Để xây dựng thành công nhà nước pháp quyền theo định hướng XHCN cần rất nhiều yếu tố, như xây dựng hệ thống luật pháp hoàn chỉnh, có hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước từ Trung ương xuống cơ sở vững chắc, trình độ văn hóa pháp luật và ý thức của người dân đạt tới sự hiểu biết, tự giác cao, các cơ quan giám sát thi hành pháp luật nghiêm minh, các vụ việc tiêu cực, tham nhũng trong bộ máy Nhà nước, trong xã hội được ngăn chặn và phát hiện kịp thời…
Trong những yếu tố trên, yếu tố nào cũng quan trọng và có ảnh hưởng to lớn đến quá trình xây dựng và phát triển đất nước, nhưng suy cho cùng, một nhà nước đạt đến nhà nước tiêu chuẩn của nhà nước pháp quyền, thì ở đó không còn hiện tượng tham ô, tham nhũng, không còn các hiện tượng tiêu cực, sách nhiễu, phiền hà, không còn hiện tượng lãng phí, quan liêu và pháp luật sẽ hiện hữu trong cuộc sống của người dân như nhu cầu không thể thiếu được .. muốn vậy, phải tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (GDPL) và huy động sức mạnh của cả cộng đồng xã hội vào công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN).
Vai trò của xã hội trong công tác PCTN là rất to lớn, tuy nhiên, trong khuôn khổ hạn hẹp, bài viết chỉ để cập đến vai trò của Báo chí trong công tác GDPL về PCTN.
Trong những năm qua, Báo chỉ đã thể hiện tốt vai trò của mình trong việc tuyên truyền, phổ biến, GDPL về PCTN. Thông qua việc đưa tin, đăng tải chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước về PCTN, cũng như những kết quả bước đầu của công tác đấu tranh chống tham nhũng, việc xử lý những vụ án tham nhũng trọng điểm được thông tin đến bạn đọc thường xuyên. Báo chí đã phản ảnh và thể hiện rõ quyết tâm chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta, qua đó, tạo được sự đồng thuận của quần chúng nhân dân đối với cuộc đấu tranh này.
Nhiều dự án luật về PCTN, chống tiêu cực lãng phí, những thông tin liên quan đến chủ trương, quan điểm chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước thường xuyên được đưa tin đến công chúng. Những chuyên trang PCTN, cải cách hành chính công được lập trên nhiều báo, cổng thông tin điện tử của các cơ quan của Đảng và Chính phủ; hay những gương điển hình tiêu biểu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng được tặng thưởng… Tất cả những thông tin muôn mặt về chính sách, pháp luật PCTN tiêu cực, những thông tin liên quan đến cuộc đấu tranh PCTN đã được đưa tin thường xuyên và luôn thu hút được sự quan tâm của công chúng và toàn xã hội.
Hình thức mà báo chí áp dụng để thực hiện vai trò của mình cũng rất đa dạng, phong phú và luôn mới mẻ. Có thể bằng việc chủ động phổ biến nội dung các văn bản pháp luật, nhất là các văn bản mới được ban hành thông qua các chuyên mục riêng của báo, tạp chí; các buổi toạ đàm về pháp luật. Những hình thức này tuy không "giật gân" và không mang tính thời sự nhiều, nhưng có tác dụng giúp người đọc có điều kiện trực tiếp tiếp nhận những nội dung cơ bản của các văn bản pháp luật đó. Ngoài ra, hình thức lồng ghép nội dung PCTN vào các chương trình thi đua học tập khác như việc đưa nội dung chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vào chương trình “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đang đem lại những kết quả nhất định. Ngoài các chuyên trang PCTN của Đảng Cộng sản, Thanh tra Chính phủ thì chuyên mục PCTN của các Báo, trang tin điện tử như: http//www.vietnamnet.vn, http://www.laodong.com.vn/ … thời gian qua đã thực sự thể hiện vai trò của Báo chí trong tuyên truyền, phổ biến GDPL về PCTN.
Các cơ quan báo chí đã thường qua các phản ảnh, đưa tin về vụ việc tiêu cực, tham nhũng cụ thể do báo chí tự phát hiện hoặc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cung cấp để giải thích, phổ biến, GDPL. Riêng trong năm 2009, hơn 40 cơ quan báo chí phản ánh về công tác PCTN thông qua gần 4.000 tin, bài, tăng 1,5 lần so với năm 2008. Kết quả đó phần nào phản ánh công tác tuyên truyền PCTN tiếp tục được đẩy mạnh. Những vụ án nổi cộm thời gian qua như vụ án hối lộ trong Dự án đại lộ Đông Tây…, hay như việc phản ánh hoạt động của các cơ quan thi hành pháp luật, nêu những gương điển hình trong đấu tranh PCTN thời gian qua trên các phương tiện thông tin chính thức của các cơ quan Đảng, Nhà nước đã đặc biệt thể hiện vai trò của báo chí trong việc định hướng dư luận, xây dựng quan điểm, thái độ chống tham nhũng trong xã hội. Không những vậy, việc phản ảnh hoạt động của các cơ quan thi hành pháp luật trong đấu tranh chống tham nhũng còn thể hiện vai trò là phương tiện hữu hiệu phản ảnh sinh động diễn biến cuộc đấu tranh PCTN. Với việc thể hiện vai trò của mình trong tuyên truyền, phổ biến, GDPL “báo chí đã góp phần nâng cao nhận thức của công chúng về tầm quan trọng, khó khăn, phức tạp của cuộc đấu tranh chống tham nhũng, đặc biệt là tránh biểu hiện bi quan, chán nản trước những vụ việc kéo dài, diễn biến phức tạp, hoặc tư tưởng nóng vội, chủ quan khi thấy một số vụ án tham nhũng lớn đã được triệt phá”. Báo chí đã tạo được niềm tin trong dân chúng đối với cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước. Báo chí đã “đồng hành và làm tốt vai trò chính trị, tư tưởng, văn hóa, tạo đồng thuận xã hội và thúc đẩy các phong trào cách mạng”.
Để Báo chí phát huy vai trò xã hội, thực hiện tốt chức năng GDPL về PCTN, trong thời gian tới, cần thực hiện tốt một số vấn đề sau:
- Thứ nhất, xây dựng và ban hành quy tắc đạo đức nghề báo, nhằm làm cơ sở, quy chuẩn hành vi cho các nhà báo khi tác nghiệp. Đây cũng chính là cơ sở cho quần chúng nhân dân và các cơ quan nhà nước thực hiện giám sát lại các phương tiện truyền thông, thúc đẩy tính liêm chính, đạo đức của người làm báo.
- Thứ hai, xây dựng cơ chế khuyến khích, động viên những nhà báo dũng cảm, dám đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, đưa tin khách quan, kịp thời về các vụ việc tham nhũng, lãng phí và công tác PCTN. Bên cạnh đó mỗi cơ quan báo chí cần có những cơ chế khen thưởng phù hợp, thích đáng cho các nhà báo, phóng viên của mình có thành tích trong công tác PCTN.
- Thứ ba, xây dựng cơ chế phối hợp giữa báo chí với cơ quan chức năng trong PCTN. Tăng khả năng tiếp cận thông tin đối với báo chí là điều kiện quan trọng nhằm phát huy vai trò của báo chí trong đấu tranh PCTN.
