Câu hỏi trên được đặt ra khi trong một số tình thế, TP.HCM còn thiếu quyết định táo bạo, tạo tiền đề cho các địa phương khác.
Không tận dụng cơ hội?
 |
| Tình trạng các công trình "rùa bò" đã thành phổ biến ở TP.HCM. Ảnh P.Trần |
Khi có quyết định mở rộng đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa - cửa ngõ vào TP từ sân bay Tân Sơn Nhất - nhiều người góp ý TP cần tận dụng cơ hội này đế tạo dựng kiến trúc đồng bộ với những toà nhà lớn nâng mỹ quan và lợi ích kinh tế. Nhưng sau khi được tu sửa, con đường lại quay về với nhà ống, kiến trúc “lẩu thập cẩm”, dù có phần khang trang hơn.
Tại sao TP không áp dụng cơ chế giải toả rộng hai bên đường, đền bù thoả đáng và bán đấu giá đất mặt tiền để chọn những nhà đầu tư đủ khả năng xây dựng đúng như thiết kế đô thị? Câu hỏi được một nhà quản lý của TP.HCM trả lời: Vào thời điểm khởi công công trình chưa có khuôn khổ pháp lý cho việc này, và muốn thực hiện thì phải làm lại quy trình vay vốn.
Cần hiểu nếu tạo được đột biến về cơ chế cho đường cửa ngõ Nam Kỳ Khởi Nghĩa sẽ tạo được tiền lệ cho nhiều con đường còn lại của TP và cả nước, trong đó có những con đường lớn đang được xây dựng như đại lộ Đông Tây. Được như vậy, tiến độ đi đến diện mạo đô thị ngăn nắp sẽ không nhúc nhắc từng bước như hiện nay.
Trao đổi cùng VietNamNet, đại biểu HĐND TP Đặng Văn Khoa nói: “Việc tạo một bộ mặt khác hẳn cho đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa không phải không làm được, nếu lãnh đạo TP táo bạo, dám chịu trách nhiệm thực hiện một cơ chế còn khá mới ở VN”.
Tương tự, một nguyên nhân chung của sự trì trệ trong tiến độ xây dựng các công trình trọng điểm như đại lộ Đông Tây, dự án cải thiện môi trường nước, gây lãng phí 1 tỷ đồng mỗi ngày là do sự phối hợp giữa các cơ quan chưa tốt. Từng có chuyện mà đại biểu HĐND TP xem là tức cười: Giám đốc Sở Giao thông - Công chính phải đi nài nỉ điện nước. Trong khi đó, Chủ tịch UBND TP đủ thẩm quyền để điều phối, đưa ra thời hạn giải quyết và chế tài xử phạt.
Sôi động không phải do quyết sách đón đầu?
Mới đây, một độc giả của VietNamNet nêu trường hợp đặc khu Thẩm Quyến của Trung Quốc ngay từ khi thành lập năm 1980 đã xây hàng trăm ngôi nhà 20 tầng, toà nhà cao nhất là Trung tâm Thương mại cao 53 tầng. Sau gần 30 năm, gần hết các ngôi nhà 20 tầng đã được phá đi xây mới cao 40, 50 tầng. Và mơ ước ở Việt Nam cũng có những người dám thực hiện những cuộc cách mạng như thế.
Con đường đi, tiềm lực của Việt Nam không hoàn toàn giống Trung Quốc, nhưng ở môi trường nào, táo bạo, dám chịu trách nhiệm cũng là những tố chất cần có ở những người lãnh đạo, nhất là ở đầu tàu kinh tế, nơi thử nghiệm những mô hình, cách thức mới như TP.HCM: một cửa, một dấu, cổ phần hoá bệnh viện, chương trình hậu cai nghiện, chính quyền đô thị…
Tuy vậy, một cán bộ của TP.HCM từng tâm sự về cái thiệt thòi của người làm đầu tàu: “Mình là đầu tàu, cứ thử nghiệm cái mới, chẳng may đổ bể có khi mất chức. Địa phương khác không cần cái tiếng là đầu tàu, áp dụng lại những mô hình mình đã thử nghiệm, tránh được sai lầm, giữ được bình ổn”.
Sẽ giật mình nếu chợt nhớ ra đã lâu rồi TP.HCM không còn những chuyện động trời như bà Ba Thi dám chọc thủng những hàng rào bế quan tỏa cảng của các địa phương để mang gạo về cho dân; công ty Cholimex ở Chợ Lớn dám huy động vốn của tư nhân; lãnh đạo TP dám tổ chức những đầu mối xuất nhập khẩu với thị trường các nước tư bản, vào những năm trước đổi mới trong tình thế cấp bách.
Những hành động đó đã góp phần đáng kể thúc đẩy việc khởi xướng công cuộc đổi mới trên cả nước.
Một số ý kiến nhận xét, TP còn khá bình lặng so với vai trò của mình trong những năm gần đây. Không khí làm ăn sôi động và một số thành công so với cả nước như thu hút đầu tư của các tập đoàn lớn, chẳng hạn Intel, do vị trí đắc địa, ưu thế sẵn có của TP mang lại, nhiều hơn do những quyết sách, hành động có tính đột phá.
Thật khó nhận rõ, một số mô hình của TP đi trước cả nước - còn khá bình lặng - do sự chủ động nắm bắt thực tiễn, hay do thực tiễn đẩy tới và không thể không làm.
Sáng tạo - đòi hỏi ngày càng cao
Nỗi lo bị kỷ luật khi táo bạo thử nghiệm cái mới là có lý. Thậm chí đã có những người xây dựng cơ chế mới như ông Kim Ngọc ở Vĩnh Phúc dám giao đất hợp tác xã cho nông dân phải chịu oan khuất.
Tất nhiên, trong bộ máy gồm nhiều cán bộ chỉ có kỹ năng hoạt động chính trị thuần tuý, không giỏi chuyên môn, ám ảnh về việc bị mất chức sẽ càng nặng nề. Những trường hợp như ông Lương Văn Lý, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch - Đầu tư TP.HCM, từ chức để đi làm doanh nghiệp không nhiều.
Nhưng chưa nghĩ đến những hành động “xé rào” mang nhiều tranh cãi đó, trước hết hãy nghĩ đến những quyết sách nằm trong quyền hạn của TP.HCM, nhất là khi đã có Nghị quyết 20 của Bộ Chính trị cho phép TP thử nghiệm những mô hình mới; thực hiện hết quyền hạn của cá nhân người lãnh đạo.
Trong thời điểm đất nước bước vào hội nhập, cạnh tranh gay gắt với các nước, càng cần những việc làm táo bạo.
Phó Thủ tướng trẻ tuổi Hoàng Trung Hải khi nhận chức đã nói với báo giới: Điều quan trọng ở người lãnh đạo là sáng tạo, tuổi tác chỉ là một khía cạnh.
Chuyên gia cải cách hành chính Diệp Văn Sơn dự báo: “10 năm tới, giống như thời chiến tranh một mất một còn, sẽ là thời điểm bùng phát nhân tài và sáng kiến”.
Trong xu thế yêu cầu về sự sáng tạo ngày càng bức thiết sẽ càng ít chỗ cho những nhà quản lý chỉ biết giữ sự bình ổn. Việc TP.HCM là một trong những địa phương từng đóng góp nhiều lãnh đạo cấp cao cho Trung ương là minh chứng.
