Truyền thông nhóm nhỏ là hình thức tiếp cận một nhóm người cùng chia sẻ những thông tin giữa người cung cấp và người tiếp nhận, đồng thời có sự phản hồi trực tiếp trong cuộc thảo luận, mang tính chất hai chiều, cho nên rất có hiệu quả trong công tác tuyên truyền phòng, chống HIV/AIDS.
Chương trình thông tin giáo dục, truyền thông thay đổi hành vi của Dự án Phòng lây nhiễm HIV ở Quảng Ninh hơn 3 năm qua đã phát huy tích cực và triển khai hiệu quả hình thức này. Chương trình đã tuyển chọn được các cộng tác viên, giáo dục viên đồng đẳng là những người nhiệt tình, có trách nhiệm trong công việc. Chị Nguyệt, trưởng một nhóm truyền thông tâm sự: “Hàng ngày tôi đến trung tâm y tế nhận bao cao su và bơm kim tiêm, rồi đem phân phát tại các nhà hàng, khách sạn, các khu vực vui chơi giải trí trên địa bàn TP Hạ Long. Thời gian làm việc của tôi từ 9-10 giờ và từ 15-16 giờ hàng ngày. Nhiều người ban đầu không hiểu, cho là tôi tiếp tay cho kẻ xấu... Nhưng rồi với thời gian, mọi người tin tưởng, ủng hộ công việc của tôi...”.
Chị Nguyệt nói thêm, nếu dự án triển khai sớm hơn 5-7 năm về trước, chắc chắn số người nhiễm HIV/AIDS không nhiều như hiện nay. Bằng kinh nghiệm thực tế của mình, chị Nguyệt khẳng định về hiệu quả của dự án truyền thông nhóm nhỏ, một số người nghiện chích không dùng chung bơm kim tiêm; số người có quan hệ tình dục không an toàn đã biết sử dụng bao cao su.
Công việc hàng ngày của đồng đẳng viên dự án là tiếp cận các tụ điểm có các nhóm đối tượng nguy cơ cao: Mại dâm đường phố, tiếp viên các cơ sở dịch vụ vui chơi giải trí, người nghiện chích ma túy. Dự án tuyển chọn đội ngũ đồng đẳng viên (ĐĐV) là người đã từng hoạt động trong các tụ điểm nguy cơ cao, vì hơn ai hết họ mới hiểu được những đối tượng này. Họ được trang bị kiến thức, kỹ năng về HIV/AIDS thông qua các lớp tập huấn; quy trình tiếp cận thân chủ (đối tượng nguy cơ cao): Bước đầu là công tác chuẩn bị địa điểm để tiếp cận, trang phục và các vật dụng hỗ trợ thân chủ như tờ rơi, bao cao su, bơm kim tiêm...; tiếp theo là xây dựng lòng tin. Đây là bước đóng vai trò quyết định và trải qua thời gian khá dài, có thể năm lần, bảy lượt mới tiếp cận được thân chủ, vì thân chủ rất ngại tiếp xúc. Bước này ĐĐV vận dụng linh hoạt kỹ năng giao tiếp của mình, càng thể hiện mình là “người trong cuộc”, thì thâm nhập và tiếp cận dễ dàng. Sau khi xây dựng được lòng tin của mình với thân chủ, thì chuyển sang bước thứ ba là bước khai thác những hành vi nguy cơ của thân chủ. Lúc này các đối tượng có thể chia sẻ những điều thầm kín, riêng tư nhất trong cuộc đời cho các đồng đẳng viên và dĩ nhiên những thông tin này được đảm bảo giữ bí mật tuyệt đối (5 nguyên tắc của dự án: tự nguyện, bí mật, tôn trọng thân chủ, dịch vụ có chất lượng, an toàn có kiểm soát). Sau khi có được những thông tin về thân chủ, nhiệm vụ của ĐĐV là hướng dẫn thân chủ đến với các dịch vụ có chất lượng nhằm mục đích hỗ trợ giảm tác hại cho thân chủ, như chương trình tư vấn xét nghiệm tự nguyện, chương trình lây truyền mẹ - con, dịch vụ khám và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục, điều trị các bệnh nhiễm trùng cơ hội... Nhiệm vụ tiếp theo của ĐĐV là tổ chức truyền thông nhóm nhỏ, mỗi nhóm ít nhất có 5 người. Mục đích của truyền thông nhóm nhỏ nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cho thân chủ. Kiến thức có thể là những thông tin về tình hình dịch tại địa phương, về các đường lây truyền HIV/AIDS và các biện pháp phòng chống... Sau khi cung cấp kiến thức, ĐĐV hướng dẫn cho thân chủ các kỹ năng về an toàn tiêm chích, an toàn tình dục thông qua trình diễn cách sử dụng bao cao su và cách súc rửa bơm kim tiêm đúng cách. Truyền thông nhóm, ĐĐV đóng vai trò là trọng tài, có nghĩa là trả lời những câu hỏi đúng - sai và giải thích thật cặn kẽ cho thân chủ hiểu rõ. Cuối buổi truyền thông nhóm nhỏ, ĐĐV có nhiệm vụ tóm tắt lại những vấn đề chính giúp cho thân chủ dễ nhớ, trước khi ra về không quên phân phát những vật dụng hỗ trợ như tờ rơi, bơm kim tiêm, bao cao su... Thông thường một buổi truyền thông nhóm nhỏ thời gian khoảng 30 phút và được diễn ra tại các tụ điểm như phòng trọ, quán karaoke hay quán cà phê mà thân chủ thường đến.
Chúng tôi đã có mặt tại một điểm trao đổi bơm kim tiêm, tận mắt thấy công việc thu gom bơm kim tiêm bẩn của các giáo dục viên đồng đẳng. Những việc làm của họ đang góp phần làm giảm sự lan rộng của HIV trong cộng đồng.
Hiện tại chưa có văcxin phòng chống và thuốc điều trị đặc hiệu, thì biện pháp truyền thông trực tiếp qua mô hình truyền thông nhóm nhỏ cho đối tượng nguy cơ cao là việc làm cần thiết, cần được nhân rộng.
