Thầy Tử Lộ, thầy Tử Cống và thầy Nhan Hồi đều là những đệ tử giỏi của Đức Khổng Tử. Một hôm, Đức Khổng Tử hỏi ba người rằng:
- Thế nào là người trí? Thế nào là người nhân?
Tử Lộ thưa:
- Người trí là người làm thế nào để cho người ta biết mình; người nhân là người làm thế nào để cho người ta yêu mình.
Đức Khổng Tử bảo:
- Nhà ngươi nói vậy cũng khá gọi là người có học vấn!
Đến lượt Tử Cống, Tử Cống thưa:
- Người trí là người biết người; người nhân là người yêu người!
Đức Khổng Tử cũng bảo như với Tử Lộ:
- Nhà người nói vậy cũng khá gọi là người có học vấn!
Quay sang Nhan Hồi, Đức Khổng Tử hỏi:
- Thế còn ngươi, ngươi bảo thế nào là người trí, thế nào là người nhân?
Nhan Hồi đáp:
- Thưa thầy, người trí là người tự biết mình; người nhân là người tự yêu mình!
Đức Khổng Tử có vẻ rất hài lòng, bảo:
- Nhà ngươi nói vậy, đáng gọi là bậc sĩ quân tử!
Các thầy Tử Lộ, Tử Cống và Nhan Hồi về cả rồi, một cậu học trò mới nhập môn, đứng hầu bên cạnh, rụt rè hỏi Đức Khổng Tử:
- Thưa thầy, tại sao với hai thầy Tử Lộ và Tử Cống thì thầy chỉ bảo là “người có học vấn”: Còn thầy Nhan Hồi mới là bậc “sĩ quân tử”... ạ?
Đức Khổng Tử đáp:
Hiểu thế nào là Trí, thế nào là Nhân như Tử Lộ và Tử Cống, một người thì “vọng ngoại”, chỉ mong người ta biết mình, yêu mình; một người thì “quên mình”, chỉ mong biết người, yêu người.Thế chưa phải là cái gốc của trí và nhân! Phải như Nhan Hồi, học để tự biết mình và yêu mình. Bởi có biết mình mới tu tỉnh mình; có yêu mình mới trọång tư cách của mình, phẩm giá của mình, rồi ra mới hiểu và yêu người khác được... Đó là cái chí của bậc sĩ quân tử.
Nghe vậy, cậu học trò lẩm bẩm:
- Chả trách trong giới quan trường thời nay, chẳng mấy ai thích nghe cấp dưới phê bình mình. Thì ra họa đều là những sĩ quân tử, luôn biết mình và yêu mình hơn ai hết!
