Quyền sử dụng đất và đất cho nông dân là chủ đề nóng ở cả Việt Nam và Trung Quốc, mặc dù diện tích đất bình quân đầu người ở Trung Quốc còn cao hơn ở Việt Nam. Bài viết dưới đây đưa ra một số thông tin về chính sách sử dụng đất ở Trung Quốc.
Trung Quốc không có ý định và không thể tư nhân hóa đất đai. Đó là khẳng định của ông Chen Xiwen, Giám đốc văn phòng về nông thôn của Chính phủ Trung Quốc khi trả lời phỏng vấn báo chí ngày 30/1.
Ông cho biết các nguyên tắc về sử hữu đất đã được ghi rõ trong hiến pháp. "Đây không phải một vấn đề chính sách để chính quyền trung ương hay địa phương có thể quyết định".
Đất nông thôn ở Trung Quốc thuộc sở hữu công cộng và các lô đất được giao cho nông dân theo thời hạn 30 năm. Nông dân không được phép bán hay dùng làm tài sản thế chấp tại ngân hàng.
Chuyển giao trách nhiệm cho địa phương
Hiện nay, một số tỉnh như Quảng Đông đã thí điểm giao bán quyền sử dụng đất. Chính phủ cho biết đất nông thôn chỉ được trao đổi trên thị trường khi đã có giấy phép xây dựng, và không áp dụng cho đất nông nghiệp.
Theo một văn bản của Chính phủ vào tháng 9/2006, việc thuê đất của nông dân để sử dụng vào mục đích xây dựng là bất hợp pháp. Thông báo nêu rõ, việc chuyển nhượng các lô đất để sử dụng cho xây dựng phải tuân thủ quy hoạch sử dụng đất của địa phương.
Ông Chen Xiwen khẳng định Trung Quốc sẽ tiếp tục cải cách sử dụng đất đai để kiểm soát chặt việc bán đất nông nghiệp một cách trái phép, để bảo vệ quyền lợi của nông dân. Việc sử dụng đất sẽ được Chính phủ "đổi mới từng bước", tùy theo điều kiện thực tế.
Quyền sử dụng đất luôn là vấn đề nhạy cảm ở Trung Quốc. Kinh tế tăng trưởng nhanh, ngày càng có nhiều nông dân mất đất cho việc xây dựng đường xá, nhà máy, và khu dân cư.
Năm ngoái, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã cảnh báo việc thu hồi đất đai nhưng bồi thường thỏa đáng và không bố trí tái định cư là nguồn gốc chính yếu của mất ổn định ở nông thôn. "Chính phủ nhất thiết phải tránh được những sai phạm lịch sử về vấn đề đất đai".
Theo văn bản vào tháng 9/2006 nói trên, cấp trung ương không phê duyệt các dự án sử dụng đất vào mục đích xây dựng, mà chỉ phê duyệt kế hoạch hàng năm do cấp tỉnh trình lên. Chính quyền cấp tỉnh sẽ phê duyệt các giấy phép sử dụng đất và phải chịu trách nhiệm nếu sử dụng quá hạn định của kế hoạch.
Tỉ lệ khiếu kiện cao nhất: đất đai
Trong các khiếu kiện lên Chính phủ, đất đai là nguyên nhân hàng đầu, kế theo đó là sử dụng tài chính cấp xã, và môi trường. Ông Chen Xiwen cho biết Chính phủ đã yêu cầu chính quyền địa phương không được phép "bịt tai" trước các đòi hỏi của nông dân, cũng không được cho là vấn đề nhỏ mà bỏ qua. Chính phủ đã cảnh báo nếu các khiếu nại của nông dân không được giải quyết kịp thời và thỏa đáng, một khiếu kiện đơn lẻ có thể trở thành vụ việc lớn và thậm chí bạo động.
Bộ Công an Trung Quốc cho biết trong năm 2005, con số được báo cáo về số vụ khiếu kiện đông người lên đến 87.000, tăng 6.6% so với năm 2004 và tăng 50% so với năm 2003.
Các con số trong năm 2006 vẫn chưa được công bố, Chính phủ chỉ cho biết số vụ khiếu kiện đông người đã giảm, và tỉ lệ khiếu kiện về đất đai cũng đã giảm.
Theo một văn bản có từ năm 2004, Chính phủ sẽ tăng mức đền bù thu hồi đất đai, đồng thời chính quyền địa phương chịu trách nhiệm đào tạo tay nghề và tổ chức các dịch vụ tìm việc cho nông dân. Cũng theo văn bản này, chế độ bảo hiểm xã hội sẽ dần dần được áp dụng ở nông thôn.
