Từ lâu nay, nhân dân ở một số thôn thuộc các xã Hải Lạng, Đồng Rui (Tiên Yên) phải sinh hoạt và canh tác trong điều kiện nguồn nước ngọt hết sức thiếu thốn, nhất là vào mùa khô. Có một công trình dẫn nước ngọt về làng lúc nào cũng là ước mơ cháy bỏng đối với người dân ở các vùng này.
Nhiều năm nay, cử tri 2 xã này thường xuyên đề nghị tỉnh quan tâm xây dựng hệ thống đầu mối cung cấp nước ngọt cho địa phương mình. Cử tri ở đây cho rằng Đồng Rui là xã đảo, trước đây đã có dự án xây dựng hồ Cái Giá ở đất liền để đưa nước ra đảo nhưng nhiều năm chưa được thực hiện. Dự án Hồ Khe Cát (Hải Lạng) đã qua bước chuẩn bị đầu tư nhưng công tác triển khai thi công còn kéo dài. Theo kiến nghị này, PV Báo Quảng Ninh đã về Hải Lạng và Đồng Rui để tìm hiểu căn nguyên sự chậm trễ của các dự án. Dự án Hồ Khe Cát đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt tại Quyết định số 3125/QĐ-BNN-XD ngày 30-10-2009, với tổng mức đầu tư 282,314 tỷ đồng. Ban quản lý Đầu tư và xây dựng thuỷ lợi 2 (Bộ NN&PTNT) làm chủ đầu tư những hạng mục cụm công trình đầu mối (đập, tràn, cống) với kinh phí 186,932 tỷ đồng; Sở NN&PTNT Quảng Ninh làm chủ đầu tư hệ thống đường tránh, kênh, công trình trên kênh... với số tiền trên 58 tỷ đồng; UBND huyện Tiên Yên làm chủ đầu tư phần đền bù GPMB và một phần dự phòng với kinh phí 37,380 tỷ đồng. Dự án này được triển khai trên diện tích 100 ha thuộc thượng nguồn suối Khe Cát, khi đi vào hoạt động sẽ là nguồn cung cấp nước ngọt chủ yếu cho canh tác nông nghiệp và sinh hoạt của người dân các xã Hải Lạng, Đồng Rui. Đến năm 2010, UBND tỉnh có văn bản đề nghị Bộ NN&PTNT sớm bố trí vốn và cho khởi công xây dựng công trình này. Để có mặt bằng thi công, huyện Tiên Yên đã tích cực chuẩn bị đất tái định cư, di dời các hộ dân trong vùng dự án đến nơi ở mới. Khi được biết những thông tin liên quan đến dự án này, đông đảo người dân đều rất phấn khởi, tin tưởng vào một ngày không xa, nguồn nước ngọt sẽ được dẫn đến thôn mình. Thế nhưng, dù người dân ở đây đã mỏi mắt mong chờ nhưng đến thời điểm này, công trình nước ngọt ấy vẫn chưa trở thành hiện thực. Được biết, hiện nay, một số hộ dân Khe Cát đã di dời đang lục tục kéo về nơi ở cũ để cắm lều, canh tác. Nếu cơ quan chức năng không có biện pháp quyết liệt, sớm triển khai thi công dự án thì khi hoa màu của người dân phát triển tốt sẽ rất khó xử lý. Đến Đồng Rui, xã đảo duy nhất của huyện Tiên Yên, chúng tôi càng thấu hiểu hơn khát vọng của người dân nơi đây về một công trình cung cấp nước ngọt từ đất liền ra đảo. Đồng Rui có diện tích tự nhiên gần 5.000 ha, trong đó đất nông nghiệp chỉ chiếm trên 300 ha, còn lại chủ yếu là đất bãi triều. Toàn xã hiện có 640 hộ với gần 2.700 nhân khẩu. Hiện nay, số diện tích đất nông nghiệp cấy được 2 vụ lúa của xã chỉ chiếm trên 60%, số còn lại hầu hết để hoang do không có nước tưới. Đồng chí Nguyễn Quốc Trưởng, Chủ tịch UBND xã cho biết: Đồng Rui là xã đảo không có nguồn nước ngọt. Hàng năm, tỉnh đều có sự hỗ trợ thông qua chương trình nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn theo hình thức bể nước và giếng đào phân tán. Do nguồn vốn có hạn nên trong giai đoạn 2000-2010, bình quân mỗi năm mới chỉ xây dựng được một số bể chứa nước mưa, đào được một số giếng khơi, nên không thể đáp ứng được nhu cầu cho hàng ngàn hộ sinh hoạt, sản xuất. Cũng theo đồng chí Nguyễn Quốc Trưởng thì việc triển khai dự án lấy nước từ nguồn Khe Cát về Đồng Rui là không khả thi, bởi hệ thống đường ống dẫn nước phải đầu tư quá dài, lại phải bắc qua sông Ba Chẽ, rất tốn kinh phí. Nếu như ngăn một số dòng suối chảy vào sườn sông Ba Chẽ ở khu vực hạ lưu kết hợp với lấy nguồn nước ngọt từ khu vực Cái Tăn, xã Cộng Hoà (TX Cẩm Phả) thì có thể đáp ứng được phần lớn nhu cầu nước ngọt cho địa phương. Trước mắt, trong khi chưa triển khai được dự án đưa nước ngọt từ đất liền ra đảo, các ngành, các cấp cần đầu tư xây dựng thêm cho xã một số bể chứa nước, đào thêm một số giếng, đáp ứng nhu cầu nước ngọt cho bà con sinh hoạt, sản xuất.
Mặc dù đang là mùa mưa nhưng hệ thống kênh, mương ở xã Đồng Rui vẫn không có nước.
