Bệnh nhân không được chuyển viện bằng xe bệnh viện, không có nhân viên y tế đi kèm, trang thiết bị hỗ trợ cấp cứu thiếu... là một trong những nguyên nhân đưa đến con số này.
Trong hội nghị thường niên của Hội Hồi sức Cấp cứu TP.HCM 26/12/2006, các chuyên gia trong ngành đã tỏ ra lo ngại khi quá trình chuẩn bị trước khi chuyển viện của tuyến trước - đặc biệt là với trẻ sơ sinh - đang tồn tại nhiều bất cập.
Không những bất cẩn về người
Tại BV Nhi Đồng 1 trong những năm qua (2000 - 2005), tỷ lệ tử vong sơ sinh trung bình hàng năm là 31,61%, trong đó tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh được chuyển viện chiếm gần 40%.
Một nghiên cứu đã được thực hiện trên 305 trẻ sơ sinh chuyển viện đến khoa Cấp cứu BV Nhi Đồng 1 từ 10/2005 - 3/2006.
Qua đó, BS Nguyễn Thị Anh Thư, BV Nhi Đồng 1, cho biết trong lúc chuyển viện, hơn 11% trẻ không được hỗ trợ hô hấp phù hợp, và gần 8% trường hợp xảy ra biến cố dọc đường: tím tái, co giật, ngưng tim - ngưng thở, hết oxy, và thậm chí xe hư...
Đồng thời tỷ lệ tử vong trong 24 giờ đầu nhập viện của nhóm tuổi sơ sinh là cao nhất, chiếm 50,5% trong tổng tử vong 24 giờ đầu ở trẻ em tại các tuyến bệnh viện trong toàn quốc. Đây là giai đoạn mà tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo phần lớn các trường hợp tử vong ở trẻ sau khi nhập viện đều tập trung trong giai đoạn 24 giờ này.
Các yếu tố liên quan đến tình trạng cấp cứu nhập viện và tử vong trong 24 giờ đầu là: tình trạng lâm sàng không ổn định trước khi chuyển viện, hỗ trợ hô hấp không phù hợp...
"Công tác hồi sức và điều trị ổn định cho trẻ trước chuyển viện sẽ góp phần làm giảm tỷ lệ nhập viện trong tình trạng cấp cứu và tỷ lệ tử vong trong 24 giờ đầu" - BS Anh Thư nhấn mạnh.
BS Anh Thư cảnh báo một trong những nguyên nhân của tử vong 24 giờ đầu là chuyển viện không an toàn.
Trẻ chuyển viện không được bảo đảm trong tình trạng ổn định, thiếu sự theo dõi trong suốt quá trình chuyển viện. Vẫn còn quá nhiều ca cấp cứu chuyển viện không bằng xe cấp cứu. 8,2% số ca chuyển viện không có nhân viên y tế đi kèm. Còn với các trường hợp có nhân viên y tế đi kèm thì đến 15% không ngồi cạnh trẻ, để theo dõi xuyên suốt quá trình chuyển viện.
Đặc biệt, cứ 10 trẻ thì có hơn 6 trẻ không được cung cấp năng lượng trong quá trình chuyển viện.
Nhóm trẻ sinh non có khả năng dự trữ và điều hoà môi trường bên trong cơ thể chưa hoàn chỉnh nên rất dễ bị hạ đường huyết và hạ thân nhiệt. Hệ hô hấp chưa phát triển trưởng thành trong khi hệ miễn dịch còn khiếm khuyết nên trẻ sơ sinh dễ mắc các bệnh về đường hô hấp và nhiễm trùng.
Do đó, khi chuyển viện cho trẻ sơ sinh, trẻ cân nặng lúc sanh dưới 1.500g phải được cấp đầy đủ năng lượng, ủ ấm, bảo đảm vô trùng và hỗ trợ hô hấp đầy đủ.
Mà còn thiếu trang thiết bị và liên lạc...
Kết quả nghiên cứu của BS Anh Thư cùng các cộng sự đã ghi nhận một trường hợp hết oxy, 2 trường hợp tuột dây oxy và 1 ca co giật phải ghé cơ sở y tế khác trên đường chuyển viện để xử trí.
"Nếu xe cấp cứu được trang bị đầy đủ phương tiện thì khi xảy ra những biến cố trên, nhân viên y tế có thể chủ động xử trí kịp thời ngay trên xe để bảo đảm tình trạng lâm sàng ổn định cho trẻ trong thời gian ngắn nhất," BS Anh Thư nhận xét.
Qua khảo sát 15 trẻ sơ sinh suy hô hấp nặng trước khi chuyển viện với triệu chứng tím môi, chỉ có 3 trẻ sơ sinh được đặt nội khí quản để hỗ trợ hô hấp phù hợp.
Trong khi đó, bảo đảm hô hấp là một trong những bước quan trọng trong quá trình chuyển viện. Vỏ não của trẻ sơ sinh chưa hoạt động tốt trong thời gian đầu sau sinh nên trẻ rất dễ hô hấp.
Với thể trạng bình thường, không bị bệnh, trẻ đã có nguy cơ suy hô hấp. Huống chi khi trẻ đã mang sẵn bệnh trong người, nhất là các bệnh gây suy hô hấp. Trong điều kiện không tốt của quá trình chuyển viện như: tình trạng lâm sàng không ổn định, biến cố dọc đường... khiến cho tỷ lệ tử vong trong 24 giờ đầu ở trẻ thuộc nhóm có hỗ trợ hô hấp không phù hợp cao gấp 4,6 lần so với trẻ không thuộc nhóm này.
Trong những trường hợp chuyển viện, trẻ suy hô hấp chiếm tỷ lệ cao nhất 35,4% nên đòi hỏi xe chuyển viện cần phải trang bị các dụng cụ hỗ trợ hô hấp thiết yếu như bình oxy, mặt nạ dưỡng khí, ống nội khí quản cỡ sơ sinh... Nhưng "88,5% các xe cấp cứu được khảo sát trực tiếp không được trang bị đầy đủ các dụng cụ cấp cứu hô hấp cần thiết."
Bên cạnh đó, thông tin liên lạc giữa nơi chuyển và nơi tiếp nhận bệnh nhi trước và trong lúc chuyển viện là một nguyên tắc cần thiết để bảo đảm an toàn tính mạng bệnh nhi, tuy nhiên, chỉ có 27% số ca cấp cứu là có thông tin liên lạc giữa BV tuyến trước và BV Nhi Đồng 1.
Thực trạng này đang đòi hỏi ngành y tế phải có những giải pháp thích hợp và cấp bách để cải thiện tình hình.
