Theo thông báo của Cơ quan Dân số Trung Quốc, đến nay đất nước đông dân nhất thế giới này đã có hơn 90 triệu người là con một, chiếm khoảng 7% tổng dân số cả nước.
Dù thành công trong việc kìm hãm tốc độ tăng dân (trong 30 năm qua, với chính sách một con, Trung Quốc hạn chế được 300 triệu người, bằng dân số châu Âu), nhưng chính sách này lại gây ra nhiều ảnh hưởng xã hội theo những hướng chưa từng thấy.
Đến nay, nhóm con một đầu tiên đã đến tuổi tìm việc, lập gia đình và dần trở thành lực lượng chính thúc đẩy sự phát triển xã hội, kinh tế của Trung Quốc. Thế nhưng không phải ai cũng được trang bị đủ bản lĩnh vào đời. Một số lớn con một thường không chịu được khó khăn trong học hành cũng như công việc và đời sống riêng tư. Ở nhà được cung phụng cưng chiều nên khi vào đại học, ở ký túc xá, nhiều người thiếu khả năng sinh sống độc lập.
Việc giao tiếp với bạn học, giáo viên cũng trở nên khó khăn với các sinh viên này. Do được yêu thương ở nhà nên những người con một này không chịu đựng được việc “không được yêu thương ở ngoài gia đình”. Khó khăn tiếp tục đeo bám họ khi tìm việc và bước vào thế giới nghề nghiệp. Thậm chí gần đây có công ty ở Trung Quốc thông báo nêu rõ yêu cầu không tuyển nhân viên là con một.
Chính sách một con cũng đang thay đổi quan niệm về chữ hiếu. Trước đây đa số người già Trung Quốc thích được con cháu chăm sóc tại nhà và những người đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão thường bị xem là bất hiếu. Nhưng hiện nay nhiều người con một buộc phải chọn giải pháp đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão do không đủ thời gian phụng dưỡng mẹ cha.
Tình hình tương tự đang xảy ra cho nhiều người con một muốn đi xa để học hành hoặc lập nghiệp. Bản thân tôi cũng sinh ra trong thời kỳ con một. Khi quyết định sang VN để học tiếng Việt, một trong những điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là cha mẹ tôi sẽ sống ra sao sau khi tôi đi xa. Cũng may là tôi được sự ủng hộ của cha mẹ, nhưng nhiều bạn bè con một khác của tôi thì không được may mắn như thế.
Mặc dù Chính phủ Trung Quốc thi hành chính sách một con khá nghiêm khắc, vẫn có nhiều người tìm nhiều cách “luồn lách” để sinh thêm con thứ hai, thứ ba... Ở nông thôn có qui định nếu con thứ nhất là gái thì có thể sinh con thứ hai, nhưng nhiều gia đình vẫn chấp nhận chịu bị phạt để sinh đến bảy, tám con.
Những gia đình không muốn bị phạt thì nghĩ ra đủ cách để lách luật. Tôi có cô đồng nghiệp sinh năm 1983. Bố mẹ cô sống ở thành thị, vì muốn kiếm thêm một đứa con trai, đã làm mọi cách để chứng minh con gái đầu lòng của mình bị tâm thần (qui định cho phép các cặp vợ chồng sinh con thứ hai nếu con đầu bị bệnh nặng). Vậy là cô đồng nghiệp của tôi vẫn ngày ngày đi làm, nhưng lại được lưu trong hồ sơ là một người tâm thần với bức ảnh chụp khuôn mặt giả điên giả dại để qua mặt chính quyền.
Thật đúng là chuyện cười ra nước mắt!
