Theo số liệu thống kê của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, hiện trên Vịnh Hạ Long có 7 làng chài với hơn 600 hộ, hơn 1.000 nhân khẩu. Trong số đó có một phần đáng kể là ngư dân các làng chài Giang Võng, Trúc Võng ngày xưa, nhiều gia đình đã cư trú trên Vịnh đã từ lâu đời, có hộ đã tới 4-5 thế hệ. Vì thế, họ đã giữ được nhiều tín ngưỡng, phong tục truyền thống.
Giống như nhiều nơi khác trên đất liền, ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long có nhiều phong tục, tập quán mang đậm bản sắc của cư dân ven biển Bắc Bộ. Dù sinh sống trên nhà bè, không gian hạn chế, nhưng mỗi gia đình đều có bàn thờ tổ tiên, ông Công (ông Táo). Do sinh sống trên biển, luôn đối mặt với hiểm hoạ từ giông bão và nhiều tai nạn khác nên ngư dân các làng chài rất coi trọng chuyện kiêng kỵ, thờ cúng. Vào những ngày tết, rằm, đặc biệt là dịp năm mới, hầu hết các gia đình đều sắm lễ tới các đền thờ trên Vịnh hoặc vào các đền, chùa trong đất liền như chùa Long Tiên, đền Cái Lân, đền Trần Quốc Nghiễn (TP Hạ Long), đền Cửa Ông (TX Cẩm Phả)... để cầu cho mưa thuận gió hoà, đi khơi, đi biển gặp nhiều may mắn, mọi người trong gia đình mạnh khoẻ, an lành. Xuất phát từ nhu cầu tín ngưỡng của ngư dân, hiện nay, trên Vịnh Hạ Long có một số đền, miếu thờ nhỏ. Trong số đó, lớn nhất là ở làng chài Cửa Vạn có đền Cậu Vàng, đền Bà Men. Mỗi ngôi đền, ngôi miếu đều gắn với một điển tích, như đền Bà Men: Tương truyền, thuở xưa có người đàn bà chết đuối, xác trôi vào đây, ngư dân làng chài thương cảm bèn chôn cất, lo chuyện hương khói chu tất. Kể từ đó, hễ khi thuyền đi qua, ai có cầu ước gì thảy đều linh ứng. Dân làng chài vì thế mà lập đền thờ. Vào ngày rằm tháng giêng, ngư dân làng chài Cửa Vạn lại tổ chức giải đua thuyền trước đền, có mời một số làng chài trong vịnh và bên Cát Bà (Hải Phòng) tham gia.
Theo những người dân làng chài thì đền Bà Men là nơi rất linh thiêng.
Đối với sinh hoạt hàng ngày hay trước mỗi chuyến đi biển giăng câu, thả lưới, ngư dân các làng chài trên Vịnh Hạ Long đặc biệt coi trọng sự may mắn, vì thế mà chuyện kiêng kỵ luôn được đặt lên hàng đầu. Với những gia đình ngư dân đã có truyền thống cư trú lâu đời, mỗi đứa trẻ khi sinh ra đều được ông bà buộc một vòng vải đỏ vào tay. Theo quan niệm của dân chài thì vòng vải đỏ sẽ giống như lá bùa xua đuổi những tà ma, xui xẻo. Trước đây, theo quan niệm cũ, nhiều gia đình khi sinh con ra đặt tên con là “Nhặt” với ngụ ý là nhặt được để cho dễ nuôi. Ngày nay, quan niệm này vẫn còn nhưng số người tên là “nhặt” đã ít đi, thay vào đó là những cái tên hay hơn như: Hoa, Lan, Hùng... Một trong những việc ngư dân làng chài kiêng kỵ nhất là chuyến xuất hành đầu năm mới. Trước Tết, các gia đình đều đã chuẩn bị sẵn lưới, câu cho chuyến đi biển đầu năm. Ngày xuất hành, mọi người đều tuyệt đối tránh khi nhổ neo mà có thuyền khác đi qua trước mũi. Theo quan niệm của bà con thì đó là điềm báo hiệu cả năm sẽ làm ăn không may mắn, thất bát.
Do tác động của cuộc sống mới, ngày nay nhiều phong tục cũ, rườm rà trong đời sống tinh thần của ngư dân các làng chài trên Vịnh Hạ Long đã bị loại bỏ, điển hình là tục cưới hỏi. Các đám cưới truyền thống có tổ chức hát giữa hai họ nhà trai, nhà gái ngày càng ít đi; thủ tục lễ nghi, ăn hỏi cũng ngày giản tiện hơn. Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá mang bản sắc các làng chài trên Vịnh Hạ Long, năm 2008, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã triển khai dự án phục dựng lại tục đón dâu trong đám cưới truyền thống ở làng chài Cửa Vạn. Bên cạnh mục đích góp phần bảo tồn giá trị văn hoá truyền thống, dự án còn nhằm xây dựng nó trở thành một sản phẩm du lịch văn hoá hấp dẫn du khách...
Xung quanh chuyện tín ngưỡng, phong tục, tập quán của ngư dân các làng chài trên Vịnh Hạ Long có rất nhiều những điều thú vị khác, mà chỉ có cách là du khách hãy tự khám phá, tìm hiểu. Một ngày dạo qua các làng chài, tiếp xúc với các gia đình ngư dân là đủ để bạn cảm nhận, đánh giá.
