Tổng kết thí điểm hiện đại hóa trạm kiểm tra tải trọng xe: Cần triển khai trên diện rộng

Dự án thí điểm hiện đại hóa trạm kiểm tra tải trong xe được thực hiện trên tuyến QL 1A đoạn qua địa phận huyện Trảng Bom tỉnh Đồng Nai, hoạt động từ tháng 3/2009 và trên QL18 qua tỉnh Quảng Ninh, hoạt động từ tháng 6/2010.

Qua 2 năm triển khai thí điểm, đến nay có thể nói hoạt động của các trạm KTTT đã có ảnh hưởng tích cực đến hành vi của giới lái xe, chủ xe, giảm tỉ lệ xe quá tải lưu thông qua trạm.

Thiết bị ở Trạm Dầu Giây chưa nhận diện được khi xe máy đi vào làn xe tải

Những kinh nghiệm rút ra

Ngày 19/1/2010, tại TP.HCM, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã tổ chức tổng kết “Dự án thí điểm hiện đại hóa trạm kiểm tra tải trọng xe trên quốc lộ tại tỉnh Đồng Nai và Quảng Ninh”. Thứ trưởng Bộ GTVT, kiêm Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam - Nguyễn Ngọc Đông chủ trì hội nghị.

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ xe có dấu hiệu vi phạm qua trạm Dầu Giây năm 2009 là 1,78%, cao gấp 3 lần năm 2010 (0,57%). Và tỷ lệ xe vi phạm giảm từ 23,35% (2009) xuống còn 19,17% (2010). Với trạm cân Quảng Ninh, số xe có dấu hiệu vi phạm qua cân động chiếm 4,5% trên tổng số xe qua trạm. Tổng số tiền xử phạt xe quá tải tại trạm Dầu Giây là trên 13.300 triệu đồng, còn tại trạm Quảng Ninh là 3.090 triệu đồng.

Sau 2 năm thí điểm, ngoài những trục trặc về kỹ thuật còn có 13 cán bộ tại trạm Dầu Giây dính líu đến tiêu cực đã bị cơ quan chức năng phát hiện. Những thiếu sót trên đã được các đơn vị nghiêm túc rút kinh nghiệm. Trong đó, vấn đề quy hoạch, xác định vị trí đặt trạm nổi lên như một yếu tố quan trọng, quyết định đến hiệu quả của Trạm.

Trạm Dầu Giây được cải tạo trên cơ sở trạm cũ đã được xây dựng từ năm 1993, trong khi hiện tại đã có 16 tuyến giao thông nối liên hoàn với địa bàn 5 huyện dẫn đến tình trạng xe né trạm. Kinh nghiệm này đã được khắc phục với trạm Quảng Ninh khi được đặt trên QL18, tuyến đường độc đạo đi vào TP.Quảng Ninh nên các phương tiện không có đường để né trạm.

Về mặt kỹ thuật, trạm cân Dầu Giây là sự kết hợp giữa hệ thống tự động hóa với một hệ thống cân tĩnh cũ tận dụng lại đã không cho ra ngay được mô hình mong muốn. Tư duy thiết kế trạm này phù hợp với giả định là các phương tiện qua trạm chạy đúng làn đường, tốc độ, khoảng cách theo biển báo quy định nhưng trên thực tế tài xế đã “phá vỡ” các giả định đó dẫn đến kết quả chưa được như mong muốn, phải mày mò chỉnh sửa viết lại phần mềm.

Về mặt quản lý, ở trạm Dầu Giây hình thành một bộ máy quản lý liên ngành gồm: đơn vị quản lý, CSGT, KSQS, TTGT, địa phương... với giả định là các lực lượng này có sự phối hợp chặt chẽ nhưng thực tiễn chưa đưa lại hiệu quả cao. Khu quản lý đường bộ VII được giao quản lý, vận hành thiết bị, tuy nhiên không thể có tiếng nói “chỉ huy” đối với các lực lượng phối hợp. Thêm vào đó, do triển khai thí điểm 2 trạm lại cách xa nhau cả ngàn km nên hoạt động của mỗi trạm chỉ mang tính riêng lẻ.

Triển khai trên diện rộng là cần thiết

Những thiếu sót, hạn chế tại trạm Dầu Giây đã được các cơ quan, đơn vị và các đại biểu tham dự hội thảo thẳng thắn nhìn nhận và khẳng định, việc tiếp tục triển khai trên diện rộng các trạm kiểm tra tải trọng xe là cần thiết và nên làm sớm.

Theo ông Nguyễn Văn Điệp, Giám đốc Sở GTVT tỉnh Đồng Nai, thì tình trạng xe quá tải làm hư hỏng đường sá chính quyền địa phương cũng rất bức xúc. Việc lập các trạm kiểm tra tải trọng xe là đúng đắn và cần thiết. Tuy nhiên, việc triển khai thí điểm một trạm tại Dầu Giây cộng thêm những khiếm khuyết trong việc chọn vị trí đặt trạm đã làm cho hiệu quả hoạt động của trạm không cao.

Cùng quan điểm trên, ông Lương Hoàng Trung, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.HCM cho biết, việc lập các trạm kiểm tra tải trọng xe là cần thiết nhằm tạo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các DN. Tuy nhiên, do chỉ mới lập 2 trạm thí điểm lại nằm ở 2 vị trị cách xa nhau nên chưa đem lại hiệu quả đồng bộ. Cần triển khai một lúc nhiều trạm với nhiều phương án kiểm tra tải trọng khác nhau như kiểm tra bằng cân, kiểm tra di động, kiểm tra ngay tại các bến cảng... như thế mới hiệu quả thiết thực hơn.

Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông chỉ đạo hội thảo nhấn mạnh: Việc thí điểm nhìn chung đạt yêu cầu, khẳng định chủ trương của Chính phủ, Bộ GTVT là đúng, giải pháp công nghệ phù hợp với chủ trương nội địa hóa. Tuy nhiên, thời gian qua thí điểm 2 trạm đã bộc những khiếm khuyết cần khắc phục: Việc phân chia gói thầu chưa hợp lý, chưa có điều kiện đấu thầu công khai, sau này nên chọn gói EPC, hoặc có thể mời nhà thầu nước ngoài vào tham gia đấu thầu. Thiết bị tại trạm Dầu Giây hoạt động tương đối ổn định trong sai số cho phép, tuy nhiên lại chưa khắc phục được biến đổi thời tiết, bảo mật chưa cao, nhận diện biển số chưa tối ưu. Chưa lường hết được giải pháp ngăn chặn từ lái xe, người chống đối, hoặc tiêu cực của người vận hành.

Về phương hướng sắp tới, Tổng cục Đường bộ Việt Nam sẽ hoàn tất việc đánh giá thí điểm, báo cáo cấp thẩm quyền để có cơ sở triển khai tiếp theo. Quy hoạch tổng thể Trạm KTTT toàn quốc, không bê nguyên 27 trạm như trước mà rà soát lại quy hoạch. Xây dựng dự án, chuẩn bị đầu tư tốt về địa điểm, giải pháp công nghệ, thiết bị ổn định, bảo mật cao. Xây dựng quy chế, quy định hoạt động chặt chẽ hơn. Về mặt thể chế phải chỉ ra địa chỉ Thông tư, Nghị định, điều khoản nào cần điều chỉnh, chi phí hoạt động, trích nộp bao nhiêu...

Qua hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông đã có ý kiến với các địa phương, các Hiệp hội vận tải, chủ hàng, chủ phương tiện và giới tài xế... chấp hành tốt quy định về tải trọng xe, ủng hộ việc xây dựng các trạm kiểm tra tải trọng xe nhằm bảo vệ hệ thống cầu, đường trên cả nước và tạo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các DN vận tải.

Minh Nghĩa - Phan Tư