Theo những hộ dân làm nghề chế biến tôm khô ở đây, nghề sơ chế tôm khô Vân Đồn đã có từ những năm 90 thế kỷ trước, với gần 30 hộ làm nghề này. Các hộ sản xuất tôm khô chủ yếu bằng thủ công, nên sản lượng thấp, thời gian bảo quản tôm không được lâu, sản phẩm khó cạnh tranh trên thị trường, khiến việc sản xuất bị đình trệ, nhiều hộ phải bỏ nghề. Có thời điểm cả huyện chỉ còn 4 hộ bám trụ với nghề chế biến tôm khô (xã Hạ Long 2 hộ, thị trấn Cái Rồng 1 hộ, xã Đông Xá 1 hộ).
Bây giờ, những người làm nghề chế biến tôm khô Vân Đồn đã biết đầu tư công nghệ máy móc phục vụ chế biến tôm khô, nên năng suất và chất lượng ngày càng được nâng cao. Đặc biệt, nhận thức vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) là tiêu chí quan trọng để khách hàng tin dùng, nên các hộ làm nghề chế biến tôm khô ở Vân Đồn rất chú ý đến khâu đảm bảo VSATTP. Gia đình chị Phạm Thị Liên (thôn 15, xã Hạ Long) là một trong những hộ làm nghề chế biến tôm khô lâu năm nhất ở Vân Đồn. Gần 20 năm gắn bó với nghề, gia đình chị đã trải qua những thăng trầm tưởng như có lúc phải bỏ nghề, vì tôm khô mất giá, hàng không tiêu thụ được..., nhưng vượt qua khó khăn để duy trì nghề, đến nay thương hiệu tôm khô của gia đình chị được nhiều thương lái các chợ tìm về mua. Gia đình chị đã đầu tư mở rộng xưởng chế biến, hệ thống lò sấy máy bóc vỏ tôm trị giá hơn 300 triệu đồng. Nhờ có máy móc hỗ trợ, gia đình chị vừa tiết kiệm được nhân công lại tăng thời gian bảo quản tôm khô. Mỗi ngày gia đình chị chế biến từ 3-5 tấn tôm tươi (tương đương 5-7 tạ tôm khô/ngày).
Chị Phạm Thị Liên chia sẻ: “VSATTP luôn được gia đình đặt lên hàng đầu và coi đây là yếu tố quan trọng quyết định đến thành công trong xây dựng thương hiệu sản phẩm. Gia đình tôi thường xuyên tuyên truyền cho công nhân thực hiện đúng quy trình VSATTP, sau mỗi ca làm việc, các trang thiết bị phải được cọ rửa, phơi sạch sẽ. Nếu sản phẩm mình làm ra, đảm bảo VSATTP thì sẽ tạo niềm tin cho người tiêu dùng”.
Theo kinh nghiệm của những hộ làm nghề chế biến tôm khô ở Vân Đồn, để cho ra lò sản phẩm tôm khô sạch, thơm ngon phải trải qua rất nhiều công đoạn. Đầu tiên chọn lấy tôm tươi về rửa sạch (3-4 lần nước), vớt ra rổ cho ráo nước trước khi cho vào luộc. Tôm luộc được pha thêm ít muối để tạo ra độ cứng, thịt tôm không bị nhão. Đặc biệt, trong khi luộc cần phải đảo tôm cho chín đều rồi vớt ra để nguội sau đó cho vào lò sấy khô. Tôm được sấy khô sẽ chuyển sang máy đánh bóc vỏ, sau đó sàng lọc tiếp bằng tay cho sạch vỏ, rồi cho ra phân loại để đóng túi...
Nguyên liệu để chế biến tôm khô chủ yếu là con tôm đất, đây là nguồn hải sản phong phú ở các ngư trường đánh bắt ngoài khơi Vân Đồn. Việc chế biến sản phẩm tôm khô không chỉ phát huy, khai thác thế mạnh của địa phương, mà còn tạo ra sự phong phú mặt hàng tôm trên thị trường. Hiện giá bán tôm khô từ 150.000-300.000 đồng/kg (tuỳ thuộc vào loại to, nhỏ). Sản phẩm tôm khô Vân Đồn hiện đã có mặt ở nhiều chợ trong tỉnh và các tỉnh, thành trong nước.
Triển khai chương trình “Mỗi, xã phường một sản phẩm” hiện xã Hạ Long khuyến khích khôi phục lại nghề chế biến tôm khô Vân Đồn. Địa phương đang tập trung hướng dẫn hoàn thiện đăng ký giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận VSATTP cho 2 hộ và vận động thêm các hộ khác tham gia Tổ hợp tác chế biến tôm khô Vân Đồn, tiến tới thành lập HTX chuyên chế biến hải sản khô Vân Đồn, đăng ký nhãn mác, bao bì cho sản phẩm này, nhằm nâng cao thương hiệu tôm khô Vân Đồn ra các thị trường.
Phạm Tăng
