Trăn trở Nà Hùm

''Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa''...

Cuối năm 2007, 14 hộ dân ở thôn Đốc Phẹ (Phong Dụ, Tiên Yên) được khẩn trương di dời do các hộ này nằm dưới chân đồi, bên trên có những tảng đá to bằng xe tải treo lơ lửng. Mưa lũ xói mòn làm cho những tảng đá lớn trở nên chông chênh, sẵn sàng đổ ập xuống, đe doạ đến tính mạng và tài sản của nhân dân. Nhận thấy sự việc nghiêm trọng, UBND tỉnh lập tức chỉ đạo UBND huyện Tiên Yên khẩn trương lên kế hoạch và xây dựng các phương án hỗ trợ người dân di dời. Và Nà Hùm được chọn làm nơi cho các hộ an cư. Địa điểm này được đông đảo người dân ủng hộ bởi nơi đây gần đường giao thông, gần nơi canh tác cũ của các họ. Có sự ủng hộ này, công tác khảo sát, đo đạc, thiết kế được triển khai nhanh chóng. Với tổng diện tích gần 3.000m2, Nà Hùm được chia thành 14 lô cho 14 hộ dân. Mỗi hộ về nơi ở mới được hỗ trợ xây dựng một căn nhà cấp 4, mái ngói, tường gạch, tổng diện tích khoảng 50m2. Mỗi hộ di dời được tỉnh hỗ trợ 15 triệu đồng, huyện hỗ trợ thêm 3 triệu đồng. Mặc dù thời điểm này giá cả vật liệu đang cao, tiền hỗ trợ chưa đủ 50% kinh phí xây dựng nhưng người dân Nà Hùm đã vay mượn, dồn tiền làm nhà. Nhờ đó, chỉ đến đầu năm 2008, khu dân cư Nà Hùm ''đẹp như mơ'' đã thành hiện thực. Ông Lỷ Nhộng Phoóng, trưởng thôn, cho biết: ''Ngày đó xây nhà mất nhiều tiền lắm nhưng chúng tôi đều cố gắng vay mượn họ hàng, người quen. Nhà nào ít cũng phải xây mất hơn 40 triệu đồng, có gia đình phải bán cả trâu đi để làm nhà. Khó khăn như thế nhưng chúng tôi vui lắm. Ở nơi cũ vừa nguy hiểm, vừa đi lại khó khăn, được ra chỗ mới, ai cũng mừng''.

Vui mừng là tâm trạng chung của các hộ dân Nà Hùm khi chuyển về nơi ở mới. Không chỉ thoát khỏi nỗi lo sạt lở mà họ còn được ở trong những ngôi nhà cấp 4 khang trang, đẹp đẽ - ước mơ cả đời của nhiều người dân tộc Dao ở một vùng khó khăn như Phong Dụ. Đặc biệt, Nà Hùm lại được quy hoạch hiện đại, thuận tiện cho sinh hoạt của nhân dân. Tuy nhiên, niềm vui của người dân Nà Hùm chưa được bao lâu thì đến tháng 4-2009 họ nhận được tin dữ: Quả đồi bên trên 14 hộ dân xuất hiện một vết nứt dài hơn 100m, rộng từ 30-50cm, có chỗ sâu gần 2m... Vết nứt này kéo dài theo vùng cánh cung, ôm trọn 5 ngôi nhà nằm trong bán kính của nó. Nếu vết nứt này bị tác động của mưa, lũ làm sâu, rộng hơn nữa thì hàng chục ngàn tấn đất, đá sẽ đổ ập xuống, dễ dàng '' xoá sổ'' 5 ngôi nhà này và làm ảnh hưởng đến đời sống của 9 hộ còn lại. Một lần nữa, việc di dời lại đặt ra với các hộ dân Nà Hùm... Trước mắt là với 5 hộ dân nằm trong diện ''nguy cơ cao''. Anh Tằng A Nhì, 1 trong 5 hộ dân này, buồn bã nói: ''Chúng tôi chuyển đến nơi ở mới cứ tưởng được yên tâm làm ăn. Không ngờ lại lận đận như thế này. Buồn lắm. Tài sản, công sức bao nhiêu năm nay giờ lại phải bỏ đi, làm lại...''.

Đi và ở đều khó khăn

Việc di dời 5 hộ dân Nà Hùm thực sự là vấn đề cấp bách, cần phải thực hiện sớm. Thế nhưng nó lại đang vướng mắc ở chỗ tìm địa điểm mới ở đâu. Cấp uỷ, chính quyền huyện Tiên Yên và xã Phong Dụ đã quan tâm, cử cán bộ đi khảo sát nhưng chưa tìm ra được địa điểm hợp lý cho cả 5 hộ. Đồng chí Bế Cam, Bí thư Đảng uỷ xã Phong Dụ, cho biết: ''Để tìm được địa điểm phù hợp với tâm tư, nguyện vọng của cả 5 hộ là rất khó. Khó không phải vì thiếu đất mà là do xã chỉ có đất ở các vùng sâu, xa nơi canh tác của các hộ. Do đó, xã đã đề xuất và huyện cũng đồng ý với phương án: Các hộ tự tìm địa điểm và huyện sẽ tạo điều kiện về mặt bằng, quyền sử dụng đất... Hiện nay, có 3 hộ đã đề nghị chuyển ra một nơi cách Nà Hùm khoảng 1km. Đây là một địa điểm đẹp, thuận lợi nhưng về lâu dài thì chưa biết thế nào. Bởi lẽ, có khả năng khu vực đó sẽ nằm vào diện giải phóng mặt bằng của dự án thuỷ điện Hợp Thành và dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18C''.

Bên cạnh cái khó về địa điểm thì kinh phí để di dời cũng là một gánh nặng quá sức đối với người dân Nà Hùm. Để các hộ di dời ra khởi vùng nguy hiểm, UBND tỉnh đã có quyết định hỗ trợ 25 triệu đồng/hộ. Huyện Tiên Yên cũng hỗ trợ thêm 10 triệu đồng/hộ. Có thể nói đây là một mức hỗ trợ tương đối cao. Tuy nhiên, theo tính toán của các hộ, muốn chuyển đến nơi mới, làm nhà mới, phải mất khoảng 60 triệu đồng/hộ và hầu hết các hộ đều chưa biết lấy ở đâu ra số còn lại vì đã dốc hết tiền cho lần di dời trước. Anh Mã Văn Quý, một người dân Nà Hùm, nói: ''Lần trước xây nhà chúng tôi đã phải vay mượn. Đến giờ nhà nào cũng vẫn còn phải trả nợ, như gia đình tôi cũng còn nợ hơn 10 triệu nữa. Suốt mấy tháng nay, cả nhà cứ lo ngay ngáy bởi đi cũng dở, ở không xong...”.

Với các hộ dân ''có nguy cơ cao'' là thế, còn các hộ chưa đến mức phải di dời ngay thì cũng đang phải đối mặt với bao khó khăn thiếu thốn. Mặc dù trong quy hoạch, khu Nà Hùm có cả hệ thống đường điện phục vụ sinh hoạt của người dân nhưng đến nay điều đó vẫn chưa thành hiện thực. Hàng loạt đồ dùng điện của người dân ở nơi cũ như ti vi, đèn, đài, nồi cơm điện... phải xếp xó trong suốt thời gian qua. Cả khu dân cư chỉ có 5 hộ được dùng điện do ''câu nhờ' từ các hộ dân gần đó, với giá 15.000đ/tháng (mà cũng chỉ được dùng 1 bóng đèn 15W thôi!). Đã thế, hệ thống đường của Nà Hùm cũng đang bị sạt lở. Mặt bằng khu Nà Hùm được đổ cao hơn cánh đồng khoảng 5m nhưng không có hệ thống kè nên mưa lũ đã xói mòn, làm sạt lở nhiều chỗ. Chỉ cho chúng tôi xem những chỗ sạt lở đang ăn sâu vào lòng đường dễ tới hơn 1m, ông Lỷ Nhộng Phoóng than thở: ''-Mấy gia đình phải di dời kể cũng tội, nhưng chúng tôi ở lại cũng chẳng sướng gì đâu. Điện đóm không có, đường sá thì bất an. Lại còn việc sạt lở đất xuống ruộng đồng nữa chứ... Vất vả lắm cô ơi!”.