Là người giữ cương vị Tổng Bí thư trong giai đoạn những năm đầu đất nước bắt đầu đổi mới và hội nhập, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười đã dành riêng cuộc trò chuyện cởi mở về lý tưởng, cách sống và định hướng cho lớp trẻ hôm nay.
Bài 1: Không có chuyện lớp trẻ ngày nay quay lưng với quá khứ!
Câu chuyện giữa nguyên Tổng Bí thư và VietNamNet bắt đầu từ vấn đề "thời sự" hiện nay: Cần nhìn nhận, phân định ra sao về lý tưởng của lớp trẻ hôm nay, và cách định hướng cho họ để tạo sức mạnh tổng lực vì sự phát triển của đất nước.
Nhân kỷ niệm lần thứ 90 ngày sinh nhật của nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười, VietNamNet xin trân trọng giới thiệu tới quý độc giả phần đầu nội dung của cuộc trò chuyện:
- Nhìn vào lớp trẻ hiện nay, nhiều người vẫn hay nhắc lại thời quá khứ khi mà một thế hệ thanh niên sống theo lý tưởng chung và phê phán "lớp trẻ ngày nay dường như sống thiếu lý tưởng". Nhìn nhận của ông về ý kiến này?
Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Tôi chia sẻ với những băn khoăn lo lắng như vậy khi nhìn nhận về giới trẻ hiện nay. Tuy nhiên, đối với vấn đề này, chúng ta cần xem xét trên nhiều khía cạnh.
Thứ nhất, phải xác định được lý tưởng chân chính của lớp trẻ hiện nay là gì, từ đó chúng ta mới xem xét thanh niên hiện nay sống có lý tưởng hay không lý tưởng.
Lịch sử cách mạng nước ta đã minh chứng một cách hùng hồn rằng lý tưởng của các thế hệ thanh niên cũng chính là lý tưởng cách mạng của Đảng vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Lý tưởng ấy là kiên định nhưng được cụ thể hoá trong mỗi giai đoạn thành những sứ mệnh lịch sử cụ thể của thanh niên.
Khi đất nước bị xâm lăng, lý tưởng của thanh niên không gì khác ngoài đấu tranh xả thân cho độc lập, tự do, thống nhất của Tổ quốc. Trong thời kỳ đổi mới, lý tưởng của thanh niên là ra sức phấn đấu cho mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” theo đường lối đổi mới của Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo.
Trong bối cảnh đó, tất nhiên không thể yêu cầu lý tưởng của người trẻ hiện nay có những nội dung cụ thể như lớp trẻ ngày xưa. Người chiến sĩ năm xưa ra trận với khát vọng cháy bỏng là quét sạch quân thù, đem lại hoà bình, thống nhất đất nước. Người thanh niên ngày nay cũng có khát vọng cháy bỏng, đó là chiến thắng đói, nghèo, lạc hậu, làm giàu cho bản thân, gia đình và xã hội, đưa đất nước sớm ra khỏi tình trạng kém phát triển, vững bước trên con đường hội nhập, sánh vai với bạn bè quốc tế.
Thứ hai, chúng ta không phủ nhận có một số thanh niên hiện nay còn có những hạn chế về nhận thức chính trị, chạy theo “chủ nghĩa thực dụng”, coi nhẹ những giá trị truyền thống nhân văn cao đẹp của dân tộc, bị ảnh hưởng xấu bởi xã hội hưởng thụ, lối sống ngoại lai, động cơ học tập, định hướng nghề còn chưa thích ứng với thị trường lao động, mắc các tệ nạn ma tuý, mại dâm… Có thể nói đó là những người trẻ sống thiếu lý tưởng.
Nhưng còn đại bộ phận thanh niên đang ngày đêm nỗ lực phấn đấu vươn lên, lập thân, lập nghiệp, phát huy truyền thống xung kích cách mạng, xung phong tình nguyện, tham gia ngày càng nhiều và hiệu quả vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh của đất nước. Có rất nhiều tấm gương thanh niên tiêu biểu trên các lĩnh vực học tập, lao động, công tác, chiến đấu. Số thanh niên ưu tú được kết nạp Đảng ngày càng tăng.
Điều đó minh chứng rằng những giá trị trong lý tưởng của thanh niên ngày nay vẫn được khẳng định và toả sáng.
Trở lại với ý kiến Báo nêu, tôi nghĩ thanh niên thời kỳ nào cũng vậy, cũng có người tốt, người xấu; người xung kích lên tuyến đầu và kẻ tụt lại phía sau. Nhưng bao giờ cũng vậy, trong bất cứ thời kỳ nào, người tốt vẫn là chủ yếu.
Vấn đề là chúng ta biết tổ chức, dẫn dắt lớp trẻ, phát huy mặt tích cực, hạn chế điểm yếu, tiếp tục bồi đắp lý tưởng và đạo đức cách mạng cho thanh niên để trong lớp trẻ có ngày càng đông những người có lý tưởng cao đẹp, vươn tới cái chân, thiện, mỹ của thời đại, biết sống có ích cho bản thân, gia đình và xã hội.
- Cũng là câu chuyện về lý tưởng sống. Một trong những hiện tượng gây xôn xao dư luận năm 2005 là hai cuốn nhật ký Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thuỳ Trâm. Người ta ngạc nhiên vì sao cuộc sống, suy nghĩ của những người trẻ thời chiến tranh lại có sức hút lớn với một bộ phận lớn giới trẻ ngày nay đến như vậy. Suy nghĩ của ông về vấn đề này như thế nào? Từ những hiện tượng như lớp trẻ phát động những phong trào noi gương anh Thạc, chị Trâm…chúng ta có thể nói điều gì về lý tưởng sống của giới trẻ VN hôm nay?
Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Câu chuyện Báo nêu là một dẫn chứng sinh động rằng xã hội hiện nay đang có rất nhiều những bạn trẻ sống có lý tưởng. Đã là thanh niên thì lý tưởng xưa hay nay cũng đều hướng tới cái hay, cái đẹp. Người thanh niên luôn đầy ắp trong mình tinh thần xung kích, tình nguyện, sự “xả thân”.
Nhật ký Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thuỳ Trâm là những tác phẩm hàm chứa đầy đủ cái hay, cái đẹp, và cái thật trong tâm hồn những người thanh niên tiêu biểu của một thời đại chói ngời trong lịch sử dân tộc. Thế hệ thanh niên ngày đó hầu như ai cũng có lý tưởng, cũng có lối sống như anh Thạc, chị Trâm, ngoài anh Thạc, chị Trâm còn biết bao những tấm gương hy sinh thầm lặng của cả một thế hệ.
Thế hệ trẻ ngày nay cảm mến và học tập thế hệ ngày ấy (thế hệ anh Thạc, chị Trâm) cũng ở cái hay, cái đẹp, cái thật trong suy nghĩ và hành động của những thanh niên thời ấy.
Họ (thanh niên ngày nay) tìm thấy ở những người thanh niên lớp trước sự đồng cảm ở tinh thần tình nguyện, cống hiến, xả thân và điều sâu sắc hơn, tôi nghĩ, đã có sự rung động của tuổi trẻ này nay trước vẻ đẹp cao cả của cuộc chiến tranh chính nghĩa, của chân lý mà dân tộc ta đã tìm thấy được trong lịch sử đấu tranh cách mạng hào hùng của dân.
Lớp trẻ ngày nay, qua các hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam đã biết thắp sáng lên ngọn lửa cách mạng mà thế hệ đi trước đã trao, truyền thống trong việc tổ chức học tập, toạ đàm, trao đổi, viết bài luận về nhật lý Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thuỳ Trâm, đã biết biến tư tưởng thành những hành động cụ thể, noi gương anh Thạc, chị Trâm trong học tập, nghiên cứu khoa học, thi đua lao động, sản xuất kinh doanh giỏi,…
Đoàn và Hội đã biết đưa thanh niên hoà mình vào các phong trào thi đua, phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ; thông qua thực tiễn phong trào để giáo dục và nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng của thanh niên.
Đó cũng là phát huy cao độ yếu tố “tự giáo dục”, “tự rèn luyện” của thanh niên trong sự định hướng, hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn của tổ chức; gắn kết giữa giáo dục lý tưởng theo cách truyền thống với hiện đại; gắn kết giữa giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng với phát huy thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước...
- Vậy theo ông, trong bối cảnh hiện nay, lý tưởng cần có đối với người trẻ là gì?
Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Lý tưởng với tư cách là cái đẹp trong cuộc sống của mỗi người cần vươn lên, cũng tức là mục tiêu cao đẹp trở thành động lực thôi thúc con người phải nỗ lực phấn đấu vươn tới. Lý tưởng của thanh niên ngày nay bao gồm nhiều mặt: Lý tưởng chính trị, lý tưởng nghề nghiệp, lý tưởng thẩm mỹ v.v… nhưng cái then chốt quyết định đối với thanh niên là lý tưởng chính trị vì đây là sự định hướng cho cả cuộc đời của họ.
Hồ Chủ tịch dạy thanh niên rằng: “Thanh niên không một phút giây được quyên lý tưởng của mình là phấn đấu cho nước Việt Nam hoà bình, độc lập, thống nhất và chủ nghĩa xã hội”.
Vì vậy, trước hết đó là không ngừng tăng cường giáo dục nâng cao bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng đạo đức, lý tưởng cách mạng của Đảng, của dân tộc, bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội cho thế hệ trẻ.
Thật vậy, thế hệ thanh niên ngày nay được sinh ra và lớn lên trên đất nước hoà bình, được hưởng những thành quả đấu tranh và lao động sáng tạo của các thế hệ cha anh, nhưng do thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống, chưa từng trải, nhận thức về chính trị - xã hội còn hạn chế, vì vậy, bồi dưỡng lý tưởng, lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, không cam chịu đói, nghèo, lạc hậu, không chịu tụt hậu thua kém các nước khác là những nhân tố tạo nên bản lĩnh chính trị bền vững cho thanh niên, giúp họ tự tin vượt qua mọi khó khăn, thử thách.
Nói cách khác tạo dựng bản lĩnh chính trị cho thanh niên chính là quá trình xây dựng động cơ, tạo dựng nội lực tinh thần cho thanh niên. Đặc biết trong điều kiện mở cửa, hội nhập nền kinh tế quốc tế, bùng nổ thông tin mạnh mẽ ngày nay, việc tạo dựng bản lĩnh chính trị giúp cho thanh niên tự nhận biết cái đúng, cái sai, khả năng đề kháng trong tự chọn, tự tiếp thu những tinh hoa, cũng như đấu tranh chống lại các âm mưu phá hoại, chia rẽ thanh niên của các thế lực thù địch, các cám dỗ vất chất và tệ nạn xã hội kh
Theo tôi, cũng cần nhận thức rằng có lý tưởng chung của cả dân tộc, của tất cả mọi người, có lý tưởng riêng của từng tầng lớp, từng bộ phận trong xã hội. Lý tưởng chung của chúng ta trong thời kỳ lịch sử rất lâu dài là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Lý tưởng gần, trực tiếp của thanh niên ta hiện nay lại là có học vấn cao, có việc làm, có đời sống tốt…Nhận thức như vậy thì nội dung và phương pháp tuyên truyền, động viên, cổ vũ, tập hợp thanh niên mới có tác dụng sâu.
- Thưa ông, khi khìn về quá khứ, nhiều người thuộc thế hệ U50, U60 ca ngợi một lối sống chân tình, đoàn kết, thuỷ chung. Vậy nên không ít người phàn nàn rằng hiện nay, con người không đối xử với nhau được như vậy. Những người trẻ thì lập luận rằng: thời chiến tranh, cái chung được đặt lên hàng đầu. Nay hoà bình, kinh tế phát triển, mức sống được nâng cao thì những quyền và hưởng thụ cá nhân phải được ưu tiên. Cảm nghĩ của riêng ông thì sao trước những nhìn nhận như vậy?
Kể từ ngày Cách mạng tháng Tám thành công đến nay, trên đất nước ta đã có nhiều thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên. Các thế hệ ấy đều có mặt mạnh. mặt yếu trong từng thời kỳ lịch sử và sứ mệnh mà họ đảm nhận.
Thế hệ đi trước thường kỳ vọng ở thế hệ đi sau và thế hệ sau bao giờ cũng phát triển hơn các thế hệ đi trước nếu không thì xã hội, đất nước sẽ tụt hậu.
Không thể nói trước đây tất cả đều vì cái chung, không có cái riêng. Thời kỳ nào giữa cái chung và cái riêng cũng hoà quyện với nhau, đương nhiên khi có giặc thì tất cả phải tập trung đánh giặc vì nước mất thì nhà tan.
Nay cũng vậy, thế hệ đương thời phải đem trí tuệ, tài năng xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như Bác Hồ hằng mong ước, từ đó đời sống từng người mới được nâng lên.
Tuy nhiên, quan hệ giữa cái chung và cái riêng ở mỗi thời kỳ lịch sử cũng có tính đặc thù: trước kia, khi kháng chiến cứu nước thì cái chung phải đặt lên trên hết, trước hết.
Ngày nay, trong xây dựng hoà bình, lấy phát triển kinh tế làm nhiệm vụ trung tâm, thì lại phải kết hợp hài hoà ba lợi ích (lợi ích chung toàn xã hội, lợi ích tập thể, bộ phận cộng đồng, lợi ích cá nhân) để tạo nên động lực mạnh mẽ. Nhưng lợi ích chung vẫn là trên hết.
Nhân hậu, thuỷ chung, uống nước nhớ nguồn, đến ơn đáp nghĩa, là truyền thống vô cùng tốt đẹp của dân tộc ta. Truyền thống đó đã và đang thấm sâu vào cả dân tộc, vào tất cả các tầng lớp, vào phong trào thanh niên ta.
Phải nhấn mạnh rằng thế hệ trẻ nước ta đang tiếp nhận và phát huy truyền thống này, chứ không phải là quay lưng lại với quá khứ. Chính nhật ký của Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thuỳ Trâm có sức hút to lớn đối với thế hệ trẻ hiện nay chứng minh điều đó.
(Còn tiếp)
