Thời gian gần đây, "văn hóa giao thông" (VHGT) không còn là khái niệm xa lạ nữa, nhất là từ sau khi Ủy ban ATGT Quốc gia chọn chủ đề này để tập trung tuyên truyền mạnh trong năm 2009 và tiếp tục duy trì trong năm 2010 vừa qua.
Việc đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về VHGT trong cộng đồng dân cư là nhằm mục đích tạo bước chuyển biến mới về nhận thức, cũng như ý thức chấp hành pháp luật trật tự ATGT của mọi tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên, xem ra hiện nay vấn đề này vẫn còn nhiều điều đáng bàn...
Tuổi trẻ Quảng Ninh tuyên truyền xây dựng văn hóa giao thông...
“Văn hóa giao thông”- Những điều trông thấy...
Văn hoá giao thông (VHGT) có thể được hiểu một cách cơ bản, đó là "sự tôn trọng, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật về TTATGT; là sự hiểu biết các quy tắc giao thông, có thái độ đúng và hành vi ứng xử chuẩn mực trong giao thông; là sự nhường nhịn, chia sẻ, tạo môi trường giao thông thân thiện... Đó là những hành vi xử sự đúng pháp luật, theo các chuẩn mực của xã hội về lẽ phải, cái đẹp, cái thiện của nguời tham gia giao thông..." (Theo Nguyễn Trọng Thái, Phó Chánh văn phòng Ủy ban ATGT quốc gia, trong bài "Xây dựng môi trường văn hóa giao thông để phát triển đô thị bền vững").
Và như vậy, cũng có thể nói, việc xây dựng VHGT đòi hỏi cao hơn việc chấp hành pháp luật, vì nó không chỉ thực hiện hành vi đúng pháp luật mà còn đảm bảo ứng xử chuẩn mực, văn minh, lịch sự, xóa bỏ thói quen xấu trong quá trình tham gia giao thông của mỗi người...
Nếu nhìn VHGT dưới góc độ ấy, có thể thấy thực tế hiện nay là rất đáng lo ngại. Trong khi sự "bùng nổ" của phương tiện cơ giới ngày càng mạnh, dẫn đến sự bất cập về cơ sở hạ tầng, về năng lực quản lý và tổ chức giao thông v.v... thì sự hiểu biết và ý thức tự giác chấp hành quy tắc giao thông đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc kiềm chế sự gia tăng tai nạn giao thông (TNGT). Theo đánh giá của Ban ATGT tỉnh, năm 2010, TNGT trên địa bàn tỉnh tăng hơn so với năm 2009 (cụ thể, số vụ tai nạn tăng 14,29%; số người chết tăng 26,02%). Nguyên nhân chính vẫn là do ý thức chấp hành pháp luật về TTATGT của nhiều người khi tham gia giao thông còn kém và tùy tiện; các lỗi vi phạm dẫn đến tai nạn thường là do chạy quá tốc độ, đi không đúng phần đường, làn đường, không đội mũ bảo hiểm, say rượu v.v... Nói cách khác là do văn hóa giao thông chưa được đề cao...
Điều này không phải bây giờ mới diễn ra mà nó thực sự là một “vấn nạn” bao lâu nay vẫn chưa khắc phục được. Không khó để nhận ra điều đó khi đi trên đường; từ sự phóng nhanh, vượt ẩu để tranh khách của các tài xế đến việc tự tiện sang đường, thậm chí trèo cả qua dải phân cách, của người đi bộ; rồi xe đạp dàn hàng ngang, xe máy chở 2, 3 người v.v... Càng những nơi mà mật độ các phương tiện tham gia giao thông cao thì những biểu hiện thiếu văn hóa xảy ra càng nhiều, càng thường xuyên và có thể nói là muôn hình muôn vẻ...
Nói cách khác, VHGT xem ra được các cấp, các ngành, các tổ chức, đoàn thể v.v... tuyên truyền phổ biến rất nhiều, rất rộng, nhưng hình như lại chưa "đủ ngấm", nhất là trong đối tượng thanh, thiếu niên hiện nay.
“Học” sao “hành” vậy...
Theo các báo cáo của cơ quan chức năng, công tác tuyên truyền, giáo dục về đảm bảo TTATGT hơn bao giờ hết đang được chính quyền, các ngành, các cấp, các tổ chức xã hội v.v... đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, hiệu quả của nó như thế nào thì hình như lại chưa có một khảo sát thực tế nào được tiến hành một cách thật đầy đủ, nghiêm túc. Hay như một cán bộ trong ngành nhận xét, khi đánh giá về công tác đảm bảo ATGT, chúng ta mới chỉ nhìn thấy "bề nổi", nghĩa là xem thử đã có bao nhiêu đơn vị, tổ chức "ra quân", đã in bao nhiêu tờ rơi, dán bao nhiêu áp phích, treo bao nhiêu băng zôn v.v... để tuyên truyền; cũng như vậy trong việc giáo dục về ATGT, chúng ta mới chỉ tính xem đã có bao nhiêu buổi học ngoại khóa, chính khóa v.v... về ATGT trong các trường học, chứ thực sự hiệu quả của các buổi học ấy như thế nào thì thật khó đo đếm được!
Một điều nữa cũng rất đáng lo ngại là việc "bùng nổ" các lớp học lái xe cấp tốc... Với mục đích nhằm "tiết kiệm" tối đa thời gian học cho học viên, gần như những người theo học chỉ tập trung "học lái", còn việc "học luật" và "học đạo đức người lái xe", tuy cũng có trong chương trình, nhưng hầu như ít cơ sở đào tạo lái xe nào thực sự coi trọng... Chưa có một khảo sát thực tế nào được tiến hành một cách toàn diện, trên diện rộng, nhưng chắc chắn trong số các học viên đã qua các khóa đào tạo lái xe hiện nay, chiếm một tỷ lệ không nhỏ là vẫn còn "lơ mơ" về Luật giao thông... Đây là điều rất đáng báo động, nhất là trong điều kiện nhu cầu có bằng lái xe đang ngày một cao hơn...
Từ thực tế trên, thiết nghĩ việc tuyên truyền giáo dục về VHGT cần được nhìn nhận dưới góc độ hiệu quả của nó hơn là ở "bề nổi". Phải xác định rõ VHGT là nhân tố gốc bảo đảm sự bền vững của công tác trật tự ATGT, không thể coi nhẹ, làm theo kiểu "phong trào"... mà cần có kế hoạch, chương trình khoa học, cụ thể và lâu dài, từng bước phấn đấu đưa việc chấp hành luật giao thông trở thành nhu cầu tự thân, thói quen tự giác của tuyệt đại đa số người tham gia giao thông. Để khi hoạt động trong môi trường này, người vi phạm không chỉ lo bị xử phạt mà còn cảm thấy lạc lõng hoặc hổ thẹn, ngại ngùng...
Có như vậy thì "vấn nạn" vi phạm TTVHGT mới dần được đẩy lùi và TNGT mới được kiềm chế...
Ý kiến người trong cuộc * Ông Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT: “Thiếu văn hóa giao thông ở giới trẻ một phần do lỗi của gia đình...” Hiện tại, vấn đề giáo dục kiến thức pháp luật an toàn giao thông đã được ngành GD-ĐT triển khai rộng khắp trong các đơn vị trường học. Tuy nhiên, để nội dung này thực sự làm cho thanh, thiếu niên nói chung và học sinh, sinh viên nói riêng có văn hóa khi tham gia giao thông thì ngoài việc triển khai tốt việc giảng dạy Luật Giao thông trong chương trình, phải tạo các sân chơi dưới dạng sân khấu hóa về an toàn giao thông phù hợp với tâm lý của lứa tuổi thanh, thiếu niên. Tạo các "Diễn đàn xây dựng văn hóa giao thông", lắng nghe tiếng nói, tâm tư, nguyện vọng cũng như các ý kiến đề xuất của thanh, thiếu niên về trách nhiệm xây dựng văn hóa giao thông. Bên cạnh đó, việc xử lý thanh, thiếu niên vi phạm Luật Giao thông cần làm thường xuyên, quyết liệt hơn; chẳng hạn cơ quan chức năng cần thường xuyên gửi danh sách những trường hợp thanh thiếu niên vi phạm về trường (nếu đang học) hoặc về cơ quan và khu phố đang sinh sống để có hình thức phê phán... * Nhà giáo ưu tú Lưu Xuân Giới, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện Đông Triều: “Giáo dục về văn hóa giao thông cũng phải tuân theo quy luật của quá trình nhận thức như các môn học khác...” Để giáo dục "Văn hóa giao thông" cho học sinh có hiệu quả thì nhà trường cần phải thực sự quan tâm đến việc tổ chức thực hiện nội dung giáo dục này. Tiêu chí về "Văn hóa giao thông" với phương châm "ba có, bốn không" của Ủy ban ATGT quốc gia đưa ra mà chúng ta dạy cho học sinh chính là nhằm hình thành một nét tính cách tốt đẹp cho các em. Vậy nên nó không thể chỉ thực hiện như một phong trào nhất thời, mà phải được thực hiện một cách có chiến lược và tuân theo quy luật của quá trình nhận thức, giống như mọi môn học khác trong nhà trường. Văn hóa giao thông cần được các nhà trường đưa vào kế hoạch dạy học trong chương trình chính khóa với một thời lượng thích hợp và được xác định là một nội dung giáo dục, được thực hiện bằng những phương pháp dạy học mới và được tổ chức đánh giá kết quả học tập một cách nghiêm túc ngay từ cấp học mầm non. Tuy nhiên, do thời gian chính khóa rất eo hẹp nên hiện tại các hoạt động ngoại khóa cho nội dung này cần được tăng cường bằng nhiều hình thức phong phú, hiệu quả, như các hình thức hoạt động câu lạc bộ, thi tìm hiểu luật và xử lý tình huống giao thông, "Góc ATGT", "Cổng trường an toàn" , "Công viên ATGT" v.v... để tăng cường các kênh thông tin tác động đến học sinh một cách thường xuyên, nhẹ nhàng, tự nhiên thấm dần vào nhận thức của các em. Mặt khác nhà trường cần tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, các đoàn thể và gia đình để duy trì thường xuyên việc tuyên truyền, giáo dục, quản lý đồng thời có các biện pháp xử lý các vi phạm của học sinh. Còn một điều nữa cũng hết sức quan trọng là để nhận thức chuyển thành hành vi văn hóa giao thông của học sinh, thì các nhà trường cần phải nâng cao hơn nữa về nhận thức của chính đội ngũ giáo viên về 2 mặt: tính gương mẫu về văn hóa giao thông và nhận thức về nhiệm vụ của mình trong việc thực hiện trách nhiệm giáo dục văn hóa giao thông cho học sinh. * Chị Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng Ban Thanh niên nông thôn, công nhân, viên chức và đô thị, Tỉnh đoàn: “Việc tuyên truyền văn hóa giao thông và thực tế vẫn còn khoảng cách...” Về phía Tỉnh đoàn, hiện tại, ngoài việc phát động tuyên truyền, tổ chức các cuộc thi, tọa đàm, tập huấn, phát tờ rơi về văn hóa giao thông, chúng tôi còn gắn việc thực hiện văn hóa giao thông với xét xếp loại thi đua của các cơ sở Đoàn. Tỉnh đoàn còn phối hợp với Sở GD-ĐT đưa văn hóa giao thông vào trường học, có những hình thức xử lý như hạ hạnh kiểm, xếp loại đoàn viên v.v... khi học sinh vi phạm quy tắc giao thông. Nhưng quả thật là việc tuyên truyền và thực tế vẫn còn khoảng cách khá xa. Và để văn hóa giao thông đi vào cuộc sống, phải có sự vào cuộc đồng bộ, thường xuyên giữa các đơn vị tuyên truyền, lực lượng chức năng như cảnh sát giao thông... và một chế tài xử phạt đủ mạnh. * Anh Trần Thanh Bình (giáo viên dạy Luật Giao thông đường bộ và đạo đức người lái xe, Trường Cao đẳng Công nghiệp và Xây dựng Uông Bí): “Việc dạy đạo đức lái xe còn mang tính hình thức..." Một khía cạnh khác của văn hóa giao thông là sự lãnh cảm với tai nạn, đây là điều mà tôi thấy rất lo ngại! Thực tế, khi xảy ra tai nạn, có chăng chỉ người dân sống tại khu vực đó hỗ trợ, cấp cứu người bị nạn, rất nhiều người tham gia giao thông có đứng lại cũng chỉ để nhìn, ít người thực sự sốt sắng dùng phương tiện của mình để giúp đỡ, cấp cứu người bị nạn... Việc giáo dục văn hóa giao thông cần được đưa vào chương trình đào tạo của các bậc học phổ thông. Có như vậy mới tạo được nhận thức về văn hóa giao thông ngay từ nhỏ cho học sinh. Bên cạnh đó, việc đào tạo Luật giao thông, đạo đức người lái xe, khi cấp giấy phép lái xe cũng cần phải được làm nghiêm túc, chuyên nghiệp hơn. Hiện tại, rất nhiều trung tâm đào tạo, trường dạy nghề lái xe còn xem nhẹ khâu đào tạo quan trọng này. Cùng với đó, lực lượng cảnh sát giao thông cũng cần tăng cường thường xuyên kiểm tra, kiểm soát, xử phạt nghiêm các đối tượng vi phạm để tạo thành nếp thói quen: ra đường là phải chấp hành Luật Giao thông. Thái Bình - Anh Quốc (thực hiện)
Việc thiếu văn hóa giao thông ở một bộ phận thanh, thiếu niên là vấn đề đáng báo động. Nguyên nhân của tình trạng trên là do lứa tuổi này các em thường hiếu động, cái tôi hình thành và đang phát triển nên thích thể hiện, dẫn tới những hành động bốc đồng, ứng xử không kiềm chế. Ở lứa tuổi này, các em nhìn và làm theo những cái sai của chính người lớn, trong khi nhiều phụ huynh vẫn cho con em đi xe máy dù biết không có giấy phép lái xe, hay chưa đến tuổi... Sự thiếu ý thức khi tham gia giao thông của giới trẻ một phần do lỗi của các bậc phụ huynh. 
Hiện nay chúng ta đang có nhiều biện pháp để việc giáo dục "Văn hóa giao thông" trong nhà trường có hiệu quả, chẳng hạn như đưa nội dung này vào chương trình giảng dạy chính khóa cộng với việc tổ chức tuyên truyền ngoại khóa v.v... Tuy nhiên, nói thật là nó vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế xã hội, nhất là việc tạo ra sự chuyển biến mạnh trong ý thức chấp hành luật ATGT khi tham gia giao thông của học sinh. Điều đó có nghĩa là kết quả của giáo dục nội dung này chưa thực sự có hiệu quả... 
Hiện nay, văn hóa giao thông được người dân thực hiện khá tốt. Nhưng vẫn còn một bộ phận giới trẻ còn xem nhẹ, hoặc cố tình không tuân thủ Luật giao thông, như: Vượt đèn tín hiệu giao thông, tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm, lái xe không có giấy phép, chở quá số người quy định, đi hàng ngang, phóng nhanh, vượt ẩu, lạng lách, sang đường không đúng nơi quy định... Ngoài ra, khi đi trên các tuyến phố, rất dễ bắt gặp những chiếc xe mô tô do giới trẻ điều khiển dán nhãn mác, màu sắc sai quy định. Thậm chí còn thay đổi màu xe, lắp hệ thống đèn chiếu sáng quá kích cỡ, gắn còi ô tô, còi hú gây mất trật tự. Điều đáng lo ngại là nhiều bạn còn cho việc vi phạm giao thông là... thú vui, là thể hiện... bản lĩnh với bạn bè. 
Việc tuyên truyền về văn hóa giao thông thời gian gần đây được các tổ chức, đoàn thể, trường học làm tốt. Nhưng thực tế việc vi phạm Luật Giao thông còn khá phổ biến, đặc biệt là giới trẻ. Nếu như trước kia đa phần là người điều khiển xe máy vi phạm Luật, thì nay người lái xe ô tô cũng chiếm một phần không nhỏ...
