Theo Công an TP Hạ Long, trên địa bàn thành phố có 57 điểm khai thác, 79 chủ lò, 92 bến bãi thu gom, chế biến than trái phép, tập trung chủ yếu ở 12/20 phường, xã điển hình là Cao Xanh, Hà Tu, Hà Phong, Hà Trung, Cao Thắng, Hà Lầm, Hà Khẩu, Bãi Cháy, Đại Yên, Việt Hưng…
Xử lý một điểm thu gom than trái phép trên địa bàn TP Hạ Long. Trước tình trạng khai thác, tàng trữ, vận chuyển, kinh doanh than trái phép có nhiều diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến TTXH trên địa bàn, cuối năm 2007 và đặc biệt thực hiện đợt cao điểm đấu tranh ngăn chặn hoạt động khai thác ,vận chuyển, kinh doanh than trái phép (từ 15-3 đến 30-4-2008) của Giám đốc Công an tỉnh, Công an TP Hạ Long đã tham mưu cho UBND thành phố xây dựng kế hoạch, chỉ đạo các ngành chức năng phối hợp với chính quyền địa phương triển khai các biện pháp quản lý, đấu tranh ngăn chặn. Kết quả bước đầu từ tháng 11-2007 đến nay đã đánh sập, triệt phá trên 200 lượt điểm khai thác, chế biến, tiêu thụ, tạm giữ hơn 60 phương tiện vận chuyển; thu trên 2.500 tấn than các loại... Cách làm này bước đầu lập lại trật tự trong khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trên địa bàn. Tuy nhiên, theo đánh giá của Công an TP Hạ Long, tình hình chỉ tạm lắng xuống sau các đợt kiểm tra. Có một thực tế, đời sống của một bộ phận người dân ở các phường, xã, địa phương chủ yếu nhờ vào khai thác, chế biến than trái phép. Các điểm khai thác, chế biến than trái phép thường nằm xen trong khu vực dân cư hoặc ở vùng sâu, vùng xa…rất khó kiểm soát. Như ở khu 5, phường Cao Xanh, chỉ có 200 hộ gia đình nhưng có tới gần 20 cửa lò khai thác than trái phép, trong đó có nhiều lò nằm trong nhà, sân vườn của nhà dân được xây tường bao kín. Theo chân lực lượng chức năng đi triệt phá các lò than trái phép tại đây đã nhiều lần, nhưng lần nào trở lại cũng thấy hiện tượng “đào, lấp… lại đào”. Như trường hợp chủ lò than trái phép Vũ Văn Hồng, ngày 5-3, UBND phường Cao Xanh đã lập biên bản đình chỉ việc khai thác, chủ lò ký cam kết đóng cửa lò không khai thác. Nhưng chỉ sau đó 4 ngày Vũ Văn Hồng tổ chức khai thác trở lại, hậu quả xảy ra bục nước, 2 người chết. Sở dĩ có tình trạng coi thường pháp luật, một phần do chế tài chưa đủ sức răn đe. Như trường hợp chủ lò Nguyễn Thế Huyền, tổ 16A, khu 2, phường Hà Khánh, cuối năm 2007 đã bị xử lý hành chính 10 triệu đồng về hành vi khai thác than trái phép; đến tháng 3-2008 lại tái phạm, mặc dù “biết làm thế là vi phạm” nhưng vì “ngoài làm than ra không biết làm gì khác…”. Với các “cửu vạn” thì “biết làm than “thổ phỉ” là nguy hiểm, là vi phạm pháp luật nhưng vì miếng cơm manh áo đành liều...”. Không thể chấp nhận lý do các đối tượng này đưa ra để biện minh cho việc làm vi phạm. Nhưng đó là một thực tế đang gây rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý, xử lý. Khai thác đã vậy, việc triệt phá các điểm thu gom, vận chuyển cũng không kém phần quyết liệt. Các đối tượng thường hoạt động vào ban đêm dùng nhiều loại phương tiện lén lút thu gom, vận chuyển nhỏ lẻ; khi bị lực lượng chức năng phát hiện, sẵn sàng bỏ của chạy lấy người. Trung tá Nguyễn Văn Lạng, Đội phó Đội CSĐT tội phạm về TTQL kinh tế và chức vụ Công an TP Hạ Long cho biết: Chỉ trong tháng 3, đơn vị đã thu mấy chục xe mô tô gia cố vận chuyển than trái phép. Một số điểm thu gom than trái phép như ở khu 2 phường Hà Trung, khu 4 phường Cao Xanh... thu giữ tới 3-4 lần, mỗi lần khoảng vài chục tấn, nhưng vẫn tiếp tục tái phạm. Cái khó là không bắt được chủ các bãi thu gom này để xử lý. Và nếu có xử lý cũng chỉ ở mức phạt hành chính, nên đối tượng vẫn vi phạm. Một hạn chế trong công tác này là lực lượng chức năng ở cấp phường xã mỏng, thiếu kinh phí, phương tiện hoạt động; ngành Than chưa thường xuyên phối hợp đồng bộ cùng chính quyền địa phương và lực lượng chức năng trên địa bàn kiểm soát, quản lý tài nguyên khoáng sản, giám sát khai thác, chế biến, kinh doanh than, nên còn xảy ra tình trạng “mạnh ai nấy làm”, dẫn đến không thể xử lý triệt để.
Để đấu tranh, ngăn chặn, kiềm chế và từng bước chặn đứng tình trạng khai thác, chế biến, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn, ngoài việc Nhà nước phải có chế tài xử lý mạnh; TP Hạ Long cần có giải pháp kinh tế - xã hội đồng bộ. Trước mắt tổ chức các đợt tuyên truyền quy định của Nhà nước, pháp luật về bảo vệ tài nguyên khoáng sản trong nhân dân; tăng cường các biện pháp xoá nghèo, giải quyết việc làm; phân công, gắn trách nhiệm cho các cấp, các ngành, đoàn thể quản lý giám sát việc khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trên địa bàn; đầu tư kinh phí, lực lượng, phương tiện đủ mạnh cho các đơn vị chức năng; xây dựng quy chế phối hợp với các doanh nghiệp ngành than trên địa bàn cùng kiểm soát, quản lý việc bảo vệ tài nguyên và đấu tranh chống khai thác, chế biến, kinh doanh than trái phép v.v..
