Trên Báo Quảng Ninh Cuối tuần, số ra ngày 29-7-2007 chúng tôi đã có bài phản ánh về việc UBND TP Hạ Long trong quá trình tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia chùa Long Tiên đã tự ý hạ giải, hoá giải 20 pho tượng tại chùa mà chưa được sự đồng ý, cho phép của cấp có thẩm quyền.
Sự việc trên đã thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, bởi di tích chùa Long Tiên nằm trong quần thể cụm di tích núi Bài Thơ, đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia ngày 30-8-1992, bổ sung vào khu di tích thắng cảnh Vịnh Hạ Long. Đây là một di tích chứa đựng nhiều giá trị về lịch sử, văn hoá, thắng cảnh... Chính vì vậy, UBND tỉnh đã có công văn yêu cầu TP Hạ Long báo cáo cụ thể về sự việc này.
Ngày 15-8-2007, trong báo cáo gửi UBND tỉnh về việc hạ giải, hoá giải 20 pho tượng tại chùa Long Tiên, UBND TP Hạ Long trình bày rằng các pho tượng trên (gồm 10 pho Diêm Vương, 8 pho Bát Bộ Kim Cương, 2 pho Hộ Pháp) được xây và đắp từ năm 1944 bằng vữa nhị hợp (vôi, cát và giấy bản) nên khi tháo dỡ bị vỡ nát, không sử dụng được nữa… Các pho tượng này sau đó đã được làm lễ và hạ xuống dưới nền bái đường của khu chùa mới xây dựng. UBND TP Hạ Long cũng cho biết đã kiểm điểm các đơn vị: Ban Quản lý dự án công trình thành phố, UBND phường Bạch Đằng và Ban quản lý di tích chùa Long Tiên về việc hạ giải, hoá giải 20 pho tượng trên, mà “chưa nắm vững các quy trình về tu bổ, tôn tạo di tích”. Còn trách nhiệm của lãnh đạo TP Hạ Long thì chỉ nhận lỗi do “thiếu sót, rút kinh nghiệm”.
Ngày 23-8-2007, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Văn hoá - Thông tin đã chủ trì mời lãnh đạo Ban Dân tộc - Tôn giáo tỉnh và UBND TP Hạ Long họp để cùng xem xét, kiểm điểm sự việc trên nhưng lãnh đạo UBND TP Hạ Long không có mặt và thay vào đó là cử lãnh đạo Phòng Văn thể và Ban Quản lý dự án công trình thành phố tới dự. Tại cuộc họp, cả hai cơ quan trên của TP Hạ Long đều đã nhận hết trách nhiệm về mình là “sai, do thiếu hiểu biết”. Sau khi thảo luận, các ý kiến phát biểu tại cuộc họp đều có chung đánh giá rằng việc hoá giải 20 pho tượng trên là điều rất đáng tiếc, nguyên nhân là bởi lãnh đạo thành phố chưa nhận thức đầy đủ giá trị của di tích và tầm quan trọng của công tác về bảo tồn cổ vật, đặc biệt là thiếu hiểu biết về Luật Di sản văn hoá. Việc UBND TP Hạ Long tự ý hạ giải, hoá giải 20 pho tượng trên là vượt quá thẩm quyền cho phép, không tuân thủ các quy định đã được phê duyệt của Bộ Văn hoá - Thông tin và UBND tỉnh trong dự án trùng tu, tôn tạo chùa Long Tiên. Hành vi này đã vi phạm điều 34, Luật Di sản văn hoá và điểm b, khoản 1, điều 57 của Nghị định 56/CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hoá thông tin. Biện pháp xử lý mà các bên cùng thống nhất đề xuất báo cáo lên UBND tỉnh đó là xử phạt hành chính UBND TP Hạ Long theo Nghị định 56/CP, đồng thời kiểm điểm nghiêm khắc các tập thể, cá nhân có trách nhiệm liên quan về việc hạ giải, hoá giải 20 tượng trên. Đối với 20 pho tượng trên cần được phục chế lại và thực hiện đúng quy trình, sau khi được các cấp có thẩm quyền phê duyệt mới được tiến hành thi công. Toàn bộ các nội dung thống nhất trong cuộc họp do Sở Văn hoá - Thông tin tập hợp, báo cáo bằng văn bản để UBND tỉnh xem xét, giải quyết.
Có thể nói, việc UBND TP Hạ Long tự ý hạ giải, hoá giải 20 pho tượng chùa Long Tiên là bài học cho các địa phương khác trong tỉnh trong vấn đề quản lý, bảo tồn và trùng tu, tôn tạo các di tích. Trong đó, vấn đề nhận thức về giá trị di sản văn hoá cũng như Luật Di sản văn hoá là yếu tố hết sức quan trọng.
