Sau khi bài báo “Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên: Hàng trăm triệu đồng… trôi theo nước bẩn” được đăng tải trên Báo Quảng Ninh, số ra ngày 2-6-2008, phản ánh tình trạng sau khi dự án Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên được đưa vào sử dụng, nước sinh hoạt cấp cho các hộ dân bị bẩn, không đảm bảo theo tiêu chuẩn nước sạch, dẫn đến việc đơn vị quản lý, sử dụng phải tốn hàng trăm triệu đồng cho việc xả bỏ nước bẩn, Báo Quảng Ninh liên tục nhận được thư phản hồi của bạn đọc với những bức xúc và không chỉ của riêng người dân thị trấn Tiên Yên.
Để giải quyết vấn đề này, chiều 10-6, UBND huyện Tiên Yên đã tổ chức cuộc họp nhằmtìmnguyên nhân vàgiảipháp xử lý các vấn đề tồn tại của Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên. Dự họp còn có các đơn vị liên quan: Ban Quản lý dự án công trình huyện; đơn vị tư vấn thiết kế; nhà thầu thi công và đơn vị được giao quản lý, khai thác.
Nguyên nhân nào?
UBND huyện Tiên Yên đã tổ chức cuộc họp tìm nguyên nhân và giải pháp xử lý các vấn đề tồn tại của Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên.
Công ty đã tiến hành lấy mẫu nước để kiểm tra, kết quả cho thấy mẫu nước tại khu xử lý đạt tiêu chuẩn nước sạch theo chỉ tiêu 1329/2002/QĐ-BYT về “Ban hành tiêu chuẩn vệ sinh nước ăn uống” của Bộ trưởng Bộ Y tế ngày 18-4-2002. Tuy nhiên, nước cấp đến các hộ dân lại không đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn. Như vậy, có thể khẳng định quá trình chuyển nước sinh hoạt đến các hộ khách hàng có vấn đề… Vì vậy, Công ty đã tiến hành súc xả đường ống, bởi qua thực tế của một số dự án khác, sau 1 tuần súc xả sẽ làm sạch đường ống cấp nước. Song có điều, với riêng dự án Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên, đến nay đã qua hơn 5 tháng súc xả, nước sinh hoạt cấp cho các hộ dân vẫn bẩn. Công ty tiến hành cắt 8 điểm trên tuyến ống cấp để kiểm tra, phát hiện thấy ống dẫn nước không đạt theo tiêu chuẩn thiết kế.
Ông Đặng Trần Tuấn, Phó Giám đốc Công ty Tư vấn xây dựng Vinaconsult - đơn vị tư vấn, thiết kế dự án công trình cho biết: Theo thiết kế, tuyến ống cấp nước cho các hộ dân tại thị trấn Tiên Yên được chia làm 3 tuyến theo thứ tự 1,2,3. Trong đó tuyến ống cấp 1 được thiết kế bằng ống gang đúc Mai Động có tráng xi măng phi 150mm-250mm với chiều dài 9.328m; tuyến ống truyền dẫn và phân phối cấp 2,3 được thiết kế bằng ống HDPE (ống nhựa) có chiều dài 12.050m. Như vậy theo kết quả kiểm tra mẫu nước của Công ty Thi công Cấp nước Quảng Ninh thì hệ thống tuyến ống truyền dẫn và phân phối cấp 2,3 không ảnh hưởng đến chất lượng nước mà vấn đề nằm ở tuyến ống cấp 1.
Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến thực trạng này? Ông Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Công ty Xây dựng cấp thoát nước và hạ tầng kỹ thuật (LICOGI) - đơn vị thi công dự án đã thừa nhận: Theo hồ sơ thiết kế, tuyến ống dẫn nước cấp 1 phi 150mm - 250mm là ống gang đúc Mai Động có tráng xi măng. Song đơn vị không dùng loại ống này để lắp đặt mà thay vào đó là 3.500m ống gang đúc Mai Động quét sơn. Lý giải vấn đề này, ông Tú cho rằng: Do việc thi công kéo dài (từ đầu năm 2003 đến cuối năm 2007) và giá vật liệu liên tục tăng; lại thêm việc Công ty TNHH một thành viên Mai Động không còn sản xuất ống gang đúc phi 150mm - 250mm tráng xi măng nên đơn vị đã tự ý thay bằng ống gang Mai Động quét sơn. Còn việc đơn vị thi công không thực hiện việc thau rửa các tuyến ống theo quy định nên sau khi lắp đặt còn nhiều sỏi, đá, đất cát; đặc biệt là đất sét tồn đọng trong đường ống thì được giải thích là: Nhiều đoạn ống được chôn từ năm 2003, đến năm 2007 mới đào lên làm tiếp, do vậy không tránh khỏi sỏi, đá, đất cát trôi vào đường ống…
Trong lòng ống dẫn nước xuất hiện những mảnh gang bị ăn mòn.
Như vậy bước đầu có thể thấy nguyên nhân nước sinh hoạt cấp cho người dân thị trấn Tiên Yên bẩn do đâu. Có điều, dự án công trình có nhiều tồn tại nhưng lại được nghiệm thu với những đánh giá: “Đảm bảo quy trình, quy phạm và các bước theo quy định hiện hành, đảm bảo chất lượng…” và “đồng ý nghiệm thu công trình đưa vào sử dụng…” với chữ ký của nhiều người có trách nhiệm. Tuy nhiên, cái được gọi là “đảm bảo chất lượng…” theo đánh giá của những người trong cuộc thì đến nay đã được “nhiều người biết đến…”. Như vậy, trách nhiệm thuộc về ai? Nếu không phải là sự bất cẩn, cẩu thả và tuỳ tiện; nếu không muốn nói là coi thường pháp luật; không tuân thủ theo thiết kế cũng như hợp đồng thi công với đơn vị chủ đầu tư của đơn vị thi công. Nhất là việc tự ý thay thế chủng loại ống dẫn nước của một dự án có giá trị hơn chục tỷ đồng. Trong khi việc chuyển đổi nguồn vật liệu trên lại không được cơ quan nào cho phép.
Với Ban Quản lý dự án công trình huyện Tiên Yên, việc đơn vị thi công tự ý thay thế chủng loại ống dẫn nước, liệu Ban có biết? Hay biết mà cố tình làm ngơ? Vậy thì, chức năng được giao quản lý giám sát công trình, liệu đã được Ban làm tốt? Khi trách nhiệm của Ban liên quan đến đời sống, sinh hoạt và sức khoẻ của hơn 4.000 người dân thị trấn Tiên Yên. Phải chăng năng lực của Ban có phần yếu kém, hay quá “dễ dãi” với nhà thầu để dẫn đến việc làm mất lòng tin của nhiều người dân và làm lãng phí tiền của của nhà nước.
Vẫn chưa có giải pháp khắc phục
Tại cuộc họp, đã có khá nhiều ý kiến đề xuất biện pháp khắc phục tình trạng nước bẩn được đưa ra như: Ngâm nước vôi trong ống; bơm xi măng v.v. nhưng xem ra, đó cũng chỉ là giải pháp tình thế, mà hiệu quả không cao. Thêm nữa, chi phí cho việc khắc phục hậu quả nước bẩn khá tốn kém bởi theo đánh giá của ông Bùi Tiến Thanh, Phó Giám đốc Công ty Thi công và Cấp nước Quảng Ninh “cũng chỉ được 6-7 tháng, rồi đâu lại vào đó…”.
Do vậy, biện pháp được xem là khả thi nhất hiện nay là thay lại toàn bộ 3.500m ống gang đúc Mai Động quét sơn mà đơn vị thi công đã cố ý làm sai. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là ý kiến được bàn tại cuộc họp, còn thực tế của việc xử lý, khắc phục sự cố nước bẩn ra sao thì vẫn phải chờ đơn vị thi công và Ban Quản lý dự án công trình huyện... họp bàn và không biết bao giờ mới được thực thi? Trong khi, việc cung cấp nước sinh hoạt cho dân không thể dừng. Theo Công ty Thi công và Cấp nước Quảng Ninh, việc cấp nước sinh hoạt cho dân là cần thiết. Vì vậy, Công ty vẫn phải tiến hành việc xả nước bẩn trước khi cấp nước đến các hộ dân. Có điều, từ khi Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên được đưa vào sử dụng, lượng nước mà Công ty phải xả ra cao hơn lượng nước bán cho khách hàng. Bình quân mỗi tháng lượng nước bán cho khách hàng là 8.000m3, trong khi lượng nước phải xả bỏ do bẩn là 10.000m3. Có thể khẳng định rằng: Việc thiếu trách nhiệm và tuỳ tiện trong thi công của Ban Quản lý dự án công trình huyện Tiên Yên và nhà thầu thi công công trình là nguyên nhân gây nên hậu quả nghiêm trọng của dự án Nhà máy nước thị trấn Tiên Yên. Tới đây, nếu phương án khắc phục những tồn tại của công trình bằng cách thay toàn bộ hệ thống đường ống cấp 1 gang đúc Mai Động quét sơn (3.500m) bằng chủng loại đường ống khác, hay bằng giải pháp nào đó được coi là khả thi thì vẫn là gây lãng phí tiền của và thời gian. Điều đó là không tránh khỏi. Dẫu vậy các đơn vị liên quan cũng nên sớm có những giải pháp khắc phục hiệu quả để người dân thị trấn Tiên Yên có nước sạch để dùng.
