Ở mỗi lĩnh vực dẫu chưa có sự đột phá mạnh nhưng dường như các nét chấm phá đang ngày càng đậm hơn trong bức tranh VHNT tỉnh nhà nửa đầu năm nay, tạo nên một cục diện với những khởi sắc mới...
Sự kiện vui mừng đáng để nhắc đến đầu tiên là việc 4 nghệ nhân Quảng Ninh đầu tiên đã chính thức được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian Việt Nam. Đó là nghệ nhân hát ca trù Đặng Thị Tự ở Đầm Hà, nghệ nhân hát đúm Ngô Đăng Nhuận và Phạm Thị Thành ở Yên Hưng và nghệ nhân thêu Bàn Thị Ba ở Hoành Bồ. Quảng Ninh làm việc này dẫu muộn hơn so với nhiều địa phương khác trong cả nước nhưng đã bước đầu thể hiện sự ghi nhận công lao của các nghệ nhân, những pho tư liệu sống trong việc giữ gìn và truyền dạy vốn văn hoá cổ cho lớp con cháu hôm nay.
Các tác giả nhiếp ảnh tác nghiệp trong chuyến đi thực tế sáng tác tại Yên Tử.
Thêm một sự kiện đáng mừng nữa cũng ở lĩnh vực văn hoá, văn nghệ dân gian là vừa qua, sau hơn 1 năm triển khai, Dự án sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị ca dao Vùng mỏ qua các thời kỳ đã hoàn tất khâu sưu tầm. Kết quả là đã kế thừa và bổ sung được trên 3.600 câu, hơn 2.800 bài và hàng ngàn tư liệu về công nhân mỏ qua các thời kỳ cách mạng, nhất là giai đoạn từ sau khi thực dân Pháp khai thác than ở Bắc Kỳ (1884-1955). Như vậy, chỉ trong thời gian ngắn nữa, cuốn Ca dao Vùng mỏ - lịch sử giai cấp công nhân bằng thơ có giá trị đặc biệt này sẽ hoàn thiện, ra mắt công chúng. Ngược lại thì sự ra đời của CLB Ca múa nhạc dân gian Quảng Ninh lại đặt ra một vấn đề là làm sao duy trì và phát triển đúng hướng để CLB này thực sự có thể bảo tồn, giữ gìn vốn ca múa nhạc dân gian mang đặc trưng riêng của Quảng Ninh.
Văn học là lĩnh vực nòng cốt nhưng các hoạt động lại có vẻ trầm lặng hơn. Đáng chú ý hơn cả có lẽ là Ngày Thơ Quảng Ninh. Năm nay, Ngày Thơ lần thứ 23 được tổ chức tại Công ty CP Than Cao Sơn mang chủ đề Mùa xuân với người thợ mỏ với nhiều bài thơ xung quanh chủ đề chính ca ngợi người thợ mỏ và mảnh đất con người Quảng Ninh. Ngoài ra, còn có nhiều ca khúc phổ nhạc từ các bài thơ được trình bày đã tạo nên không khí sôi động, ấm áp cho chương trình.
Ngược lại, 6 tháng đầu năm nay lại ghi dấu nhiều giải thưởng quan trọng của các tác giả Quảng Ninh, chủ yếu là trong lĩnh vực văn học. Đó là các tác giả đã đoạt giải trong Cuộc vận động sáng tác, quảng bá các tác phẩm VHNT, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” giai đoạn 2 (2009-2010). Trong đó, hồi ký Những lần gặp Bác của tác giả Nguyễn Ngọc Đàm đã đoạt giải nhất. Đó là nhà văn Võ Khắc Nghiêm đoạt giải A với tiểu thuyết Huyết thống, Vũ Thảo Ngọc với tiểu thuyết Ba người đàn ông và nhà văn Trần Tâm với tập thơ Mưa xanh cùng đoạt giải B Giải thưởng Văn học đề tài công nhân - một giải thưởng đã vắng bóng 10 năm qua của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Rồi nhà văn Nam Ninh đoạt giải B với 2 tác phẩm: Chuyện không có trong báo cáo, Mắt trẻ thơ; tác giả trẻ Uông Triều đoạt giải khuyến khích với 2 tác phẩm: Đôi mắt Đông Hoàng, Nước mắt sông Cầm tại cuộc thi Truyện ngắn và Thơ trên Tạp chí Văn Nghệ quân đội (2008-2009) trong tổng số hàng ngàn tác phẩm tham gia.
Nhiếp ảnh cũng khá sôi động với những chuyến đi thực tế sáng tác. Trong đó, chuyến hành hương về danh sơn Yên Tử khá hữu ích với hơn 30 tác giả nhiếp ảnh. Mang ý nghĩa hướng về cội nguồn, nhiều tác giả nhiếp ảnh Quảng Ninh đã về dự lễ giỗ cụ Nguyễn Đình Khánh - Khánh Ký, được suy tôn là ông tổ làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá. Tại đây, các tác giả đã tham gia trưng bày 19 ảnh với 3 chủ đề chính là Hạ Long xưa và nay, danh sơn Yên Tử và về ngành Than. Bên cạnh đó, không thể không kể đến là cố gắng cho sự ra đời của tập sách ảnh Quảng Ninh - Những chặng đường lịch sử cho người xem một bức tranh tổng thể lịch sử Vùng mỏ qua ảnh kéo dài từ những năm 30 cho đến nay...
Hoạt động âm nhạc để lại ấn tượng đẹp cho người xem phải kể đến chương trình ca múa nhạc và trình diễn thời trang trong hang Đầu Gỗ trên Vịnh Hạ Long tại Lễ hội du lịch Hạ Long năm nay. Chinh phục khán giả là các ca khúc trữ tình, lúc mang đậm chất biển Hạ Long, lúc lại hát về Hà Nội nằm trong chủ đề Hạ Long hướng về 1000 năm Thăng Long. Và không thể thiếu là những bản nhạc kinh điển thế giới được trình diễn. Các điệu múa ba lê kinh điển hay múa hiện đại và trình diễn thời trang cũng tạo thêm những sắc màu cho chương trình... Mang chuông đi đánh xứ người, tại Liên hoan Ca múa nhạc và sân khấu kịch hát dân tộc các trường VHNT chuyên nghiệp toàn quốc vừa qua, Trường Cao đẳng VHNT-Du lịch Hạ Long đã đoạt giải xuất sắc toàn đoàn, đứng trong top 6 trường dẫn đầu với 3 HC Vàng, 3HC Bạc, 1HC Đồng và 1 giấy khen.
Chương trình ca múa nhạc và trình diễn thời trang tại hang Đầu Gỗ là hoạt động âm nhạc để lại ấn tượng đẹp cho người xem.
Một công trình lớn về mỹ thuật đã khánh thành đúng dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng Khu mỏ năm nay. Đó là tượng đài thợ mỏ đặt tại Quảng trường 12-11 (Cẩm Phả) thể hiện cho tâm nguyện của bao lớp công nhân Vùng mỏ, đồng thời là những nỗ lực để vinh danh người thợ mỏ hôm qua và hôm nay. Triển lãm mỹ thuật tại nước ngoài thì có thể kể đến phòng tranh của hoạ sĩ Lê Vân Hải cùng con trai là hoạ sĩ Lê Thành Đức trưng bày tại Pháp với 60 tác phẩm. Trong đó, tranh của hoạ sĩ Lê Vân Hải chiếm một nửa với đề tài vẽ về biển Hạ Long, độc đáo và giàu chất thơ, còn tranh của hoạ sĩ Lê Thành Đức vẽ theo lối trừu tượng vốn là sở trường của anh.
Cũng nằm trong mảng mỹ thuật nhưng là để khởi động cho Triển lãm Mỹ thuật khu vực 2 đồng bằng sông Hồng 2010 sẽ do Quảng Ninh đăng cai tổ chức vào tháng 8 năm nay, xin điểm lại một số hoạt động khác. Đó là triển lãm chung với nhiếp ảnh gồm 90 tác phẩm tiêu biểu của 67 tác giả, đa phần mới sáng tác trong 2 năm trở lại đây, mang đậm không khí mùa xuân và lễ hội. Sự nhập cuộc vươn lên của các tác giả trẻ, mới, đem đến không ít sự ngạc nhiên thú vị cho người xem. Triển lãm của nhóm hoạ sĩ Hòn Gai (gồm Nguyễn Hoàng, Nghiêm Vinh, Tùng Lâm và Việt Hùng) lại không chỉ là một cuộc ra quân rầm rộ với hơn 200 tác phẩm thuộc nhiều dạng chất liệu mà còn mang ý nghĩa là sự tri ân với vùng đất mình đang sống. Đồng thời, các tác giả cũng muốn khẳng định niềm hạnh phúc của người sống được bằng tranh cũng như quan điểm nghệ thuật sáng tác phải đến được với công chúng của mình...
Để lại nhiều “bài học”, phải kể đến Triển lãm tranh, ảnh về Vịnh Hạ Long tại Lễ hội du lịch Hạ Long năm nay. Đây là triển lãm ngoài trời với quy mô lớn nhất từ trước đến nay nhưng với lối trưng bày kiểu tranh bờ rào cùng với một không gian chưa phù hợp đã làm giảm đi nhiều về mặt nghệ thuật. Dù rằng, 100 tranh, ảnh phong cảnh Vịnh Hạ Long của hơn 50 tác giả Quảng Ninh trưng bày lần này gần như là những sáng tác mới, thể hiện cố gắng không nhỏ của các nghệ sĩ khi khai thác và khám phá vẻ đẹp Hạ Long.
Nhằm lột xác, tự làm mới mình, các tác giả còn có những chuyến đi thực tế sáng tác trên Vịnh, đi Mai Châu (Hoà Bình) rồi tham quan Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, học hỏi kinh nghiệm của các hoạ sĩ có tiếng v.v... 10 tác giả Quảng Ninh đã tham gia trại sáng tác đồ hoạ, do Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức tại Trung tâm Mỹ thuật đương đại (Hà Nội). Từ đây, họ đã tìm hiểu về kỹ thuật in độc bản, một kỹ thuật mới, kết quả thu được khá ấn tượng là 174 tranh in độc bản.
Dẫu ít hay nhiều thì đây đều là những sân chơi để các tác giả cọ xát, lấy kinh nghiệm chuẩn bị cho triển lãm vừa kể trên. Hẳn không chỉ các tác giả mà công chúng yêu mến mỹ thuật đều chờ đợi cuộc đua này khi mà với lợi thế và áp lực sân nhà hứa hẹn sẽ đem đến nhiều bất ngờ trong sự đột phá của các tác giả Quảng Ninh…
