Năm 2005, trong cuộc làm việc với lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm đã nhấn mạnh về việc Quảng Ninh cần phải xây dựng văn hoá hiện đại. Một nền văn hoá hiện đại phải là nền văn hoá dựa trên cơ sở những thành tựu của ngành công nghiệp hiện đại. Hay nói cách khác, muốn xây dựng một nền văn hoá hiện đại, phải từng bước xây dựng ngành công nghiệp văn hoá...
Các đồng chí lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh và BộVăn hóa- Thông tin thăm công viên văn hóa Công ty Than Cao Sơn (TX Cẩm Phả). Ảnh: T.L
Bước đi thích hợp bảo đảm cho ngành công nghiệp văn hoá, trong đó có hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế trở lại đầu tư cho văn hoá phát triển và đời sống của những người làm văn hoá thông tin được cải thiện.
Quảng Ninh là vùng đất công nghiệp mang bản sắc văn hoá biển và văn hoá công nhân mỏ. Từng bước xây dựng ngành công nghiệp văn hoá trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá còn tạo tiền đề phát triển văn hoá truyền thống trong quá trình hội nhập.
Ngành công nghiệp văn hoá của Quảng Ninh tuy ở chặng đầu nhưng đã chiếm tỷ trọng nhất định trong GDP của tỉnh. Đó là nguồn thu từ các di tích văn hoá - lịch sử, danh thắng và từ các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực văn hoá. Tuy chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng nguồn thu từ hoạt động văn hoá, dịch vụ văn hoá của Quảng Ninh là rất lớn. Xây dựng và phát triển ngành công nghiệp văn hoá từ văn hoá hiện đại tại Quảng Ninh là xu thế trong quá trình hội nhập quốc tế. (Sơn Thuỷ là một công ty dịch vụ văn hoá tại Quảng Tây (Trung Quốc), mỗi năm thu lãi 200 triệu nhân dân tệ. Một số doanh nghiệp kinh doanh từ văn hoá tại Việt Nam, trong đó có doanh nghiệp tại Quảng Ninh đang trở thành doanh nghiệp mạnh).
Tháng 3-2005, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Quảng Ninh ra Nghị quyết 21-NQ/TU về đẩy mạnh phát triển các ngành dịch vụ đến năm 2010 và định hướng đến năm 2015, nhằm đáp ứng tiến trình hội nhập và thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Theo đó, các dịch vụ của các ngành giáo dục, y tế, văn hoá, thể dục thể thao phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hình thành ngành công nghiệp trong sự nghiệp chung công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Đây là cơ hội cho ngành văn hoá - thông tin (bao gồm cả hoạt động báo chí) để phục vụ nhiệm vụ chính trị tốt nhất chính là phải phấn đấu, trở thành một ngành công nghiệp bền vững.
Giảm gánh nặng ngân sách nhà nước
Phát triển ngành công nghiệp văn hoá tạo ra những sản phẩm tinh thần là giảm dần gánh nặng tài chính ngân sách của tỉnh. Giai đoạn đầu thực hiện xã hội hoá trong lĩnh vực văn hoá (1998-2005), các đơn vị, cá nhân trên địa bàn tỉnh đã đầu tư cho lĩnh vực xây dựng công trình thiết chế văn hoá và công trình dịch vụ văn hoá là 754 tỷ đồng. Giai đoạn thứ hai (2006-2010), khởi đầu là Công ty Cổ phần quốc tế Hoàng Gia tiếp tục đầu tư thêm 8 triệu USD để phát triển khu vui chơi giải trí tại Bãi Cháy – là dấu hiệu bước đột phá về đầu tư cho văn hoá từ các nguồn vốn ngoài ngân sách.
Tiềm lực tài chính từ văn hoá là điều kiện mới để nâng cao chất lượng, quy mô thiết chế văn hoá. Các hoạt động văn hoá, các dịch vụ văn hoá, theo đó mang tính chuyên nghiệp ngày càng cao. ở một số lĩnh vực, tính chuyên nghiệp phải đạt tới đẳng cấp cao. Hiện nay, Sở Văn hoá - Thông tin được Bộ Văn hoá - Thông tin đầu tư trực tiếp Trung tâm sách lý luận chính trị và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là nhà sách có quy mô và hiện đại nhất Việt Nam (tới thời điểm trước năm 2010). Để quản lý, khai thác công trình, Sở Văn hoá - Thông tin đang chuẩn bị đội ngũ cán bộ, nhân viên có trình độ học vấn cao, tinh nhạy với cơ chế thị trường. Và Sở Văn hoá - Thông tin cũng đang xúc tiến chuẩn bị đội ngũ cán bộ, nhân viên tiếp thu nhà hát Hạ Long vào năm 2010. Đây là nhà hát hiện đại, với những dây chuyền vận hành vi tính hoá... Đây cũng là điểm đến của các tour du lịch quốc tế.
Ở lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, các đoàn nghệ thuật đã và đang xây dựng các chương trình biểu diễn tầm cỡ nhưng giảm thiểu đầu tư từ nguồn ngân sách. 3 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp (đơn vị sự nghiệp có thu), với hơn một trăm người, mỗi năm thu trên 1 tỷ đồng và nếu được ngân sách đầu tư ban đầu đạt mặt bằng hiện nay, thì sẽ phấn đấu “xoá bao cấp” vào năm 2009.
Những bước đi thích hợp
Bước đi của ngành công nghiệp văn hoá tương ứng với sự phát triển văn hoá hiện đại trên địa bàn tỉnh. Từ năm 2007 đến năm 2010, Quảng Ninh sẽ mọc lên những công trình văn hoá lớn của thiết chế văn hoá, những điểm kinh doanh văn hoá lớn (khu vui chơi giải trí, công viên văn hoá...). Đó là những nhân tố mới, bền vững của văn hoá hiện đại. Các di tích lịch sửvăn hoá lớn được quy hoạch, bảo tồn, phát huy giá trị với tầm quốc gia cũng tạo nên cơ hội mới cho văn hoá hiện đại phát triển. Danh thắng vịnh Hạ Long là “xương sống” cho các dự án đầu tư tới của ngành công nghiệp văn hoá.
Hiện nay, tỉnh rất quan tâm xây dựng văn hoá cơ sở. Những ưu đãi về đầu tư văn hoá, thể dục thể thao, y tế, giáo dục ở các huyện miền núi, biên giới, hải đảo đang đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá của đồng bào các dân tộc. Từ đó, những sáng tạo về văn hoá truyền thống được khuyến khích, phát huy. Đây là gốc rễ, là sức sống của ngành công nghiệp văn hoá Quảng Ninh.
