Trong những năm qua, công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống luôn được huyện Bình Liêu quan tâm. Trong các giá trị văn hóa được phục dựng phải kể đến hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ. Đây là nét văn hóa đẹp đã được bao thế hệ người Sán Chỉ trên địa bàn huyện gìn giữ.
Soóng Cọ là một loại hình văn nghệ dân gian có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Sán Chỉ ở Bình Liêu. Đây là một lối hát giao duyên, nó gắn với phiên chợ tháng 3 hàng năm trong tiết thanh minh ấm áp; khi mọi công việc nhà nông đã xong, chuẩn bị cho một mùa sản xuất mới. Thành tục lệ, cứ đến chợ phiên 16-3 (âm lịch) hàng năm, mọi người đến với phiên chợ trao nhau khúc hát tình cảm mượt mà, sâu lắng. Soóng Cọ đã trở thành sinh hoạt văn hóa lành mạnh mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và riêng có của vùng đất Bình Liêu. Ngoài hát giao duyên tại chợ, nam nữ thanh niên còn tổ chức hát tại gia đình bạn bè vào buổi tối. Từ bao đời nay, những câu hát Soóng Cọ sống mãi trong tâm hồn người Sán Chỉ. Ông Trần Văn Quý (50 tuổi), thôn Pò Đán, xã Húc Động hiện đang là đội trưởng đội hát Soóng Cọ của thôn. Với nét mặt rạng ngời, ông kể cho chúng tôi nghe về những kỷ niệm thời trai trẻ mang Soóng Cọ đi giao lưu khắp sang cả tỉnh Bắc Giang. Ông Quý cho biết: “Để đi dự hội ngày 16-3, ai cũng phải chuẩn bị từ trước đó cả tuần. Ngoài việc phải chuẩn bị cho mình những câu hát thật mê đắm thì đàn ông còn phải lo cất rượu ngon, vót cật giang làm khuôn mũ sau đó bọc vải chàm phẳng phiu. Phụ nữ chải chuốt lại khăn áo cho phẳng nếp. Hàng ngày phải gội đầu bằng các loại lá cây cho thật thơm và óng mượt. Ngày trước, chúng tôi hát Soóng Cọ với những khúc hát giao duyên, tỏ tình; những khúc hát theo mùa đem không khí phấn khởi đến với mọi nhà. Nay, để gìn giữ, phát huy nét văn hóa này chúng tôi đã tổ chức mỗi thôn một đội, thường xuyên luyện tập và hát giao lưu với nhau, hát trong những dịp kỷ niệm của địa phương và không chỉ bó hẹp ở những câu hát giao duyên, hát theo mùa nữa mà nội dung sẽ phù hợp với những buổi giao lưu, kỷ niệm. Vì thế, ngoài việc đi hát tôi còn tích cực sáng tác thêm nhiều khúc hát cho đội. Đến nay, ngoài 4 bài thật hay tôi còn nhớ từ hồi còn nhỏ, tôi đã sáng tác được thêm 20 bài nữa. Hôm vừa rồi đi hát tại hội diễn công nông binh của huyện chúng tôi đã đoạt giải nhất toàn đoàn”. Chị Lục Thị Hỷ, thôn Nà ếch cũng hào hứng kể: “Tôi đi hát từ nhỏ, nay lại vào đội của thôn. Tôi thấy hát Soóng Cọ rất có ý nghĩa. Mỗi dịp được đi hát, nhất là chợ phiên 16-3 tôi không khỏi hồi hộp. Tôi chuẩn bị kỹ từ việc vấn khăn đầu, đến lựa chọn những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất”.
Được biết, để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa trên địa bàn, huyện Bình Liêu đã có nhiều cách làm hiệu quả. Ông Vi Hồng Lâm, Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện cho biết: Trong những năm qua, huyện rất quan tâm đến việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa cả vật thể và phi vật thể . Đặc biệt là việc triển khai thực hiện đề án tổ chức hội tháng 3, cụ thể là khôi phục và phát triển hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ. Từ năm 1998, lễ hội này đã được quản lý và tổ chức quy mô, hiệu quả mỗi năm một lần.
