Tranh cãi quanh khẩu cạc-bin M4

Các hãng sản xuất vũ khí Mỹ, Lầu Năm Góc và Chính phủ Mỹ đã có những cuộc tranh cãi gay gắt về những ưu điểm cũng như nhược điểm của khẩu cạc-bin M4.

Những kết quả trái ngược

Mới đây, tại bang Texas (Mỹ), đã diễn ra hội nghị chuyên đề về vũ khí hạng nhẹ và vũ khí cá nhân với chủ đề chính là chọn lựa vũ khí cá nhân tối ưu nhất cho quân nhân Mỹ. Tuy cạc-bin M4 không có trong chương trình nghị sự của hội nghị, nhưng chính loại vũ khí này là đề tài chính để các bên tham dự tranh cãi, chỉ trích nhau.

Lý do gây nên cuộc tranh cãi là bởi vì trong hơn 40 năm qua, quân đội Mỹ chỉ mua súng cạc-bin của hãng Colt Defense, từ loại đầu tiên mang tên M16 đến loại gần đây nhất là M4A1.Việc chỉ mua cạc-bin của một hãng khiến đại diện các hãng sản xuất vũ khí khác, chính phủ và nghị viện Mỹ chỉ trích kịch liệt. Tại hội nghị, thượng nghị sĩ Tom Coburn kêu gọi lãnh đạo quân đội Mỹ từ bỏ chính sách mua vũ khí cá nhân chỉ của hãng Colt Defense và chuyển sang hình thức chọn lựa giữa các hãng cạnh tranh. Theo ông này, hiện nay không quan trọng là hãng nào bỏ thầu tốt, mà chiến thắng phải thuộc về những người đóng thuế cũng như lính Mỹ - những người có quyền nhận loại vũ khí tốt nhất.

Theo đề nghị của thượng nghị sĩ Tom Coburn, vào năm ngoái đã có cuộc thử nghiệm để so sánh vài loại vũ khí cá nhân tự động. Kết quả cho thấy loại cạc-bin M4 của Colt Defense nếu tính theo độ tin cậy thì đứng ở vị trí cuối cùng. Số lượng người từ chối sử dụng M4 còn lớn hơn 3 loại vũ khí khác tham dự cuộc thử nghiệm gộp lại là súng trường tự động XM8 và HK416 của hãng Heckler&Koch cũng như loại SCAR (Special Operations Forces Combat Assault Rifle) của hãng FNH USA. Ông Tom Coburn đặt câu hỏi: Tại sao với kết quả như thế mà lãnh đạo quân đội Mỹ vẫn đặt hàng mua số lượng M4 với tổng giá trị hơn 335 triệu USD?

Về phía mình, đại diện hãng Colt Defense khẳng định rằng, cuộc thử nghiệm theo yêu cầu của ông Tom Coburn được thực hiện trong điều kiện nhân tạo (độ ẩm cao và nhiều bùn lầy), còn trong thực tế, kết quả cuộc thăm dò các quân nhân Mỹ tại Iraq và Afghanistan chứng minh độ tin cậy cao, tính năng tối ưu của khẩu cạc-bin M4. Theo lời người này, chỉ có 4% số quân nhân được hỏi trả lời là họ gặp trục trặc khi sử dụng M4, nhưng không ảnh hưởng tới tác chiến. Và số lính Mỹ yêu cầu thay M4 bằng một loại cạc-bin nào đó là rất thấp, khoảng 1%.

Bế tắc kỹ thuật

Tất cả các tranh cãi trên thực ra đều xuất phát từ cuộc tranh giành quyền lợi giữa các hãng sản xuất vũ khí, mà sau lưng các hãng này là những người “vận động hành lang” trong chính phủ, trong Thượng viện Mỹ nhằm nhận được những khoản tiền của Bộ Quốc phòng nước này chi ra để mua vũ khí, khí tài cho quân đội của mình. 

Thậm chí giờ đây ngay cả các hãng nhỏ, ít tên tuổi cũng cố gắng giới thiệu khuếch trương các ý tưởng, đề án của mình trong lĩnh vực thiết kế sản xuất cạc-bin thế hệ mới nhằm giành được đơn đặt hàng lớn của Lầu Năm Góc. Chẳng hạn, vào năm 2007, Hãng Magpul Industries chi 100 ngàn USD để thiết kế và giới thiệu khẩu súng trường loại mới mang tên Masada. Cách đây không lâu, Magpul Industries ký hợp đồng với Hãng Bushmaster Firearms International cùng sản xuất và quảng bá khẩu Masada loại 5,56 ly dành cho các cơ quan bảo vệ và cá nhân. Mùa thu tới đây, Magpul Industries dự tính sẽ thiết kế loại Masada cho quân đội.

Lãnh đạo quân đội Mỹ cũng không có ý định kiểm tra tính hiệu quả của tất cả các loại cạc-bin có trên thị trường. Điều này có lý do của nó, bởi Colt Defense được coi như “điểm hạ cánh” của các tướng, tá quân đội khi về hưu. Hơn một nửa lãnh đạo của Colt Defense có nguồn gốc từ quân đội và lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ. Vì thế cạnh tranh khốc liệt với họ chẳng có ý nghĩa gì.

Bên cạnh đó, không loại trừ là Colt Defense hiểu rõ hơn ai hết những yếu kém trong sản phẩm của mình và không thể không có những phàn nàn từ các đối thủ với việc đặt hàng không mang tính thị trường như từ trước đến nay. Tuy thế, Colt Defense cũng hiểu mình đang có ưu thế mà không hãng nào có được, nên họ dùng mọi cách để lấn át đối thủ. Mặt khác, do được độc quyền kể từ khi bán M16 cho đến M4, nên Colt Defense càng không chi phí cho việc nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm bao nhiêu thì tính năng và hiệu quả sử dụng vũ khí của hãng này lại càng trở nên thấp bấy nhiêu.

Hiện tại, quân đội Mỹ thừa nhận cần phải có vài thay đổi trong thiết kế M4 để loại bỏ trường hợp đạn bị hóc khi bắn. Các chuyên gia quân đội Mỹ đang tập trung vào khâu chỉnh sửa bộ lò xo của ổ đạn. Cuộc thử nghiệm M4 sau khi hoàn thiện ổ đạn dự kiến được tiến hành trong mùa hè năm nay.

Từ góc độ khác, cũng cần ghi nhận rằng, mâu thuẫn giữa các hãng sản xuất vũ khí, chính phủ và Thượng viện Mỹ phản ánh các bế tắc kỹ thuật từ bấy lâu nay khi họ muốn tìm các giải pháp để thiết kế, sản xuất loại cạc-bin dành cho tương lai. Hơn 20 năm trước, quân đội Mỹ bắt đầu nghiên cứu lĩnh vực này nhằm thay thế loại cạc-bin M16. Họ muốn những loại cạc-bin mới cần phải tạo nên “bước nhảy” mang tính cách mạng trong lĩnh vực súng trường cá nhân.

Để thực hiện mục tiêu trên, vào giữa những năm 1980, quân đội Mỹ soạn thảo chương trình Advanced Combat Rifle (ACR) mà trong quá trình thực hiện đã có vài loại súng trường với nhiều cỡ đạn được thử nghiệm. Tuy nhiên do không có những phát minh hiệu quả, nên ACR đã bị hủy bỏ. Vào những năm 1990, quân đội Mỹ lại đề ra kế hoạch Objective Individual Combat Weapon nhằm tạo ra các loại đạn mới cho súng trường. Kế hoạch này cũng tạo ra khẩu cạc-bin nặng hơn 8 kg, nhưng cuối cùng cũng không thành công. Cho đến nay, quân đội Mỹ vẫn chưa có loại cạc-bin thế hệ mới mà họ mong muốn cách nay vài chục năm.