Trạm cân hay “vòng kim cô”?

Sau hơn 1 tháng đi vào hoạt động, Trạm kiểm tra tải trọng xe (trạm cân) Quảng Ninh đang lộ ra rất nhiều bất cập, vô hình chung biến thành chiếc “vòng kim cô” kiềm toả hoạt động vận tải hàng hoá của các doanh nghiệp qua đây.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, lượng hàng nhập khẩu qua các cửa khẩu giảm trên 40%; hàng xuất khẩu giảm 57%. Có doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng đã giảm tới 72% lượng hàng hoá tiêu thụ so với cùng kỳ.

Mặc dù thêm chi phí cao nhưng để giải phóng lượng hàng tồn kho, Cảng Quảng Ninh phải sử dụng chuyên chở bằng sà lan.

Chở đúng thiết kế vẫn quá tải

Cùng với phát triển kinh tế, những năm gần đây, hoạt động vận tải hàng hoá bằng xe container và những xe tải trọng lớn ngày càng tăng. Mỗi ngày có đến hàng nghìn lượt phương tiện vận tải tham gia giao thông trên tuyến QL18 chạy qua địa bàn Quảng Ninh. Để hạn chế việc xe chở quá tải lưu thông trên tuyến đường này, ngày 4-8-2008, Cục Đường bộ Việt Nam (nay là Tổng cục Đường bộ Việt Nam) đã có Quyết định số 1577/QĐ-CĐBVN phê duyệt Dự án thí điểm khôi phục và hiện đại hoá trạm cân tại Km103+800, quốc lộ 18 thuộc địa phận tỉnh Quảng Ninh với tổng mức đầu tư hơn 15 tỷ đồng. Trạm cân này chính thức đưa vào hoạt động từ ngày 1-6-2010 theo Quyết định số 588/QĐ-TCĐBVN ngày 31-5-2010. Việc đưa Trạm cân vào hoạt động để đảm bảo an toàn cho người, phương tiện và cầu đường bộ là hết sức cần thiết, tuy nhiên qua hơn một tháng hoạt động, Trạm cân đang bộc lộ rất nhiều bất cập. Những bất cập này đang biến Trạm cân thành chiếc “vòng kim cô” chụp vào đầu các doanh nghiệp và đã khiến nhiều doanh nghiệp hoạt động vận tải qua tuyến đường này phải ngừng chạy vì sợ phạt.

Chỉ cho chúng tôi những đống hàng tồn trên mặt cảng và hàng lưu kho, ông Vũ Khắc Từ, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Quảng Ninh lo lắng: “Đáng lẽ ra chậm nhất sau 10 ngày đón tàu thì hàng hoá đã phải chuyển đi hết nhưng hiện nay lượng hàng tồn tại cảng còn rất lớn do nhiều doanh nghiệp vận tải không dám đến lấy vì sợ bị phạt quá tải khi qua trạm cân. Mặc dù chi phí cao nhưng chúng tôi đã phải vận dụng bằng việc đưa sà lan vào chuyên chở để giải phóng hàng nhưng cũng chỉ mới giải quyết được một số ít lượng hàng. Đấy là chưa kể khi cảng Cái Lân đón những tàu lớn vào làm hàng mà không đủ số lượng bốc, dỡ thì việc doanh nghiệp bị phạt hàng chục ngàn USD/ngày tàu là chắc chắn. Không phải là mặt hàng nào cũng có thể tập kết trước hoặc để lâu tại cảng được”.

Các phương tiện quá tải, sang tải trước khi qua Trạm kiểm tra tải trọng xe.

Qua tìm hiểu nguyên nhân của tình trạng này chúng tôi được biết, Trạm cân cân tải trọng của xe qua hai thông số kỹ thuật đó là tổng tải trọng của xe và tải trọng cho phép trên trục xe. Theo đó, xe có tổng tải trọng trên 40 tấn là vượt mức tải trọng cho phép, lái xe bị lập biên bản giữ xe, giữ bằng lái. Thế nhưng, theo thông lệ quốc tế, tổng trọng tải cho phép của  container loại 40 và 45 feet là từ 32 - 40 tấn, cộng với trọng lượng của vỏ container khoảng 4 tấn thì chỉ riêng phần hàng và phần vỏ của container cũng đã vượt quá trọng tải cho phép đối với loại xe này. Đó là chưa kể đến tải trọng của thân xe, đầu kéo. Trong khi đó, hầu hết container đi và đến qua Cảng Cái Lân đều được đóng hàng theo khối lượng chuẩn quốc tế và đã được kẹp chì niêm phong. Khi vận chuyển hàng hoá, lái xe không có quyền tháo kẹp chì, hạ tải, hay san hàng. Như vậy, xe chở container có hàng, lăn bánh trên đường bộ là vi phạm. Và container được phép thông hành trên toàn thế giới nhưng khi về đến Việt Nam lại bị coi là vi phạm về tải trọng. Còn đối với một số xe vận tải có 3 trục đơn, theo quy định tải trọng phân bổ tối đa chỉ được 10 tấn/trục, tổng trọng 30 tấn/3 trục. Nhưng thực tế, có nhiều loại hàng, đặc biệt là hàng máy móc, thiết bị không thể tháo rời để phân bố đều tải trọng trên 3 trục xe. Như vậy mặc dù xe chở đúng trọng tải cho phép nhưng khi cân từng trục thì vẫn bị xử phạt quá tải. Vậy  trạm cân áp dụng theo những quy định nêu trên liệu có khả thi? Hay các đơn vị vận tải phải “gọt chân cho vừa giầy” khi qua trạm cân?

Đến những hệ luỵ

Tính đến 30-6, Trạm cân đã có 2.080 xe vào cân tĩnh, trong đó 1.364 xe vi phạm dưới 10% không xử lý; 316 xe vi phạm từ 10 đến 20%; 400 xe vi phạm trên 20%. Có thể nhận thấy ngay rằng, việc xử lý vi phạm của Trạm cân còn rất nhiều điều bất hợp lý. Bất cập phát sinh chủ yếu do đặc thù của các loại hàng hoá chuyên chở  đối với các container chứa hàng hoá xuất nhập khẩu đã được kẹp chì của hải quan và các hãng tàu, nếu quá tải thì phải cắt chì để hạ tải, cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm về việc mất niêm phong? Đối với xe chở container thực phẩm đông lạnh khi phá kẹp chì để hạ tải, hàng hoá sẽ hỏng, ô nhiễm môi trường thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm? Thêm nữa, việc phạt tiền do xe chở quá tải thì doanh nghiệp không thể đưa vào chi phí giá thành vận chuyển được, vì không hợp lệ? Bên cạnh đó, ngoài một số yếu tố liên quan đến chất lượng và độ chính xác của các thiết bị thì những vấn đề liên quan đến hiệu quả của Trạm cân cũng cần phải tính đến. Mặc dù đã có Trạm cân nhưng thời gian vừa qua, lượng xe quá tải vẫn “ùn ùn” qua trạm bằng nhiều cách. Trong đó có cách san tải trước khi qua trạm và qua trạm nhờ “cò”. Trước khi qua trạm, những xe quá tải thường tập kết thành từng đoàn và chờ “hiệu lệnh” của “cò” là thẳng tiến bất chấp hiệu lệnh dừng xe của cảnh sát giao thông.

Sau khi đã qua trạm kiểm tra an toàn, các xe quá tải lại chuyển tải lên xe và tiếp tục cuộc hành trình.

Như vậy, từ khi Trạm kiểm tra tải trọng xe tại Km103+800 QL18 đi vào hoạt động (ngày 1-6), các doanh nghiệp vận chuyển hàng hoá qua tuyến này đã gặp không ít khó khăn. Cụ thể như: Cảng Quảng Ninh, hàng hoá không giải phóng kịp thời đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động của cảng. Hơn 1.000 tấn sắt vụn đã ùn ứ tại cảng từ ngày 4-6 đến nay, nhiều mặt hàng khác cũng trong hoàn cảnh tương tự. Không ít chủ hàng đã chọn đi đường khác để “né” trạm. Nhiều doanh nghiệp không còn lựa chọn cảng Cái Lân để tiến hành các hoạt động xuất nhập khẩu; hàng hoá qua cửa khẩu Móng Cái cũng bị giảm nhiều. Một số công ty chuyên sản xuất gạch ngói, đất sét nung, sản lượng tiêu thụ hàng hoá đã bị ảnh hưởng không nhỏ vì tiền cước vận chuyển cao gấp 2 lần so với trước; doanh thu giảm 60-70%. Không chỉ tại Quảng Ninh mà ở Hải Phòng, rất nhiều doanh nghiệp vận tải cũng tìm cách “né” mỗi khi phải qua Trạm cân QL18. Theo số liệu thống kê tại Trạm thu phí cầu Bãi Cháy thì từ khi đưa Trạm cân vào hoạt động, lượng xe tải và xe container qua cầu Bãi Cháy giảm hơn 50%, điều này đồng nghĩa với việc hàng hoá lưu thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã giảm đáng kể, ảnh hưởng đến chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Các phương tiện từ tỉnh ngoài có xu hướng tránh thông quan hàng hoá tại các cửa khẩu và các bến cảng thuộc địa bàn Quảng Ninh (hiện nay trên toàn quốc chỉ có hai Trạm kiểm tra trọng tải xe đặt tại Quảng Ninh và Đồng Nai). Bản thân các doanh nghiệp đang đầu tư sản xuất kinh doanh trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh cũng rất khó khăn trong việc xuất, nhập hàng hoá.

Giải pháp nào cho hợp lý?

Đầu tư trạm cân mà không thiết kế đồng bộ hạng mục hạ tải là một hạn chế rất lớn. Mục tiêu chính khi xây dựng trạm cân là phát hiện và yêu cầu các phương tiện quá tải phải hạ tải, mới bảo vệ được cầu đường, chứ không phải “phạt rồi cho đi”. Quy định về tải trọng hiện nay chưa tính đến mức độ giới hạn chịu tải thực tế để phát huy tối đa tính năng thực của phương tiện. Chính vì vậy, Bộ GTVT, Tổng Cục Đường bộ Việt Nam cũng như các cấp, các ngành của tỉnh cần sớm có những giải pháp tính toán quá tải trọng hợp lý và đầu tư đồng bộ các hạng mục sau kiểm tra để xử lý vi phạm. Trong lúc chưa có biện pháp hợp lý và đầu tư đồng bộ, thiết nghĩ nên tạm dừng hoạt động của Trạm cân chứ đừng nên để một chủ trương đúng nhưng chỉ vì triển khai chưa đồng bộ, hợp lý mà cản trở sự phát triển và tạo ra sự bất công bằng giữa các doanh nghiệp, các địa phương.

* Ông Nguyễn Thanh Cảnh, Chủ tịch Hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hạ Long: Các doanh nghiệp chúng tôi đều đồng tình với việc kiểm tra tải trọng xe để bảo vệ đường. Tuy nhiên, sau khi Trạm kiểm tra tải trọng xe Quảng Ninh đi vào hoạt động đã xuất hiện rất nhiều bất cập đòi hỏi các cấp, các ngành cần khẩn trương tháo gỡ. Có thể nhận thấy rằng, việc cân trục xe tính quá tải là không hợp lý, bởi lẽ những xe không cơi nới, chở đúng trọng tải cho phép theo đăng kiểm thì khi vào cân trục sau cũng đã vượt quá tải trọng. Nếu duy trì các trạm kiểm tra tải trọng xe với các phương pháp cân đong sơ đẳng như hiện nay, năng lực vận tải hàng hoá của toàn xã hội có thể giảm xuống, kéo theo hiệu ứng không mong muốn là phải nhập thêm hàng trăm ngàn xe tải để đáp ứng nhu cầu vận tải. Nếu vậy thì tình trạng tai nạn, ách tắc giao thông sẽ thêm trầm trọng và hàng ngàn tỷ đồng phải chi thêm cho khoản phụ trội khi thêm chuyến, thêm xe, thêm nhân lực khiến giá thành vận tải sẽ tăng vọt. Một điều bất cập nữa là Trạm kiểm tra tải trọng xe đặt tại đâu thì những doanh nghiệp trong khu vực đó hoặc có hoạt động qua khu vực chịu thua thiệt nặng nề. Để duy trì những hợp đồng vận tải đã ký trước, hàng loạt doanh nghiệp đang chịu lỗ hoặc đứng trước nguy cơ mất khách hàng nếu tăng giá. Chính vì vậy, để đảm bảo công bằng, cần phải triển khai làm đồng bộ Trạm kiểm tra tải trọng xe trên toàn quốc, nếu không thì phải dừng ngay hoạt động của Trạm kiểm tra tải trọng xe Quảng Ninh. * Ông Vũ Khắc Từ, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Quảng Ninh: Trong giai đoạn hiện nay Việt Nam đã và đang hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng hơn. Xu thế vận tải hàng bằng container và chuẩn hoá quốc tế cả về kích cỡ, trọng lượng là tất yếu. Những thiết bị vận tải này khi nhập khẩu về Việt Nam đều được các cơ quan có thẩm quyền kiểm định và cấp phép lưu hành. Thế nhưng, khi những phương tiện này lưu thông qua Trạm kiểm tra tải trọng xe thì lại bị xử lý vì vi phạm quá tải. Như vậy sẽ gây thiệt hại rất lớn đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp cảng biển như chúng tôi bởi vì những loại hàng hoá nhập khẩu đóng trong container đều tuân thủ theo chuẩn quốc tế về kích cỡ, trọng lượng. Vậy có đơn vị vận tải nào còn dám lấy hàng tại cảng Cái Lân khi họ biết chắc rằng xe của mình sẽ bị phạt vì quá tải? Trong khi đó, các cảng nơi khác không bị “chi phối” bởi Trạm kiểm tra tải trọng xe thì cũng những loại xe đó, với tải trọng đó vẫn vô tư hoạt động. Bên cạnh đó, việc các xe chở quá tải phải hạ tải tại các Trạm kiểm tra tải trọng xe là không phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, gây ách tắc, lãng phí và không khả thi. Do đó, thay vì đi ngược lại với tiêu chuẩn quốc tế, chúng ta cần nâng cấp đường để đảm bảo đáp ứng được các yêu cầu vận tải và thu phí quá tải đối với các phương tiện. Để đảm bảo an toàn và có kinh phí nâng cấp các tuyến đường trên toàn quốc nên thành lập Trạm kiểm tra tải trọng xe cùng với Trạm thu phí đường bộ. Như vậy sẽ giảm được nhiều chi phí phát sinh và quan trọng nhất là công bằng.. * Ông Phạm Văn Tới, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty CP Gốm xây dựng Giếng Đáy Quảng Ninh: Hiện nay, thị trường tiêu thụ của Công ty có đến 90% là sau Trạm kiểm tra tải trọng xe. Từ 1-6-2010, khi Trạm kiểm tra tải trọng xe Quảng Ninh chính thức đi vào hoạt động cũng là lúc các nhà phân phối ngoại tỉnh của Công ty sụt giảm doanh số nghiêm trọng. Lý do vì cước phí vận chuyển đã đội lên gấp đôi nên giá thành sản phẩm của công ty cũng tăng lên đáng kể. Doanh thu bán hàng của công ty trong tháng 6 đã giảm tới 60% so với tháng 5. Để tự cứu mình, từ tháng 7 này Công ty phải tiến hành giảm giá các mặt hàng từ 10-15% để xem lượng tiêu thụ có tăng trở lại không. Để đảm bảo sản xuất kinh doanh và ổn định đời sống cho hàng trăm công nhân của Công ty, các cấp, các ngành cần sớm có giải pháp tính toán trọng tải cho phù hợp đối với từng loại hàng hoá, đặc biệt là đối với loại hàng gạch ngói đất sét nung của các doanh nghiệp gốm sứ chúng tôi.