Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã tại Quảng Ninh không chỉ mở ra không gian phát triển mới với quy mô rộng hơn, nguồn lực lớn hơn, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cấp ủy cơ sở phải đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực điều hành, phát huy dân chủ, củng cố niềm tin của nhân dân. Thực tiễn từ nhiều địa phương cho thấy, khi vai trò hạt nhân chính trị ở cơ sở được khẳng định, sức dân được khơi dậy đúng hướng, những khó khăn, thách thức sau sáp nhập sẽ trở thành thời cơ để phát triển nhanh và bền vững.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định tư tưởng “Dân là gốc”, xác định nhân dân vừa là trung tâm, vừa là chủ thể của sự phát triển. Quán triệt sâu sắc quan điểm đó, Quảng Ninh đang từng bước cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phát huy quyền làm chủ của nhân dân gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động của cấp ủy cơ sở.
Theo Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau sắp xếp tỉnh Quảng Ninh còn 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 22 xã, 30 phường và 2 đặc khu. Đây không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính, mà là bước tái cấu trúc không gian phát triển nhằm tinh gọn bộ máy, mở rộng dư địa liên kết vùng, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là không ít khó khăn đặt ra đối với các địa phương cơ sở. Sau sáp nhập, quy mô quản lý lớn hơn, địa bàn rộng hơn, dân cư đa dạng hơn; yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính, đảm bảo an sinh xã hội, giữ gìn ANTT cũng cao hơn. Điều đó đòi hỏi cấp ủy cơ sở phải thực sự đổi mới tư duy lãnh đạo, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, phát huy vai trò hạt nhân chính trị, giữ vững đoàn kết nội bộ và tạo được đồng thuận trong nhân dân. Thực tiễn ở nhiều địa phương của Quảng Ninh cho thấy, nơi nào cấp ủy chủ động nắm tình hình, công khai, minh bạch, phát huy dân chủ và dựa vào nhân dân thì nơi đó tạo được sự thống nhất cao, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển.
Tại xã Hoành Mô, việc triển khai Kế hoạch số 272/KH-UBND ngày 21/10/2025 của UBND tỉnh về nâng cao chất lượng đô thị, khu dân cư được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng cơ sở hạ tầng. Hiện toàn xã có 13 dự án, công trình chỉnh trang đô thị, thiết chế văn hóa - thể thao và không gian sinh hoạt cộng đồng với tổng mức đầu tư trên 30 tỷ đồng. Điều đáng chú ý là ngay từ khi triển khai, Đảng ủy, chính quyền xã đã chủ động công khai toàn bộ nội dung, lộ trình thực hiện; trực tiếp dự sinh hoạt chi bộ, tổ chức đối thoại với nhân dân để lắng nghe, giải đáp kịp thời các kiến nghị, vướng mắc.
Chính cách làm dân chủ, minh bạch ấy đã tạo được sự đồng thuận cao trong nhân dân. Ông Hoàng Văn Nhân, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Đồng Thắng, cho biết: Sau khi được tuyên truyền, giải thích rõ chủ trương, người dân trong thôn đã tự nguyện hiến hơn 300m² đất, cùng nhiều cây cối, hoa màu để mở rộng đường và xây dựng sân vui chơi cộng đồng. Khi các công trình hoàn thành, diện mạo khu dân cư khang trang hơn, đời sống tinh thần được nâng lên, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó.
Không chỉ ở miền núi, tại các đô thị sau sáp nhập, vai trò lãnh đạo của cấp ủy cơ sở cũng được thể hiện rõ nét trong huy động nguồn lực phát triển hạ tầng và xây dựng chính quyền phục vụ nhân dân. Ngay sau khi vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đảng ủy phường Hiệp Hòa đã xác định công tác dân vận là giải pháp then chốt để tạo đồng thuận xã hội. Ban Thường vụ Đảng ủy phường ban hành nghị quyết huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng đô thị giai đoạn 2025-2030 theo phương thức “Nhà nước và nhân dân cùng làm”.
Từ nghị quyết đó, nhiều phong trào thiết thực được triển khai hiệu quả. Nhân dân tự nguyện hiến đất phục vụ GPMB; đóng góp kinh phí lắp đặt thiết bị thể thao, trồng cây xanh, mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng. Hội Phụ nữ đảm nhận các tuyến đường hoa; Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên triển khai 8 tuyến điện chiếu sáng dài hơn 4,2km với 73 bóng điện; Hội Cựu chiến binh thực hiện đường cờ kiểu mẫu.
Cùng với đó là hàng loạt công trình bê tông hóa đường nội đồng, sửa chữa sân thể thao, lắp camera an ninh, cải tạo nhà văn hóa, làm rãnh thoát nước… được triển khai từ sự đồng thuận của nhân dân. Tổng kinh phí huy động từ doanh nghiệp, cán bộ, đảng viên và nhân dân đạt trên 4,2 tỷ đồng, góp phần làm cho diện mạo đô thị ngày càng khang trang, hiện đại.
Điều đáng ghi nhận là trong bối cảnh khối lượng công việc tăng lên sau sáp nhập, cấp ủy, chính quyền địa phương không né tránh khó khăn mà chủ động đổi mới phương thức phục vụ nhân dân. UBND phường Hiệp Hòa đã đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao trách nhiệm và thái độ làm việc của cán bộ, công chức; hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, từng bước xây dựng chính quyền số gần dân, sát dân.
Thực tiễn ấy cho thấy, sau sáp nhập, nếu cấp ủy cơ sở giữ vững vai trò trung tâm đoàn kết, chủ động đổi mới phương thức lãnh đạo, gần dân, sát dân thì khó khăn sẽ được tháo gỡ, niềm tin của nhân dân tiếp tục được củng cố. Một điểm nổi bật khác trong nâng cao hiệu quả hoạt động cấp ủy cơ sở hiện nay là đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với thực hiện dân chủ ở cơ sở. Quảng Ninh xác định chuyển đổi số không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là giải pháp mở rộng kênh để người dân tham gia quản lý xã hội.
Hiện nay, 100% thủ tục hành chính đã được công khai trên Cổng dịch vụ công quốc gia; hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh được vận hành thống nhất từ ngày 1/7/2025. Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) cùng hệ thống đánh giá nhiệm vụ theo thời gian thực giúp nâng cao tính minh bạch, siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính.
Phong trào “Bình dân học vụ số” cũng được triển khai sâu rộng với tổ công nghệ số cộng đồng tại 100% thôn, bản, khu phố. Mô hình “Mỗi thanh niên hỗ trợ một người dân” đã góp phần phổ cập kỹ năng số cho hơn 190.000 hộ gia đình, từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền. Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau sáp nhập, đây chính là nền tảng quan trọng để các địa phương cơ sở nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch hơn.
Có thể thấy, sáp nhập đơn vị hành chính không chỉ là phép cộng về địa giới, dân số, hay tổ chức bộ máy. Điều cốt lõi là tạo ra một không gian phát triển mới với yêu cầu cao hơn về năng lực lãnh đạo, điều hành và khả năng huy động sức dân. Điều đó càng đòi hỏi cấp ủy cơ sở phải thực sự là “hạt nhân” chính trị, giữ vai trò dẫn dắt, tạo đồng thuận và khơi dậy khát vọng phát triển trong nhân dân.
