Đã lâu, đồng bào dân tộc Sán Chỉ xã Đại Thành - một xã mới tách từ xã Đại Dực (Tiên Yên) mới lại có ngày vui như hôm nay. Cái tin có đoàn văn công về bản đã được các trưởng thôn thông báo từ mấy hôm trước nên ai cũng háo hức, mong đợi. Vì thế 3 giờ chiều ngày 12-1-2007, khi chiếc xe ca đưa các nghệ sĩ của Đoàn Cải lương Quảng Ninh tới Trường THCS Đại Dực II - nơi đoàn biểu diễn thì đã thấy nhiều người dân chờ đó.
Ngay sau ít phút nghỉ ngơi, các nghệ sĩ nhanh chóng ai vào việc nấy triển khai lắp dựng sân khấu để kịp giờ biểu diễn tối. Theo các già bản cho biết từ mấy chục năm nay mới có lần này là lần thứ hai văn công về đây biểu diễn. Lần trước là từ năm 2003 và cũng là Đoàn Cải lương Quảng Ninh. Đồng bào bảo nhau: Nó không quản đường xa tới đây phục vụ, mình phải đi xem thôi.
Bữa cơm do đồng bào “chiêu đãi” các nghệ sĩ diễn ra trong ánh chiều nhập nhoạng có rau cải luộc, thịt lợn luộc và một món đặc sản của Tiên Yên đó là canh gà nấu rượu. Trưởng đoàn Cải lương Quảng Ninh, NSƯT Thanh Chương cho biết đoàn vừa mới biểu diễn mấy tối ở các xã Húc Động, Đồng Văn (Bình Liêu), Hà Lâu, Đông Ngũ (Tiên Yên), sau đó về diễn ở đây.
Là xã mới tách ngày 1-8-2006 trên cơ sở xã Đại Dực cũ, xã Đại Thành hiện có 5 thôn khe bản là Khe Lặc, Khe Mươi, Đoàn Kết, Kéo Cai và Nà Cam, dân số gần 1.000 người, trong đó trên 90% là dân tộc Sán Chỉ. Tỷ lệ hộ nghèo trong xã là khoảng trên 70%, thuộc mức cao nhất của huyện. Vì mới tách nên xã chưa có trụ sở, chưa có cơ sở hạ tầng thiết yếu như điện, đường, trạm. Chương trình biểu diễn của đoàn 19 giờ 30 phút mới bắt đầu nhưng trước đó 2 giờ, đồng bào ở các bản đã lục tục đến. Có cả những bà mẹ trẻ địu theo những em bé mới hơn 1 tuổi đi xem. Sân trường phút chốc đông chật người, ước chừng có tới quá nửa người dân trong xã tới xem buổi biểu diễn đêm nay. Những đứa trẻ ngoan ngoãn ngồi xuống phía trước, để khoảng phía sau cho người lớn đứng. Nghệ sĩ Nguyễn Nam, Phó Trưởng Đoàn Cải lương tâm sự: “Với những nghệ sĩ chúng tôi khi đứng trên sân khấu, không gì bằng sự cổ vũ của đồng bào như thế này”. Hôm nay Đoàn Cải lương diễn vở “Trạng lợn”, câu chuyện xoay quanh một anh chàng con bà góa nghèo tình cờ bằng những câu đối đáp ngô nghê, lại được thầy khóa nâng đỡ mà trở thành con rể phú ông, rồi được tiến cử lên vua... Vở diễn có nhiều những tình tiết dí dỏm mang đậm chất dân gian.
Tôi để ý thấy đồng bào ai cũng chăm chú xem. Những đứa trẻ ngồi trật tự, mắt mở tròn xoe, vừa lạ lẫm vừa thích thú. Tới đoạn Trạng Lợn (NSVM Thế Sinh đóng) ghẹo con gái phú ông (Hoàng Thủy đóng), nhiều chị cười khúc khích... Có lẽ do quá ít được xem văn công nên khi màn hạ, chuyển cảnh thấy điện trên sân khấu tắt, nhiều người ồ lên tưởng... mất điện. Đến những đoạn hay, cả sân rào rào lên tiếng vỗ tay. 21 giờ, sương đêm xuống lạnh vai nhưng không ai bỏ về.
Đồng bào Sán Chỉ xã Đại Thành (Tiên Yên) chăm chú xem văn công biểu diễn.
Buổi diễn rồi cũng tới giờ kết thúc nhưng nhiều người còn nán lại bình luận, tới đoạn nào hay lại cùng cười. Anh Trần Văn Sinh, cán bộ văn hóa xã trò chuyện với chúng tôi: “Vui lắm, đồng bào rất phấn khởi. Tới đây, khi con đường vào xã được huyện đầu tư đổ bê tông dễ đi hơn, mong sẽ có nhiều dịp văn công vào đây biểu diễn cho bà con mình xem”. Cho tới khi xe đưa các nghệ sĩ chuyển bánh ra về, nhiều người dân vẫn đứng chờ bên đường để chia tay các nghệ sĩ. Ánh đèn xe lấp loáng phản chiếu từ những chiếc vòng bạc đeo trên tay, trên cổ của những người phụ nữ Sán Chỉ. Dường như đêm nay ai cũng mặc bộ quần áo đẹp nhất để đi xem văn công.
Con đường từ xã Đại Thành trở ra QL 18C phải vượt qua 5km đường đất lồi lõm những ổ gà to tướng khiến chiếc xe lắc lư, không chạy nhanh được. Trên xe, một số nghệ sĩ ngồi nghỉ, có lẽ hơi mệt, số khác thì ca hát. Những giọng ca của Hoàng Thủy, Kiều Toan, Thu Hương cất lên trong trẻo lan tỏa vào núi rừng, như xua tan đi cái lạnh của đêm đông. Hòa trong tiếng máy xe, tiếng hát của các nghệ sĩ câu chuyện của chúng tôi với NSƯT Thanh Chương xoay quanh những chuyến biểu diễn phục vụ đồng bào. Anh kể: “Công việc của những nghệ sĩ chúng tôi, có những vất vả không phải ai cũng hiểu. Mấy hôm vừa rồi, bác ruột của Nam (nghệ sĩ Nguyễn Nam), rồi bác của Tuấn (nhạc công) mất, nhưng vì công việc không ai về được, đành gửi lời chia buồn về. Hay như nghệ sĩ Anh Khoa, năm ngoái có cậu em trai ruột cưới nhưng đang đi diễn cùng đoàn nên đành chịu. Trong đoàn có một số cặp vợ chồng, tùy theo công việc chúng tôi sắp xếp được thì để chồng hoặc vợ ở nhà bế con, còn không cả hai cùng đi thì gửi con, sau chuyến lưu diễn 1 tháng mới trở về”. Vợ chồng nghệ sĩ Tiến Mác ngồi bên góp chuyện: Năm nào cũng vậy, cứ tới đợt đi lưu diễn như thế này, bọn mình lại phải về quê đón mẹ ra trông cháu. Năm nay cũng không ngoại lệ... Về tới gần thị trấn Tiên Yên, có sóng điện thoại các nữ nghệ sĩ, diễn viên tranh thủ gọi điện về cho con, nhắc nhởã điều này điều nọ. Hơn bao giờ hết, sau những giờ lao động nghệ thuật bận bịu, họ lại trở về với vai trò của người vợ, người mẹ lo toan, quán xuyến việc nhà. Một số người đi ăn bát cháo nóng, số khác nghỉ để cho chuyến đi ngày mai tới Đầm Hà, tiếp đó sẽ là Hải Hà và Móng Cái.
