Tuyến đường quan trọng và hiện đại trên hành lang Đông - Tây

Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh là vùng trọng điểm kinh tế phía Bắc. Tuy nhiên, việc vận chuyển, lưu thông hàng hoá giữa các tỉnh nói trên với cả nước và ngược lại còn nhiều khó khăn. Các tuyến giao thông đường bộ, đường hàng không, đường thuỷ, thậm chí cả đường sắt, mặc dù đã được cải tạo, nâng cấp nhưng chưa thể đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, dự án xây dựng, cải tạo tuyến đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân được xem như lời giải cho bài toán này.

Yêu cầu mới về chất lượng vận tải khách và hàng hóa trên tuyến đường sắt này là nâng cao mức độ an toàn, và êm thuận chạy tàu, nâng cao tốc độ chạy tàu, rút ngắn thời gian chuyên chở từ Hà Nội - Hạ Long (và ngược lại) còn 2 giờ sau năm 2010 và 1h30 vào năm 2020. Bởi lẽ đây cũng là đoạn đường sắt quan trọng nằm trong hành lang Đông - Tây, nối liền các tỉnh miền núi giáp Tây Nam (Trung Quốc) với Thủ đô Hà Nội và các tỉnh đồng bằng phía Bắc sông Hồng tới miền duyên hải Đông Bắc nơi có nền công nghiệp đang phát triển mạnh và có cảng nước sâu Cái Lân. Việc nối thông mạng đường sắt từ Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long với cảng Cái Lân mang lại hiệu quả thiết thực cho vận tải đường sắt trên toàn tuyến đặc biệt là vận tải hàng hoá từ cảng nước sâu đến vùng kinh tế phía Tây các tỉnh Yên Bái - Lào Cai và vùng Vân Nam (Trung Quốc). Đồng thời tạo thuận lợi cho việc vận chuyển hàng quá cảnh sang Trung Quốc và các nước trên thế giới.

Để đồng bộ với tốc độ phát triển của Cảng Cái Lân cũng như phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Ninh. Tiểu dự án 1 Hạ Long - Cảng Cái Lân và cầu vượt Bàn Cờ được ưu tiên xây dựng trước (cuối tháng 5-2005), với tổng vốn đầu tư trên 1.000 tỷ đồng. Tiểu dự án này được xây dựng mới sẽ thuộc trục chính đường sắt Yên Viên - Cái Lân là tuyến đường sắt có tiêu chuẩn kỹ thuật cao (đường sắt cấp 3 khổ 1.435mm lồng với khổ 1.000mm, bảo đảm tốc độ chạy tàu 120km/h với tàu khách và 80km/h với tàu hàng). Ga Hạ Long được xác định là ga khách thành phố, vừa phục vụ thoả mãn nhu cầu vận chuyển hành khách trong nước, vừa đáp ứng nhu cầu vận chuyển hành khách quốc tế cho thành phố Hạ Long. Theo Ban quản lý dự án (Cục Đường sắt Việt Nam) thì Tiểu dự án Hạ Long - Cái Lân và cầu vượt Bàn Cờ bao gồm đoạn: Hạ Long - Cảng Cái Lân dài 5,67km tính từ đầu ga Hạ Long hiện tại đến đường cụt xếp dỡ trong cảng Cái Lân. Cầu vượt Bàn Cờ dài 1,815km. Điều đặc biệt trong Tiểu dự án 1 là cầu vượt Bàn Cờ gồm 21 nhịp 33m trong đó có 58,6m dầm cứng vòm mềm, ray bắt trực tiếp trên bản composit, chiều cao kiến trúc rất thấp, từ đỉnh ray đến đáy dầm còn 90cm (thông thường phải từ 1,5-1,7m), tạo cho cầu có dáng thanh mảnh, mềm mại. Đặc biệt hơn nữa là lần này, sẽ xây dựng giao cắt lập thể giữa đường sắt với đường sắt (từ trước đến nay chỉ có giao cắt lập thể đường sắt với đường bộ). Còn Tiểu dự án 3: Đường sắt Phả Lại - Hạ Long với tổng vốn đầu tư trên 3.851 tỷ đồng. Dự kiến sẽ được khởi công trong quý IV năm nay. Hiện nay tỉnh cùng các địa phương đang tích cực triển khai công tác giải phóng mặt bằng và phấn đấu đến cuối tháng 9-2009 bàn giao mặt bằng.

Theo ước tính đến năm 2020, nhu cầu vận chuyển hành khách trong khu vực đạt khoảng 300 triệu lượt người/ km/năm; nhu cầu vận chuyển hàng hoá khoảng 803 triệu tấn/km/năm. Vì vậy dự án đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân không chỉ rút ngắn thời gian, nâng cao an toàn chạy tàu, mà còn đáp ứng tốt nhu cầu vận chuyển của xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế vùng tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.