Lần thứ 3 vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh để điều trị kể từ khi phát hiện mình bị bệnh đái tháo đường vào năm 2007, ông Phạm Kim Đính, tổ 3, khu 5, phường Hà Tu (Hạ Long) kể lại:
Tôi bị tai biến mạch máu não vào viện cấp cứu, điều trị. Lấy máu xét nghiệm, các bác sĩ phát hiện tôi bị bệnh đái tháo đường, đã tư vấn, hướng dẫn tôi cách uống thuốc, ăn, uống, tập luyện để giữ đường huyết ổn định. Cũng may mà được phát hiện bệnh, nếu không tôi chẳng biết cách để giữ được sức khoẻ như bây giờ”. Theo Thạc sĩ Nguyễn Bá Việt, Phó Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa Khoa tỉnh: “Không riêng trường hợp ông Kính, mà phần lớn bệnh nhân đái tháo đường được phát hiện bệnh khi đến khám, điều trị các bệnh khác. Có những bệnh nhân đến khám khi triệu chứng lâm sàng của bệnh đái tháo đường đã rõ ràng, nên rất khó khăn cho công tác điều trị”.
Bác sĩ kiểm tra sức khoẻ cho bệnh nhân tiểu đường nằm điều trị Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa tỉnh.
Đái tháo đường có nhiều loại, song chủ yếu là đái tháo đường tuýp 1 (phụ thuộc vào Insulin, chủ yếu bị bệnh do yếu tố di truyền) và đái tháo đường tuýp 2 (không phụ thuộc vào Insulin). Bệnh có ở cả nam và nữ, trước tập trung nhiều ở lứa tuổi trên 40, song hiện đang có xu hướng “trẻ hoá”. Nguyên nhân gây bệnh này chủ yếu do: Yếu tố di truyền (gia đình có người bị bệnh); thói quen sinh hoạt ăn uống không điều độ, ít tập luyện, uống nhiều rượu, bia; bệnh nhân béo phì; môi trường độc hại; phụ nữ có tiền sử đẻ con trên 4kg v.v.. Nếu đã bị bệnh, bệnh nhân phải sống chung cả đời, vì trên thế giới không có phương pháp điều trị dứt điểm nên phải uống thuốc hàng ngày, phải tập luyện hàng ngày, thay đổi lối sống ăn, uống. Bệnh này thường dẫn đến các biến chứng: Mù loà do xuất tiết võng mạc, suy thận; tăng huyết áp, viêm loét, hoại tử, liệt chi v.v.. Nếu được phát hiện sớm, điều trị thuốc, có chế độ tập luyện, ăn uống điều độ để ổn định đường huyết, thì các biến chứng sẽ xuất hiện muộn hơn. Thạc sĩ Nguyễn Bá Việt cho biết: Số bệnh nhân đái tháo đường trên địa bàn tỉnh khá nhiều, mỗi tháng, Bệnh viện phát hiện mới 5-10 bệnh nhân.
Thấy rõ được sự nguy hiểm của bệnh này, cách đây 3 năm, Bệnh viện Đa khoa tỉnh đã tập hợp các bệnh nhân đái tháo đường, mở hội thảo để hướng dẫn, tư vấn cách tập luyện, thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt của bệnh nhân, khuyến cáo bệnh nhân bỏ hút thuốc, rượu bia… Bệnh viện thành lập mô hình điều trị bệnh nhân ngoại trú nhằm giảm tải giường bệnh, giúp bệnh nhân vẫn có điều kiện sinh hoạt, lao động sản xuất bình thường; song vẫn được điều trị thường xuyên, tư vấn hỗ trợ kịp thời, được kiểm tra sức khoẻ định kỳ hàng tháng. Hiện Bệnh viện đang điều trị ngoại trú cho 600 bệnh nhân. Việc điều trị bệnh hiện khá hiệu quả, đến nay tình trạng bệnh nhân bị hôn mê do tăng, hạ đường huyết vào Bệnh viện cấp cứu gần như không còn. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều bệnh nhân không tuân thủ điều trị theo thầy thuốc, mà bỏ thuốc Tây để uống thuốc Nam không rõ nguồn gốc, uống thực phẩm chức năng… Việc này rất nguy hiểm, nhất là khi bị biến chứng phải vào cấp cứu điều trị lại.
Đây là loại bệnh khó phát hiện sớm nếu không được kiểm tra sức khoẻ định kỳ, có xét nghiệm máu; vì khi đường huyết máu dưới 10mmol/l, bệnh nhân gần như chưa có triệu chứng bệnh. Thạc sĩ Việt khẳng định: Hiệu quả nhất vẫn là phát hiện sớm ngay từ khi ở giai đoạn tiền đái tháo đường (rối loạn đường huyết khi đói), khi đó bệnh nhân chưa phải dùng thuốc, mà chỉ cần thay đổi chế độ ăn uống, tuân thủ tập luyện, thì có thể phòng bệnh rất tốt, lại không gây tốn kém về kinh tế cho gia đình và xã hội. Chương trình phòng chống bệnh đái tháo đường được Bộ Y tế triển khai đến các tỉnh từ tháng 8-2009. Ở Quảng Ninh, Chương trình này giao cho Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh phụ trách, thực hiện từ tháng 10-2009 với mục tiêu: Kiểm soát, phát hiện sớm bệnh nhân ở giai đoạn tiền đái tháo đường để hướng dẫn chế độ ăn uống, luyện tập kịp thời phòng tránh bệnh.
Trung tâm đã tập huấn cho cơ sở về cách nhận biết bệnh; tổ chức khám sàng lọc, quản lý bệnh nhân tiền đái tháo đường; cấp phát tờ rơi, tranh tuyên truyền cho các trung tâm y tế tuyến huyện, trạm y tế tuyến xã. Từ cuối tháng 9-2009 đến đầu tháng 8-2010, Trung tâm đã tổ chức tập huấn cho 5 trung tâm y tế tuyến huyện (có mời bác sĩ tuyến xã tham gia); tổ chức 4 hội nghị tư vấn ở khu dân cư về bệnh đái tháo đường, mỗi buổi khoảng 50-60 người, có mời các đoàn thể khu phố tham gia; tổ chức 1 buổi khám sàng lọc tại phường Quang Trung (Uông Bí) cho 1.291 người, trong đó 78 người bị đái tháo đường (31 cũ, 47 mới); 85 người phát hiện tiền đái tháo đường. Các bệnh nhân tiền đái tháo đường đều được cấp sổ, phát thẻ để Trung tâm quản lý, nhằm hướng dẫn phòng bệnh, tập luyện, hẹn tái khám định kỳ vào ngày 14-15 hàng tháng tại Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh (được Bộ Y tế trang bị đầy đủ thiết bị y tế phục vụ khám, xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị bệnh); nếu trường hợp đường huyết vẫn tăng thì được điều trị bằng thuốc. Trung tâm đang thực hiện điều trị bệnh nhân bảo hiểm y tế, nên bệnh nhân được điều trị cấp thuốc kịp thời. Từ tháng 8-2010 đến nay, Trung tâm tiến hành khám sàng lọc tại 5 phường trên địa bàn TP Hạ Long và 3 phường trên địa bàn TX Cẩm Phả, mỗi phường khoảng 400 người. Tỷ lệ người bị tiền đái tháo đường tại các điểm khám sàng lọc khá cao, chiếm 15-20%. Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục tập huấn cho cơ sở, phối hợp tuyến dưới khám sàng lọc cho bệnh nhân, vì điều kiện nhân lực ở tuyến dưới có hạn.
Do điều kiện kinh phí ít, nên Trung tâm mới chỉ tổ chức khám sàng lọc tại một số phường, xã của tỉnh. Hiệu quả nhất là khám sàng lọc được cho tất cả mọi người dân trên địa bàn để sớm phát hiện giai đoạn tiền đái tháo đường, từ đó giúp người dân phòng bệnh kịp thời. Mỗi người dân cần nhận thức rõ về bệnh đái tháo đường; chủ động kiểm tra, khám sức khoẻ định kỳ, sớm phát hiện bệnh, có chế độ ăn uống luyện tập điều độ.