Các trung tâm cai nghiện đã tăng hết công suất nhưng vẫn không thể đáp ứng kịp yêu cầu xã hội. Tổng sức chứa của các trung tâm hiện chỉ vào khoảng 1/3 số đối tượng nghiện có hồ sơ quản lý.
Cai tại trung tâm nhà nước
Cai nghiện tại các Trung tâm chữa bệnh - giáo dục - lao động xã hội (gọi tắt là trung tâm) có ba loại đối tượng: Cai bắt buộc từ 1-2 năm cho thanh thiếu niên từ 12 đến dưới 18 tuổi; Số trên 18 tuổi cũng bị cai bắt buộc trong khoảng thời gian này và cộng thêm xử phạt hành chính và cuối cùng là số xin cai tự nguyện (ít nhất là 6 tháng). Khi vào, các đối tượng được phân loại và cắt cơn giải độc; sau đó phục hồi sức khoẻ, giáo dục hành vi nhân cách; bước tiếp theo là lao động trị liệu nhằm chuẩn bị cho việc tái hoà nhập, sau cùng họ sẽ được quản lý sau cai lâu dài tại cộng đồng.
Chỉ có nhóm đầu được miễn giảm toàn bộ chi phí cai nghiện trong thời gian ở trung tâm. Nhóm thứ hai phải đóng góp tiền ăn trong thời gian không được trợ cấp, nhưng được hỗ trợ tiền thuốc chữa bệnh, chi phí mua sắm vật dụng cá nhân, hoạt động văn hoá - thể dục thể thao, tiền học nghề, tiền tàu xe, ăn đường khi về và trợ cấp tái hoà nhập cộng đồng. Số xin cai tự nguyện thì phải đóng tất tật mọi khoản chi phí, tuỳ theo từng địa phương, trung bình vào khoảng dưới 800 nghìn đồng/tháng.
Theo Cục Phòng chống tệ nạn xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), cả nước hiện có 87 trung tâm với công suất 58 nghìn người. Hàng năm, các trung tâm này tiếp nhận mới vào cai nghiện thêm khoảng 30 nghìn lượt người, chủ yếu là các đối tượng cai bắt buộc trên 18 tuổi.
Mặc dù hiện tổng công suất của các trung tâm đã tăng đến gấp 6 lần so với năm 2000 nhưng vẫn chưa thể đáp ứng yêu cầu xã hội (tổng sức chứa dưới 30% số đối tượng có hồ sơ quản lý). Thậm chí trung tâm ở nhiều tỉnh thành chỉ có công suất chưa đầy 1/10 so với số đối tượng nghiện có hồ sơ.
Ở nhiều trung tâm cơ sở vật chất nghèo nàn, trình độ cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu cai nghiện phục hồi, đặc biệt là công tác giáo dục thay đổi hành vi, nhân cách hiệu quả không cao. Chế độ quy định cho đối tượng cai nghiện cũng gặp vấn đề, ví dụ mức trợ cấp tiền ăn 140 nghìn đồng/tháng, nếu tính ra thì chỉ có 4.600 đồng/ngày/3 bữa ăn, nên không thể đảm bảo hồi phục sức khoẻ và lao động của đối tượng.
Tương tự như thế là chi phí học nghề, chỉ có 360 nghìn đồng/người, không đủ để học nghề cơ bản. Đó là chưa kể hiện cũng không có chính sách rõ ràng tạo công ăn việc làm cho đối tượng sau cai nghiện. Ngay kể cả hình thức cai tự nguyện ở trung tâm cũng gặp khó khăn dù nhiều người muốn vì mức đóng góp khá lớn, từ 8-10 triệu đồng/ năm.
Và cai tại trung tâm tự nguyện
Hiện nay có 6 trung tâm cai nghiện tự nguyện đã được cấp giấy phép hoạt động với tổng công suất khoảng 600 người. Một số cơ sở khác cũng đang được xem xét cấp phép. Có thể thấy công suất này rất nhỏ, mới chiếm khoảng 2%. Cũng ít có cơ sở nào thuộc loại này đủ khả năng thực hiện cả 5 giai đoạn của quy trình cai nghiện (phân loại, cắt cơn, phục hồi, trị liệu, quản lý sau cai). Giá cả của các trung tâm này là thoả thuận với từng đối tượng muốn cai nghiện (theo yêu cầu điều trị có thể đến 3 triệu đồng/ tháng), mức này là khá cao không phù hợp với người có thu nhập thấp.
Muốn giảm chi phí thì có thể cai tại gia, tuy nhiên biện pháp này lại chỉ phù hợp cho người mới nghiện. Hiện hàng năm có khoảng 25 nghìn người được cai theo dạng này. Có thể cắt cơn tại trạm y tế xã phường hoặc tại nhà, thực tế giai đoạn cắt cơn diễn ra không quá 15 ngày nhưng khó khăn hơn là việc quản lý, theo dõi hậu cắt cơn 6 tháng sau đó. Sự quản lý sau cai thường thiếu chặt chẽ trong môi trường ma tuy chưa trong sạch, cộng thêm việc người cai dạng này ít được dạy nghề, không có thu nhập ổn định dẫn đến nguy cơ tái nghiện cao.
