông Tây bị Việt hóa cho nó công bằng chứ nhỉ!
Thấy Joe thân thiết với rất nhiều người đẹp của Việt Nam, bạn đã quyết định "trồng cây si" với ai chưa?
- Thú thật là tôi không đủ kiên nhẫn. Như cách nói của người Việt là: chưa tìm thấy ai hợp duyên hợp số.
Joe sẽ còn ở Việt Nam lâu chứ? Đang ôm đồm rất nhiều vai trò, bạn đã thật sự tìm thấy cộng việc yêu thích nhất của mình chưa?
- Việt Nam là trường đại học lớn miễn phí của tôi, tôi được cho rất nhiều cơ hội để thử sức mình. Cuộc sống ở đây phong phú và ấm áp, nhiều bạn bè - tôi thực lòng thấy mình sống thoải mái, nên chưa nghĩ đến ngày nào đó sẽ rời đất nước này. Tôi ao ước mình lập được một nhóm hài kiểu "Gặp nhau cuối tuần" gồm những bạn bè đa quốc tịch, dùng sự hài hước để nói về những chuyện còn nhức nhối của xã hội.
Nhưng tiếc là dự án này gần như đổ bể, vì các bạn nước ngoài biết nói tiếng Việt lại quá bận, họ cũng không mặn mà, có lẽ họ ngại ngùng điều gì đó. Tôi đã đóng phim (vai nam chính trong bộ phim truyền hình 20 tập Những chàng trai đa cảm của hãng phim Trần Lực), tham gia các chương trình truyền hình. Nhưng cơ hội tôi chờ đợi nhất là được đóng hài kịch, nếu Nhà hát tuổi trẻ hay đoàn kịch nào đó có vai phù hợp cho một anh chàng "mắt xanh, mũi lõ" như Joe - tôi rất sẵn lòng!
Cảm ơn Joe về cuộc trò chuyện này!
