Theo tinh thần của Nghị định 61/CP của Chính phủ, tính đến thời điểm này thời hạn bán nhà thuộc sở hữu Nhà nước cho các hộ dân đã hết. Tuy nhiên, vì rất nhiều lý do nên tiến độ triển khai thực hiện Nghị định này trên địa bàn Quảng Ninh hiện nay khá chậm chạp.
Thực tế cho thấy, nguyên nhân của vấn đề này không chỉ có trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn có phần trách nhiệm của cả nhà đầu tư và người dân. Do đó, giải quyết vấn đề này, nếu chỉ trông chờ vào sự cố gắng của một phía thì chắc chắn sẽ khó đạt được hiệu quả như mong đợi. Theo chỉ đạo của Chính phủ thì thời hạn cuối cùng bán nhà theo Nghị định 61/CP là ngày 30-12-2010. Tuy nhiên, đến hết năm 2010, trên địa bàn tỉnh vẫn còn trên 50% số căn hộ thuộc sở hữu Nhà nước (SHNN) chưa được bán (gồm cả những căn hộ đang chuyển giao hoặc đơn vị tự quản chưa chuyển giao cho các địa phương quản lý). Hệ quả đi kèm theo đó là hàng trăm hộ dân vẫn đang phải sống trong điều kiện sinh hoạt vô cùng khó khăn, thậm chí là nguy hiểm đến tính mạng. Câu chuyện này một lần nữa cho thấy sự cần thiết trong việc phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị quản lý dự án, chủ đầu tư và người dân. Tệ hại những chung cư trong lòng thành phố Mới chỉ thoáng nhìn qua cũng có thể thấy sự xuống cấp trầm trọng của khu chung cư 5 tầng ở khu Cột 8, phường Hồng Hà, TP Hạ Long. Khu chung cư có 40 căn hộ và đa số các gia đình đều có điều kiện kinh tế khá khó khăn. Hàng tháng, các hộ gia đình vẫn phải nộp khoản phí thuê nhà khoảng trên dưới 60.000 đồng cho Công ty Lương thực miền Bắc - đơn vị quản lý khu nhà. Gia đình anh Nguyễn Đức Thịnh đã sống tại tầng 5 khu chung cư này trên dưới 20 năm. Căn hộ của nhà anh rộng khoảng 45m2 được phân tách thành nhiều phòng biệt lập. Vừa dẫn chúng tôi đi xem hiện trạng nhà, anh cho biết thêm: Do công trình đã quá xuống cấp nên mọi biện pháp cải tạo căn hộ đều “vô hiệu”. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt của gia đình mà còn cảnh báo nhiều nguy hiểm do những vết nứt trên tường ngày càng rộng sẵn sàng sập xuống bất cứ lúc nào. Cùng chung tình trạng, không chỉ có các hộ dân lâu năm sống tại đây, rất nhiều đối tượng người lao động mặc dù biết rõ tình trạng xuống cấp khu nhà vẫn chấp nhận thuê. Anh Thuận, công nhân Công ty Than Hòn Gai đang thuê trọ tại đây cho biết: Nhà xuống cấp quá nên chủ nhà đã chuyển đi nơi khác rồi. Em đến đây thuê, biết hiện trạng nhà xuống cấp cũng sợ lắm chứ, nhưng với 500.000 đồng/tháng mà có được chỗ ở như thế này cũng là tốt rồi. Trao đổi với chúng tôi, anh Dương Hữu Tân, tổ trưởng tổ 2, khu 9, phường Hồng Hà khẳng định: Các hộ dân sống ở khu chung cư 5 tầng này đều có chung mong muốn tỉnh có biện pháp xây dựng lại nhà để ổn định cuộc sống cho họ và nhất trí góp tiền đầu tư xây dựng lại khu chung cư. Tuy nhiên, đến thời điểm này, các hộ gia đình vẫn chưa biết được khi nào họ sẽ được di chuyển đi nơi khác. Đáng lo ngại hơn cả là công trình ngày càng trở nên xuống cấp và nguy hiểm. Cùng với chung cư 5 tầng khu cột 8, tình trạng xuống cấp tại khu chung cư phường Trần Hưng Đạo cũng đang ở mức báo động. Ngoài sự lo lắng về tình trạng xuống cấp của các lô chung cư cũ, người dân cư ngụ tại đây khổ sở với việc phải sinh hoạt trong một không gian quá chật hẹp. Mỗi một tầng có 7 hộ gia đình thì chỉ có 2 buồng vệ sinh chung, sinh hoạt rất bất tiện và gây ô nhiễm môi trường. Khác với chung cư tại phường Hồng Hà kể trên, khu chung cư phường Trần Hưng Đạo được thành phố phê duyệt quyết định bán lại cho người dân theo Nghị định 61/CP của Chính phủ. Niềm vui đã có, nhưng những băn khoăn thì cũng nhiều. Bởi với mức độ xuống cấp như hiện tại, chắc chắn khu chung cư này sẽ được “xử lý”. Như vậy, chắc chắn người dân phải di dời. Nhưng bao giờ việc đó xảy ra thì không có “lời hẹn”. Đến câu chuyện của nhà quản lý Theo số liệu thống kê của Sở Xây dựng, tại các địa phương Hạ Long, Uông Bí, Cẩm Phả, Yên Hưng, Hải Hà số nhà ở, đất ở thuộc SHNN đã bán theo Nghị định 61 được 31 khu gồm 2.044 căn hộ với diện tích 143.649,74m2 đất ở; 65.918,74m2 sàn nhà ở. Đồng thời đang làm thủ tục chuyển giao 27 khu nhà ở thuộc SHNN với 1.176 căn hộ. Đến thời gian quy định (30-12-2010) tỷ lệ nhà ở, đất ở thuộc SHNN đã bán mới đạt gần 47%; đang làm thủ tục chuyển giao 26,9% và chưa chuyển giao là 26,2%. Theo đánh giá của Sở Xây dựng nguyên nhân của việc chậm trễ trong triển khai Nghị định 61 là do từ nhiều năm nay công tác quản lý, sử dụng quỹ nhà bị buông lỏng (tập trung là nhà ở của các cơ quan, đơn vị tự quản chưa chuyển giao); chất lượng nhà ở xuống cấp, hạ tầng kỹ thuật, vệ sinh môi trường không đảm bảo, không có kinh phí sửa chữa, cải tạo do không thu được tiền thuê nhà ở; hồ sơ tài liệu lưu trữ thất lạc hoặc không có. Đặc biệt tình trạng cơi nới, xây dựng trái phép chưa được xử lý kịp thời. Công tác tiếp nhận và bán nhà thuộc SHNN rất khó khăn, phức tạp do xác định nguồn gốc nhà ở, đất ở hoặc chất lượng nhà ở xuống cấp nghiêm trọng. Điển hình như khu chung cư Cột 8 (phường Hồng Hà, TP Hạ Long) do Công ty Lương thực miền Bắc quản lý, do xuống cấp trầm trọng, không đủ điều kiện để bán nhà theo Nghị định 61. Vì vậy UBND TP Hạ Long đã ban hành quyết định phê duyệt kế hoạch di dời các hộ dân, đang cư trú tại chung cư 5 tầng Cột 8 nhằm đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản cho người dân. Theo đó, TP Hạ Long đã thông báo quyết định di dời của UBND tỉnh và kế hoạch thực hiện của thành phố đến từng hộ dân. Bố trí khu tái định cư cho các hộ dân ở phía Đông, phường Hà Khánh, TP Hạ Long. Bên cạnh đó, nhận thức của các hộ dân về thực hiện một số chế độ chính sách của việc bán nhà theo Nghị định 61 còn hạn chế dẫn đến những kiến nghị chưa xác đáng. Trường hợp các hộ dân ở chung cư 5 tầng (Phố Mới) phường Trần Hưng Đạo đã trả hết tiền và hoàn tất thủ tục nộp lệ phí trước bạ, họ kiến nghị được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, tại văn bản số 139 của UBND TP Hạ Long đã nêu rõ: Không thực hiện việc cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền với đất đối với các hộ mới mua nhà thuộc SHNN theo Nghị định 61/CP tại 5 nhà chung cư 5 tầng phường Trần Hưng Đạo, do các nhà chung cư 5 tầng này đã xuống cấp và nằm trong kế hoạch GPMB xây dựng lại vào thời điểm năm 2010-2011. Hiện tại, chủ đầu tư dự án đang thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư theo kế hoạch của UBND tỉnh. Các hộ dân đã mua nhà tại đây đều có hợp đồng mua bán nhà ở, biên lai nộp tiền mua nhà theo hợp đồng và biên lai nộp thuế trước bạ, làm cơ sở xác định quyền sở hữu nhà khi thành phố thực hiện GPMB xây dựng lại nhà chung cư theo kế hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt. Đáng chú ý một số doanh nghiệp Nhà nước đang quản lý quỹ nhà ở thuộc SHNN (tự quản) khi thực hiện cổ phần hóa không chuyển giao cho địa phương quản lý mà tự thanh lý nhà ở cho các hộ đang ở. Hướng đi sau 61 Để khắc phục tình trạng này, Sở Xây dựng đã có những đề xuất đề nghị UBND tỉnh làm việc với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam thống nhất phương án xử lý đối với những nhà ở thuộc SHNN do Tập đoàn quản lý. Đối với nhà cấp 4, diện tích nhỏ lẻ nằm trong khu dân cư ổn định đề nghị UBND tỉnh tiếp nhận có chủ trương bán nhà theo Nghị định 61. Tỉnh cũng đề xuất với các bộ, ngành liên quan tham mưu với Chính phủ ban hành một số cơ chế, chính sách cụ thể về quản lý, sử dụng quỹ nhà ở thuộc SHNN, nhất là sửa chữa cải tạo hoặc phá dỡ xây dựng lại các khu nhà ở xuống cấp, Nghị định về cải tạo, xây dựng lại các chung cư bị hư hỏng, xuống cấp trong đó quy định rõ các cơ chế chính sách đền bù, tái định cư, tài chính để áp dụng tại địa phương. 
Hiện trạng khu chung cư 5 tầng phường Hồng Hà, TP Hạ Long.
Được biết, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, xây dựng chính sách quản lý quỹ nhà ở thuộc SHNN còn lại sau khi chấm dứt chính sách bán nhà theo Nghị định số 61/CP để trình Chính phủ xem xét, quyết định. Chính sách này tập trung vào một số nội dung như: quy định chấm dứt việc bán nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước cho người đang thuê theo Nghị định số 61/CP và chuyển sang quản lý theo phương thức mới. Hy vọng rằng, với những chính sách mới sẽ sớm giải quyết được tồn tại, khó khăn trong việc bán nhà thuộc SHNN cho người dân góp phần ổn định cuộc sống, tạo không gian đô thị mới khang trang, hiện đại hơn.
