Sáng 24-11, Quốc hội tiếp tục chương trình làm việc, thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Tổ chức Chính quyền địa phương. Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh có đại biểu Đỗ Thị Hoàng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh tham gia phát biểu ý kiến, với các nội dung:
Nôi dung thứ nhất, về quy định tổ chức Chính quyền địa phương ở các đơn vị hành chính, tôi đề nghị tiếp tục nghiên cứu để có thể lựa chọn phương án 1 – phương án quận, phường không có HĐND. Điều đó không có nghĩa là tôi coi nhẹ vị trí, vai trò của HĐND ở các phường, quận mà có nghĩa là ta chọn phương án ở đô thị chỉ có duy nhất một cấp chính quyền với các lý do như sau:
Một là, do đặc điểm dân cư ở đô thị đông, song chủ yếu là người nhập cư ở nhiều thành phần khác nhau với các phong tục, tập quán, văn hóa, lối sống khác nhau, các liên kết dân cư và liên kết cộng đồng lỏng lẻo hơn dân cư ở các làng – xã ở vùng nông thôn.
Hai là, do đặc điểm lao động đô thị chủ yếu là phi nông nghiệp, kinh tế chủ yếu là công nghiệp, dịch vụ và hình thành thành các trung tâm thương mại, công nghiệp, dịch vụ tài chính, ngân hàng, khoa học, công nghệ cùng với mạng lưới hạ tầng kỹ thuật – xã hội đan xen, xuyên suốt, phi địa bàn. Việc phân định địa giới hành chính nội vùng đô thị chỉ có tính chất ước lệ, không có ý nghĩa về kinh tế - xã hội đầy đủ như ở vùng nông thôn.
Do đó, việc quản lý của chính quyền đô thị chủ yếu là quản lý ngành, lĩnh vực và điều tiết cung ứng các dịch vụ công cộng – xã hội. Nếu phân chia thẩm quyền cấp chính quyền quá nhỏ đến phường sẽ dẫn đến tình trạng vừa chồng chéo, vừa cát cứ dẫn đến không đảm bảo được quyền, lợi ích của người dân trong việc phát triển ngành, lĩnh vực cũng như việc cung ứng và tiếp cận đầy đủ các dịch vụ cơ bản của xã hội.
Ba là, phù hợp với quy định tại Điều 111 Hiến pháp 2013 là “cấp chính quyền địa phương bao gồm HĐND và UBND được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt”.
Song, nếu chấp nhận phương án này, tôi đề nghị: (1) Phải tăng thẩm quyền, trách nhiệm và số lượng ĐB HĐND của đơn vị hành chính cấp trên phường, quận (tức là thị xã, thành phố) để đảm bảo định hướng quy hoạch, kế hoạch, cơ chế chính sách vận hành và thực hiện kiểm tra, giám sát hoạt động của UBND ở các đơn vị trực thuộc không có HĐND. (2) Quy định cơ cấu tổ chức bộ máy, trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp trên chuyên sâu hơn, thẩm quyền rõ hơn để định hướng, hướng dẫn UBND cấp trực thuộc. (3) Thực hiện bầu cử Chủ tịch UBND các phường, quận không tổ chức HĐND thông qua nguyên tắc bầu cử trực tiếp, phổ thông đầu phiếu để thực hiện quyền lực Nhà nước của nhân dân.
Nội dung thứ hai, tôi tán thành quan điểm tăng cường và nâng cao vị trí, vai trò của HĐND các cấp trong việc quyết định những nhiệm vụ trọng yếu, đặc biệt là phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp cả về quy định tổ chức, bộ máy, biên chế, cơ chế phân bổ và huy động các nguồn lực để đảm bảo thực hiện các yêu cầu nhiệm vụ phù hợp với điều kiện đặc thù của các địa phương.
Mặt khác, tại Điều 2 Hiến pháp 2013 cũng quy định “quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan Nhà nước trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”. Do đó, nếu chỉ quy định nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND “xem xét báo cáo công tác và giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND cùng cấp” tại khoản 1 Điều 27 và Điều 56 là chưa đủ mạnh, chưa đủ rõ để làm công cụ kiểm soát quyền lực đối với các cơ quan chấp hành của HĐND. Mặt khác, thiếu đi sự giám sát, kiểm tra đối với UBND cấp dưới nếu ta chọn phương án chính quyền đô thị chỉ có một cấp duy nhất. Do đó cần xem xét bổ sung công cụ, cơ chế kiểm soát quyền lực mạnh hơn, cụ thể hơn, rõ hơn như: trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của HĐND đối với UBND cùng cấp và cả với UBND đơn vị hành chính trực thuộc.
Nội dung thứ ba, Điều 4 Hiến pháp 2013 quy định Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Đảng Cộng sản gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Đồng thời cũng quy định về tổ chức Đảng, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật.
Trong điều kiện một Đảng duy nhất cầm quyền, có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do dân, vì dân, phương thức lãnh đạo của Đảng chủ yếu bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước. Song trong thực tế ta không có luật, không có chế định nào quy định hoạt động của tổ chức Đảng, của đảng viên, cũng chưa có cơ chế để nhân dân giám sát hoạt động của tổ chức Đảng và đảng viên. Do đó Đảng đứng ngoài Nhà nước và đứng trên Nhà nước.
Cơ quan tham mưu giúp việc của Đảng độc lập hoàn toàn với cơ quan chuyên môn của chính quyền cùng cấp. Vì vậy, sự lãnh đạo của Đảng phải qua nhiều khâu trung gian và dù chức năng tương đồng, mục tiêu và đối tượng tương đối đồng thuận, vẫn có hai bộ máy thực hiện lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý với các quy trình, thủ tục, đường lối xử lý khác nhau dẫn đến sự cồng kềnh, chồng chéo về tổ chức, đông về biên chế, rườm rà về thủ tục dẫn đến hiệu quả chưa cao.
Trong lúc bàn về luật Tổ chức Chính quyền địa phương, tôi đề nghị Đảng, Nhà nước và Quốc hội không né tránh, nghiên cứu kỹ, định hướng rõ ràng về cơ chế hoạt động, nhất thể hóa chức danh, hợp nhất các cơ quan của Đảng gắn với cơ quan của Nhà nước theo hướng đồng bộ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; vừa đảm bảo sự tinh gọn, vừa thực hiện sự giám sát của nhân dân đối với các tổ chức Đảng và hoạt động của đảng viên, vừa tiết kiệm nguồn lực của Nhà nước, sự đóng góp của nhân dân. Ví dụ như: hợp nhất các cơ quan: Tổ chức với Nội vụ, Thanh tra với Kiểm tra, Văn phòng cấp Ủy với Văn phòng HĐND, UBND; cơ quan Tuyên giáo với Thông tin truyền thông; sử dụng cơ quan giúp việc dùng chung với MTTQ và các đoàn thể…
Nội dung thứ tư, về kỹ thuật văn bản, tôi đề nghị cơ quan soạn thảo văn bản xem xét lại một số điều:
Điều 47 dẫn chiếu các khoản mục ở Điều 28 (từ khoản 2 đến khoản 12), song Điều 28 chỉ có 4 khoản.
Điều 27 nêu nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND thì thiếu quyết định về bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm đối với Trưởng ban, Phó trưởng Ban của HĐND.
Điều 51, về cơ cấu tổ chức và nguyên tắc hoạt động của HĐND: đề nghị bỏ chức danh ủy viên của Thường trực HĐND.
Điều 53, quy định kỳ họp thứ nhất bầu Chủ tịch UBND trong số các ĐBHĐND: Đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu kỹ: tiêu chuẩn là ĐBHĐND có phải là tiêu chuẩn bắt buộc để lựa chọn Chủ tịch HĐND không. Và nếu ta lựa chọn phương án số 1, tức là chính quyền đô thị không tổ chức HĐND ở cấp phường, quận thì sao? Và nếu nhân dân bầu trực tiếp Chủ tịch UBND có làm thay đổi chất lượng của Chủ tịch UBND không? Và có mâu thuẫn với trong nhiệm kỳ Chủ tịch không nhất thiết phải là ĐB HĐND không.
Nguyễn Mai (VP Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh)
