Tội phạm tham nhũng được treo quá nhiều

Năm 2008, tỷ lệ án treo trong xét xử án tham nhũng sơ thẩm đến 37%. 60% người được hỏi cho biết tham nhũng vẫn còn nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các thành viên Ban chỉ đạo trung ương khá băn khoăn với kết quả giám sát mới đây của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đó là phát hiện tham nhũng thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra còn ít. Tội phạm tham nhũng gây nhiều bức xúc xã hội, ảnh hưởng uy tín cơ quan nhà nước, đe dọa sự tồn vong của chế độ nhưng tòa án các cấp lại xử cho hưởng án treo, án tù dưới 3 năm quá nhiều...

Dẫn lại những nhận định đó của đoàn giám sát, chánh văn phòng Ban chỉ đạo trung ương, ông Vũ Tiến Chiến, đề nghị Ban chỉ đạo trung ương thảo luận, đánh giá thêm.

Dễ được án treo vì là cán bộ, công chức

Ông Trương Hòa Bình, Chánh án TAND tối cao, thành viên Ban chỉ đạo, thừa nhận vấn đề tỷ lệ án treo trong xét xử án tham nhũng khá cao, tới 37% trong năm 2008. “Hiện chúng tôi đã kiểm tra tình hình áp dụng án treo ở ba tòa phúc thẩm thuộc TAND tối cao, đang tiếp tục yêu cầu TAND Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng báo cáo... Vừa rồi tôi đã tạm ngừng xem xét tái bổ nhiệm thẩm phán với sáu người, trong đó có lý do cho hưởng án treo sai, bị kháng nghị hủy” - ông Bình nói.

Theo ông Bình, kết quả kiểm tra ban đầu có thể thấy một số nguyên nhân: cáo trạng truy tố chỉ đề nghị mức án thấp, án treo, tòa không thể xử cao hơn được. Bản thân cơ quan tố tụng, trên tinh thần Nghị quyết 49 về chiến lược cải cách tư pháp, khi thụ lý án luôn khuyến khích người phạm tội tích cực khắc phục hậu quả, thành khẩn nhận tội để được khoan hồng. Nghị quyết lại đưa ra định hướng giảm tù giam, tăng các hình thức xử phạt khác nên khi xử, thẩm phán có xu hướng vận dụng chế định án treo cho các bị cáo.

Ngoài ra, hướng dẫn về án treo hiện nay chỉ yêu cầu khi hình phạt tù không quá ba năm, bị cáo có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên... là đã có thể xem xét cho hưởng án treo. Mà trong các vụ án tham nhũng, đối tượng là cán bộ, công chức, đảng viên thì nhân thân thường là tốt, lại có quá trình cống hiến. Các vụ án được phát hiện thường là nhỏ, giá trị sai phạm không quá lớn nên gia đình bị cáo thường chủ động khắc phục thiệt hại. “Cho nên về lý mà nói, cho hưởng án treo nhiều trong án tham nhũng chưa hẳn đã sai hết” - ông Bình phân tích.

Xem lại việc áp dụng chế định án treo

Cho rằng những lý do mà Chánh án Bình đưa ra là có cơ sở, song ông Dương Ngọc Ngưu, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, người tham gia vào đoàn giám sát, lại băn khoăn: “Ta có án treo nhưng quản lý đối tượng này rất lỏng lẻo. Dư luận thấy ai được hưởng án treo là cho rằng gần như người đó được án nhẹ nhất, thoát phạt tù. Mà như thế là không tương xứng với mức độ nguy hiểm của tội phạm tham nhũng”. Ông Ngưu cho rằng chế định án treo đến nay mới được hướng dẫn chung chung và áp dụng cho nhiều loại tội phạm. Nay trước yêu cầu đấu tranh, phòng ngừa tham nhũng, các cơ quan tố tụng trung ương cần có hướng dẫn cụ thể thêm.

Về phần mình, Tổng Thanh tra Chính phủ, ông Trần Văn Truyền, thừa nhận khả năng phát hiện tham nhũng của ngành thanh tra còn thấp và cũng có nhiều lý do.

Cụ thể, nếu cuộc thanh tra bắt nguồn từ đơn tố cáo, có chứng lý rõ ràng thì còn có khả năng phát hiện tội phạm để chuyển cơ quan điều tra làm rõ. Còn các cuộc thanh tra kinh tế-xã hội theo kế hoạch nói chung đều có nội dung định sẵn, thông báo trước cho đối tượng thanh tra. Cho nên chỉ trong thời gian ngắn, nghiệp vụ thanh tra khó có thể phát hiện dấu hiệu tham nhũng.

Ngoài ra, theo luật thì dù có phát hiện dấu hiệu tội phạm, thanh tra viên cũng không thể chuyển ngay cho công an được mà phải báo cáo người ra quyết định thanh tra xem xét. “Luật yêu cầu sau năm ngày là phải chuyển cho cơ quan điều tra, song thực tế như thế, thanh tra không thể theo được” - ông Truyền cho biết.