Chương trình xây dựng nông thôn mới đến nay đã đi được một nửa chặng đường của năm 2011, có mục tiêu đã cơ bản hoàn thành nhưng còn nhiều mục tiêu khó có khả năng đạt được nếu không có sự vào cuộc chỉ đạo tích cực hơn nữa.
Trong năm 2011, chương trình xây dựng nông thôn mới đặt một số mục tiêu cụ thể: 100% số xã hoàn thành quy hoạch xây dựng nông thôn mới, lập xong đề án cấp xã, có bưu điện văn hoá xã, 100% số thôn có nhà văn hoá đủ điều kiện hoạt động, có điểm truy cập internet và thư viện dùng chung; các huyện lập xong đề án và kế hoạch 5 năm, kế hoạch chi tiết năm 2011; 86% số hộ dân nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; xây dựng đạt chuẩn 53 trường học các cấp... Đến nay đã đi được một nửa chặng đường của năm, có mục tiêu đã cơ bản hoàn thành nhưng còn nhiều mục tiêu khó có khả năng đạt được nếu không có sự vào cuộc chỉ đạo tích cực hơn nữa.
Thi công tuyến đường Đạp Thanh (Ba Chẽ) - Kỳ Thượng (Hoành Bồ).
Lúng túng, chậm tiến độ
Cùng với một số tỉnh, thành phố khác, Quảng Ninh là một trong những địa phương mạnh dạn đi đầu triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới với quan điểm không làm điểm mà triển khai đồng loạt tại 125 xã trên địa bàn, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Nhưng vì một số tiêu chí của chương trình khá mới mẻ đối với đội ngũ cán bộ cấp địa phương, nên dù đã triển khai thực hiện được nửa năm nhưng vẫn còn rất lúng túng nên tiến độ thực hiện chậm hơn so với kế hoạch. Đến nay các huyện mới hoàn thành việc lập dự thảo đề án nông thôn mới cấp huyện, mới chỉ có 101 xã hoàn thiện đề án, trong đó 59 xã thông qua được HĐND cùng cấp và mới chỉ có 5 xã có đề án được UBND huyện phê duyệt. Đối với công tác quy hoạch mới có 87 xã thông qua được phương án quy hoạch tổng thể trung tâm xã lần 1 và quy hoạch phát triển mạng lưới điểm dân cư nông thôn lần 2. Trong khi chưa có các văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành trung ương để thực hiện từng nhóm tiêu chí, các tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn triển khai cho chương trình cũng rất ít. Vì đây là chương trình tổng hợp, toàn diện, khối lượng công việc lớn, cán bộ làm công tác này ở cấp huyện phần lớn là kiêm nhiệm nên rất lúng túng trong triển khai thực hiện. Kết quả là hầu hết các đề án, kế hoạch được xây dựng rất sơ sài, không bám sát mục tiêu, chưa xác định được nội dung cụ thể cần làm. Tiến độ xây dựng nhà văn hoá thôn chậm, chất lượng chưa tốt, nhà xây không đúng theo quy mô đạt chuẩn. Khi thực hiện nội dung về quy hoạch xây dựng nông thôn mới, phần lớn các xã phó mặc cho đơn vị tư vấn thực hiện dẫn đến tình trạng có xã làm quy hoạch chi tiết 1/500 tất cả các điểm dân cư, quy hoạch trung tâm xã quá lớn, kinh phí chi cho công tác quy hoạch chênh lệch nhau, có xã chỉ mất 175 triệu đồng, nhưng có xã lên tới 3 tỷ đồng.
Đồng chí Trương Công Ngàn, Trưởng Ban Xây dựng nông thôn mới tỉnh cho biết: Đây là chương trình mới triển khai trong thời điểm đang phải thực hiện một số nhiệm vụ chính trị hết sức quan trọng là bầu cử Đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp, nên các địa phương bị chi phối về thời gian, con người. Ngoài ra do hiểu biết về chương trình chưa sâu, chưa đúng bản chất của cán bộ xã, cơ quan tham mưu giúp việc cho ban chỉ đạo cấp huyện. Việc điều tra, nắm thực trạng của các xã chưa chuẩn dẫn đến xây dựng đề án chưa sát thực, người nông dân chưa phát huy được vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới. Vì vậy đến nay dù đã đi được một nửa chặng đường của năm 2011, nhưng các địa phương vẫn còn rất lúng túng, đụng đến đâu cũng thấy khó, chần chừ chờ đợi cấp trên, xã đợi huyện, huyện đợi tỉnh. Thực tế này khiến cho tiến độ thực hiện đến nay chậm hơn so với mục tiêu ban đầu, như việc xây dựng đề án cấp xã, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, triển khai lập quy hoạch...
Nặng về đề nghị đầu tư hạ tầng
Có lẽ do hiểu chưa đúng về chương trình nên tư tưởng ỷ lại Nhà nước, coi đây là một chương trình đầu tư nên ở các xã chưa quan tâm đến việc thực hiện các tiêu chí ngoài đầu tư, chưa chú trọng đến lập các dự án phát triển sản xuất, chưa chú trọng phát huy nội lực của địa phương, nhất là cộng đồng dân cư. Trong tổng số 867,8 tỷ đồng đã phân bổ nguồn vốn từ đầu năm đến nay chủ yếu tập trung để hỗ trợ các địa phương thực hiện xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng, chi đầu tư giáo dục đào tạo, xây dựng công trình nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn, công trình giao thông, khoa học công nghệ, hạ tầng thuỷ lợi, vùng nuôi thuỷ sản tập trung, chỉ có 65 tỷ đồng vốn sự nghiệp phát triển kinh tế, nhưng lại tập trung cho thực hiện công tác quy hoạch nông thôn mới. Với 137 công trình, dự án của các sở, ngành, địa phương phê duyệt nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư có tới 61 công trình đề nghị đầu tư cho lĩnh vực giao thông, 44 công trình thuỷ lợi, 24 công trình trường học và chỉ có 4 dự án đề nghị hỗ trợ phát triển sản xuất.
Cũng theo đề xuất của Ban Xây dựng nông thôn mới về tổng nhu cầu nguồn vốn cần đầu tư từ nay đến hết năm 2012 là 4.328 tỷ đồng để thực hiện các công trình dở dang và hoàn thành các mục tiêu theo Nghị quyết. Theo đó, tập trung nguồn vốn chi cho đầu tư giáo dục khoảng 1.200 tỷ đồng, nước sạch 230 tỷ đồng, nhà văn hoá thôn bản 350 tỷ đồng, điện nông thôn 160 tỷ đồng và chỉ có 1 tỷ đồng/ xã/năm để chủ động triển khai các tiêu chí phát triển sản xuất, vận động nhân dân tham gia. Đặc biệt trong đề nghị đầu tư cho lĩnh vực giáo dục cần xây dựng 96 trường mầm non đạt chuẩn, trong lĩnh vực văn hoá do hiện nay hầu hết các xã đều chưa có trung tâm thể thao cấp xã trong khu để đầu tư cần nguồn vốn rất lớn (khoảng 25 tỷ đồng/trung tâm văn hoá thể thao cấp xã), trước mắt cũng theo đề xuất của Ban Xây dựng nông thôn mới cần tới 430 tỷ đồng để xây dựng trung tâm văn hoá thể thao cấp xã.
Và hướng giải quyết
Vừa qua liên Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, NN&PTNT đã có Thông tư liên tịch số 26 hướng dẫn một số nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020. Theo hướng dẫn của Thông tư này đầy đủ, cụ thể từng bước triển khai thực hiện chương trình, vì vậy các địa phương căn cứ vào kết quả thực hiện của địa phương mình đến đâu và vận dụng để thực hiện tiếp. Đối với một số mục tiêu cụ thể như xây dựng nhà văn hoá thôn, bản, toàn tỉnh còn 674 nhà chưa đạt chuẩn về quy mô, cơ sở vật chất, tuy nhiên trong số này nhiều nhà đã gần đạt chuẩn về quy mô, đáp ứng nhu cầu của nhân dân địa phương. Để tránh sự lãng phí trong đầu tư những nhà đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu có thể tiếp tục sử dụng và thực hiện nâng cấp dần. Đối với việc đầu tư trung tâm thể thao cấp xã, trước mắt ưu tiên các xã tiên tiến, có đủ mặt bằng triển khai xây dựng các hạng mục như giải phóng, san gạt mặt bằng, đầu tư đồng bộ sân bóng đá và công trình vệ sinh phụ trợ, trong giai đoạn tới sẽ tiếp tục đầu tư các hạng mục còn lại. Để đầu tư hiệu quả các địa phương cần xem xét đánh giá kỹ lưỡng đâu là công trình cần đầu tư theo chương trình xây dựng nông thôn mới tránh sự trùng lặp và coi tất cả các hạng mục đầu mối công trình ở nông thôn là của chương trình xây dựng nông thôn mới. Điều quan trọng nhất là tăng cường công tác tuyên truyền để phát huy được vai trò chủ thể của người dân trong thực hiện chương trình.
