Tết Tân Mão vừa qua, tại nhiều địa phương trong tỉnh, ở nhiều tuyến đường, khu dân cư, người dân, thậm chí một số cơ quan, đơn vị tổ chức treo đèn lồng nhập ngoại tràn lan đã gây ra những phản ứng khác nhau trong dư luận. Báo Quảng Ninh xin trích đăng một vài ý kiến xung quanh vấn đề này.
Các đền, chùa được treo nhiều đèn lồng nhập ngoại trong dịp Tết (Ảnh: Ngọc Hà)
Ông Hà Quang Long, Giám đốc Sở VHTT&DL Quảng Ninh: Dịp Tết Nguyên đán vừa qua, ở nhiều khu dân cư, người dân trong quá trình trang hoàng nhà cửa đón Tết đã treo nhiều đèn lồng nhập ngoại. Đáng chú ý là việc treo đèn lồng như vậy chủ yếu do các tổ dân, khu phố vận động, tổ chức cho người dân thực hiện.
Trước hiện tượng trên, áp Tết, Sở Văn hoá- Thể thao và Du lịch đã có văn bản hướng dẫn chính quyền các địa phương, cơ sở tiến hành trang hoàng nhà cửa, khu dân cư để đón Tết.
Phải khẳng định rằng, đây là hoạt động thể hiện ý thức rất tốt của người dân trong quá trình trang hoàng nhà cửa cho đẹp để vui Tết, đón Xuân. Không phải đến giờ mà trước nay dân ta vẫn treo đèn lồng, cho dù không phổ biến.
Tôi cho rằng, việc người dân trong quá trình trang trí nhà cửa, đường sá ở làng xóm, khu phố, trong đó có treo đèn lồng do nước ngoài sản xuất là không vi phạm luật pháp. Phải nhìn nhận rằng, trong quá trình hội nhập và phát triển, sự giao thoa, tiếp biến văn hoá giữa các khu vực và dân tộc là điều hết sức bình thường. Vì nó là hoạt động văn hoá nên khi ứng xử với hiện tượng này cũng rất cần có văn hoá. Ta chỉ nên định hướng làm sao để người dân trong quá trình trang trí nhà cửa để vui Xuân sao cho mang đậm tính truyền thống chứ không nên có biểu hiện cực đoan dân tộc. Cùng với đó, trong quá trình hội nhập, chúng ta cũng phải tính đến cả yếu tố tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại.
Tuy nhiên, đèn lồng được treo ở các khu vực nói trên đã được Việt hoá, trở thành thú chơi của người dân Việt Nam. Vừa qua, hiện tượng treo đèn lồng được nhập khẩu hoàn toàn từ Trung Quốc về là rất phổ biến. Người dân khi treo loại đèn lồng này không nhận biết được ý nghĩa mà chỉ với mong muốn treo lên để có sắc đỏ để cầu mong sự may mắn. Ngoài cửa treo đèn lồng do nước ngoài sản xuất, trong nhà thì ti vi chiếu phim Trung Quốc, thử hỏi Tết có phải là Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam nữa không? Tôi cho rằng, trước không gian văn hoá này, giới trẻ sẽ rất bối rối. Ấy là chưa kể quần áo, đồ đạc, đồ chơi trẻ em cũng toàn hàng Made in China. Theo tôi, cách làm như của chính quyền tỉnh Thanh Hoá là yêu cầu không treo đèn lồng vì dễ gây chập điện trong những ngày Tết vừa qua là rất hay. Tết của người Việt phải thuần Việt, bởi văn hoá chính là sự khác nhau giữa các dân tộc cơ mà. Theo tôi, các cơ quan quản lý nhà nước về văn hoá phải tham mưu cho chính quyền hướng dẫn nhân dân trang hoàng nhà cửa để đón Tết sao cho mang đậm hồn dân tộc Việt. Nếu trang trí bằng những sản phẩm khác cũng phải được Việt hoá chứ không nên tuỳ tiện. Chúng ta cũng có nhiều loại đèn trang trí được sử dụng trong các dịp lễ, tết mang tính thuần Việt như: đèn kéo quân, đèn cá, đèn ông sao, đèn ếch và đuốc… Vậy sao ta không định hướng để người dân trang trí bằng những loại đèn này?
Nhưng vấn đề là hiện tại chúng ta chưa có sản phẩm mang văn hóa Việt Nam để người dân sử dụng mỗi khi có lễ, tết. Và việc hướng dẫn treo loại đèn gì, treo ở đâu và treo khi nào cũng rất cần được đặt ra. Chúng ta cần sản xuất ra loại đèn mang phong cách Việt (kiểu như đèn kéo quân) để nhân dân có nhu cầu thì sử dụng. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về văn hoá trang trí cần được quan tâm nhiều hơn. Đồng thời phải tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền và thực hiện cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", trong đó chú ý việc sản xuất hàng trong nước phải đảm bảo chất lượng. Cần tăng cường tuyên truyền vận động nhân dân treo cờ Tổ quốc vào các ngày lễ lớn của đất nước. Nếu có trang trí trước cửa nhà, nhất là các nhà mặt đường cần mang tính truyền thống văn hoá Việt Nam, tránh làm mất mỹ quan đô thị, không làm ảnh hưởng đến giao thông...
Bạn đọc ở địa chỉ bo_binh1963@gmail.com (589 - An Tiêm - Giêng Đáy - Hạ Long): Chưa bao giờ tôi thấy đẹp như xuân Tân Mão này. Ý thức người dân đã có phần đi lên, song việc đó chưa có sự chỉ đạo sát sao của các nhà quản lý. Cá nhân tôi thấy văn hóa treo đèn lồng dịp Tết Nguyên đán là nét văn hóa đặc trưng của Trung Quốc. Tôi không hiểu sao vài năm gần đây, khu vực Cẩm Phả và một số phường của TP Hạ Long lại du nhập hình thức này.
Tôi đồng ý là treo thì đẹp. Nhưng hãy suy nghĩ sâu xa hơn một chút về nét văn hóa này. Các bạn có thấy khu phố dọc chùa Long Tiên năm nay treo rất nhiều đèn lồng băng ngang đường, rồi mỗi nhà treo một cái trước cửa nữa. Như vậy có thấy giống các khu phố người Hoa không? Tôi nghĩ nét đẹp của chúng ta khi Tết về là nhà nhà treo cờ Tổ quốc và dọn dẹp đường phố sạch sẽ đón Tết. Như thế thực tế hơn là việc cả khu phố treo đèn lồng. Văn hóa là cái dễ bị lai tạp nhưng xin hãy chọn lọc những gì của riêng mình, hòa nhập nhưng đừng hòa tan. Tôi thấy không nên khuyến khích việc treo đèn lồng.
Ông Hoàng Quang Hải, Trưởng phòng Quản lý đô thị TP Hạ Long: Nhưng năm qua, phong trào treo đèn lồng đỏ trước cửa nhà và dọc các dãy phố có chiều hướng gia tăng, nhất là trong dịp Tết. Phải nói rằng, việc treo đèn lồng sẽ tô thêm mầu sắc cho phố phường, cùng với quan niệm màu đỏ biểu hiện cho sự ấm cúng, vui tươi và may mắn cho mỗi gia đình và cho cả khu phố mỗi dịp xuân về. Song, bên cạnh đó vẫn có những vấn đề cần đề cập đến. Những dãy phố treo đèn lồng đỏ là biểu tượng đặc trưng của văn hoá phương Bắc, chúng ta không nên học theo mà hãy hướng về những giá trị văn hoá cũng như bản sắc của người Việt. Thêm nữa, từ xưa đến nay, kiến trúc cũng như quy hoạch Việt Nam chưa có điểm để treo đèn lồng trong dịp lễ, tết. Do vậy, hiện tượng người dân mạnh ai người nấy treo đèn lồng đã gây nên cảnh nhếch nhác tại các tuyến phố. Việc treo đèn lồng còn có nguy cơ mất an toàn giao thông, đó là chưa kể đến việc thắp đèn gây lãng phí điện.
Một dãy phố ở phường Cao Xanh được treo nhiều đèn lồng nhập ngoại trong dịp Tết Tân Mão 2011 (Ảnh: Ngọc Hà)
Ông Phạm Ngọc Cương, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh: Treo đèn lồng là nét văn hoá độc đáo, trong đó thầm chứa đựng những mong muốn thể hiện sự phồn thịnh và no đủ của người dân. Vào những ngày lễ lớn của dân tộc hay dịp Tết, các khu phố cổ của Việt Nam như Hội An, Hà Nội, người dân cũng treo rất nhiều và Quảng Ninh dịp Tết năm nay cũng xuất hiện. Treo đèn lồng làm khu phố trở nên sang trọng và ấm cúng, đặc biệt vào buổi tối khi những chiếc đèn lồng đều rực sáng. Về ý kiến của nhiều người cho rằng, việc treo đèn lồng là văn hoá của nước ngoài không nên học theo, theo tôi điều đó không hoàn toàn chính xác. Việt Nam và một số nước Đông Nam Á đều có những nét văn hoá tương đồng, việc treo đèn lồng cũng là sự mong muốn làm đẹp thêm cảnh quan đã có từ rất lâu đời. Song, nhìn nhận một cách khách quan mà nói, người dân ta đang thiếu thốn cái đẹp, cái thẩm mỹ khi chưa có một đơn vị nào sản xuất đèn lồng hay một loại đèn nào đó để trang trí riêng cho người Việt. Trước đây, một số công ty nhựa như Tiền Phong cũng đã cho ra đời những sản phẩm mang đậm tính văn hoá Việt như đồ chơi trẻ em, đèn kéo quân… Song đến nay, do kinh tế thị trường, những đơn vị truyền thống đó đều chạy theo các mặt hàng có giá trị kinh tế cao như ống nhựa…
Nhân dân trong khu rất vui mừng khi buổi tối cả khu phố rực rỡ hơn. Điều đó thể hiện sự mong mỏi của nhân dân chúng tôi, muốn làm đẹp thêm khu dân cư, nhất là thành phố chúng ta là thành phố du lịch, cần phải có những điểm nhấn cho du khách mỗi khi có dịp đến Hạ Long. Còn về vấn đề treo đèn lồng là văn hoá nước ngoài, theo tôi không hẳn như vậy. Mỗi quốc gia, dân tộc đều có bản sắc riêng, đâu phải treo đèn lồng như Trung Quốc thì Hạ Long trở thành thành phố khác và nếu có các loại đèn mang văn hoá Việt, chúng tôi sẵn sàng thay thế. Nói chính xác hơn, chúng tôi chỉ muốn góp phần nhỏ của mình tô thêm vẻ đẹp nơi mình sinh sống, tạo thêm không khí mừng Đảng, mừng Xuân, mừng đất nước đổi mới.
Ông Lê Bình, khu phố Hòa Bình, thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên: Tôi thấy đây là một cái mới, một nét đẹp qua đó thể hiện sự phát triển của một huyện miền núi như Tiên Yên. Nên chăng, chúng ta vẫn treo đèn, nhưng là đèn do Việt Nam sản xuất có mầu sắc và kích cỡ khác hẳn so với đèn do nước ngoài sản xuất. Điều đó sẽ thể hiện được nét đẹp, sự phồn thịnh của đời sống người dân. Vừa qua, hoa Sen được bình chọn trở thành Quốc hoa. Vậy tại sao chúng ta không sử dụng những loại đèn làm giống dáng bông hoa Sen thể hiện được bản sắc riêng của dân tộc và cũng đáp ứng được nhu cầu của người dân muốn trang trí thêm cho khu dân cư mình.
Ông Vũ Huy Tuy, người dân phố Lý Thường Kiệt, thị trấn Quảng Hà, huyện Hải Hà: Là người dân sống lâu năm trên địa bàn thị trấn, nhưng từ trước tới nay tôi chưa hề thấy treo đèn lồng. Năm nay, một số hộ gia đình trong phố tự ý treo đèn lồng, nhiều hộ cũng bảo gia đình tôi treo cho đẹp, nhưng tôi thấy treo đèn lồng mà không có quy hoạch, thiết kế sẽ gây mất mỹ quan đô thị và không phù hợp với thuần phong mỹ tục của người Việt Nam. Đặc biệt việc treo đèn lồng còn gây lãng phí điện, trong khi Đảng và Nhà nước đang thực hiện chủ trương tiết kiệm điện. Do vậy, gia đình tôi đã quyết định không treo.
Ông Nguyễn Văn Lê, Bí thư Đảng uỷ thị trấn Quảng Hà, huyện Hải Hà: Trong dịp Tết, trên địa bàn thị trấn có một số hộ dân tổ chức treo đèn lồng. Quan điểm của tôi là việc treo đèn như vậy tuy đẹp, không sai pháp luật nhưng vô tình làm mất bản sắc văn hoá dân tộc trong ngày Tết cổ truyền Việt Nam. Chúng ta đã trở thành thị trường tiêu thụ hàng hóa của các cơ sở sản xuất đèn lồng Trung Quốc… Nếu như Tết vừa qua, khách du lịch nước ngoài đến Việt Nam, đi trên đường thấy đèn lồng nước ngoài treo nhiều thì có lẽ họ tưởng đó là lãnh thổ nước khác mất… Nếu tỉnh có quyết định về việc cấm treo đèn lồng, thì chúng tôi sẽ vào cuộc ngay.
Ông Ngô Quốc Khánh, Phó Chủ tịch UBND xã Hoàng Quế, huyện Đông Triều: Phải nói rằng, trang trí đèn lồng không phải là phong tục trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam. Việc treo đèn lồng trong dịp Tết vừa qua, theo tôi đó chỉ là phong trào treo đẹp mắt, đẹp phố phường. Chúng ta cần tìm cách trang trí đường phố, khu dân cư, nhà cửa trong dịp Tết sao cho đẹp và trang trọng. Cùng với tiếp thu cái mới thời hội nhập, chúng ta cũng cần giữ phong tục truyền thống để lưu truyền cho con cháu. Nếu các bạn có điều kiện thì cũng nên xem các kiểu dáng, màu sắc và cách trang trí của những chiếc đèn lồng Hội An sản xuất và so sánh với những chiếc đèn Trung Quốc nhập về để cùng suy ngẫm và nhận xét.
Chị Đặng Thị Cẩm Ly, xã Tràng An, huyện Đông Triều: Treo đèn lồng ngày Tết dọc các tuyến đường, nơi công cộng và trong nhà là cái mới của xuân năm nay. Bởi theo tôi thì đèn lồng và ánh sáng màu hồng là thể hiện sự may mắn của năm mới. Tuy vậy, cách trang trí đèn lồng như thế nào cho đẹp và đúng với phong tục truyền thống của ngày Tết là việc của ngành văn hoá cần hướng dẫn cho người dân sao cho phù hợp và không nên tràn lan, gây tốn kém... Tôi được biết, việc tặng và treo đèn lồng dịp Tết là phong tục của người Trung Quốc, người được tặng đèn viết câu đối lên giấy và dán lên đèn. Phải khẳng định rằng, Tết Việt ta không có phong tục treo đèn lồng. Chúng ta không từ chối văn hoá nước ngoài, nhưng Tết cổ truyền Việt Nam phải làm thế nào để mang đậm văn hoá Việt Nam.
