Những năm qua thành phố Hạ Long đã có nhiều cố gắng trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) tạo quỹ đất sạch để thu hút các nhà đầu tư, đặc biệt trong quá trình thực hiện GPMB, Ban Đền bù GPMB đã phối hợp với các cấp, các ngành của thành phố để giải quyết các khiếu nại của công dân kịp thời.
Nhiều dự án phức tạp, tồn đọng kéo dài đã được giải quyết dứt điểm như: Dự án đường nhánh cầu Bãi Cháy (phía Hòn Gai), đường bao biển Lán Bè - Cột 8, khu tự xây phường Cao Xanh, Trường PTTH dân lập Nguyễn Bỉnh Khiêm... Bên cạnh đó Ban Đền bù GPMB còn tổ chức nhiều cuộc đối thoại với hàng trăm hộ dân liên quan đến bồi thường GPMB để giải đáp những thắc mắc của người dân.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, thành công thì từ thực tế công tác GPMB thời gian qua cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp. Năm 2006, trên địa bàn TP Hạ Long có 99 dự án được phê duyệt đầu tư xây dựng cần GPMB, nhưng địa phương mới thực hiện kiểm đếm, lập phương án bồi thường cho 30 dự án, trong đó tập trung vào các dự án lớn như: Tuyến đường sắt Hạ Long - Cái Lân; xây dựng Nhà máy xử lý nước thải tại phường Hà Khánh; khu dịch vụ hậu cần cảng Cái Lân; nút giao thông Cái Dăm; đường bao biển núi Bài Thơ; khu tái định cư Hồng Hà; bến xe khách Kênh Đồng. Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường hiện nay trên địa bàn TP có 16 dự án được UBND tỉnh quyết định giao đất, thuê đất nhưng chưa được GPMB. Sự chậm trễ trong khâu GPMB do nhiều nguyên nhân trong đó có khâu tuyên truyền, vận động người dân thực hiện cơ chế chính sách của chính quyền địa phương chưa sâu sát nên không tạo được sự đồng thuận cao trong dân. Đơn cử như Dự án “Đầu tư xây dựng kinh doanh hạ tầng khu dân cư tự xây phía Nam Hùng Thắng” do Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển nhà ở Quảng Ninh làm chủ đầu tư đến nay vẫn chưa được thực hiện. Do đất quy hoạch dự án thuộc đất của HTX nông nghiệp Hợp Tiến, trong khi đó TP Hạ Long lấy lý do khu đất này là quy hoạch đất đô thị nên chưa cấp giấy chứng nhận QSDĐ nông nghiệp cho các hộ dân của HTX. Bởi vậy khi lập phương án bồi thường GPMB, chủ đầu tư chỉ chi trả cho các hộ dân 70% và 30% cho HTX. Điều này dẫn tới tình trạng người dân không chấp nhận phương án đền bù nên đến nay dự án vẫn chưa thể thực hiện được.
Với những dự án lớn, phải triển khai trong nhiều năm, chịu sự chi phối của chính sách tại nhiều thời điểm làm phát sinh những mâu thuẫn khiến công tác GPMB càng khó khăn, phức tạp hơn. Đó là sự chênh lệch giá bồi thường, lợi ích kinh tế đã gây ra sự suy bì, mâu thuẫn giữa người chấp hành GPMB trước với người chấp hành sau, giữa dự án sử dụng vốn ngân sách với dự án dùng vốn doanh nghiệp. Nhiều dự án đã được phê duyệt từ rất lâu nhưng đến nay chủ đầu tư chưa lập phương án đền bù GPMB như dự án Khu đô thị Hòn Gai; Dự án đầu tư Xây dựng kinh doanh hạ tầng nhà ở dân cư KCN Cái Lân của Công ty Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh. Hai dự án này đều được phê duyệt từ tháng 3-2004 và phải hoàn thành trong năm 2006. Bên cạnh đó, cơ chế chính sách của Nhà nước ban hành còn thiếu đồng bộ, chưa sát với thực tế cũng đã gây không ít khó khăn với địa phương. Đồng chí Nguyễn Vũ Hải, Trưởng Ban đền bù GPMB thành phố Hạ Long cho biết: “Vướng mắc nhất hiện nay là quy định việc bồi thường thiệt hại đất theo giá thị trường trong điều kiện bình thường, trong khi lại chưa có tiêu chí cụ thể xác định thế nào là thị trường trong điều kiện bình thường, giá đất nào là giá “chuẩn” của thị trường. Do đó đã dẫn đến việc khiếu nại phức tạp kéo dài của người dân”.
Ngoài những khó khăn về cơ chế đền bù GPMB, việc thiếu quỹ đất tái định cư và chuyển đổi nghề cho những người nông dân không còn đất sản xuất là hai vấn đề khá nhạy cảm và phức tạp. Một tiêu chí được đặt ra là việc bố trí khu tái định cư phải đồng bộ, đảm bảo cho các hộ dân đến nơi ở mới có điều kiện tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ. Tuy nhiên, chủ trương này lại chưa được thực hiện nghiêm túc, việc bố trí đất tái định cư hiện nay không phù hợp. Do vậy nhiều dự án không có đất bố trí tái định cư cũng là những tồn tại gây khó khăn cho công tác GPMB. Về cơ chế chính sách cho vấn đề hậu GPMB, đào tạo chuyển nghề cho người nông dân, mặc dù đã có quy định và được triển khai nhưng thực tế đã bộc lộ tính khả thi thấp, chưa đáp ứng được những đòi hỏi bức xúc cho lao động nông nghiệp, nông thôn ở các khu vực có tốc độ đô thị hoá nhanh.
Công tác GPMB là vấn đề rất khó khăn và phức tạp do động chạm đến quyền lợi của người dân. Với địa hình nhiều đồi núi lại nhỏ hẹp và trải dài nên quỹ đất của TP Hạ Long cũng rất hạn chế, trong khi đó muốn thu hút được các dự án đã đầu tư thì ngoài cơ chế, chính sách khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư vấn đề mặt bằng xây dựng là yếu tố không thể thiếu. Tuy nhiên, công tác GPMB vẫn là vấn đề nan giải cần được các nhà hoạch định, các cấp chính quyền địa phương đề ra phương hướng cũng như giải pháp giải quyết những vướng mắc còn tồn tại để TP Hạ Long ngày càng hấp dẫn các nhà đầu tư hơn.
