Vì sao 4 năm chưa giải phóng xong mặt bằng?

06/08/2008 01:28

Tiểu dự án xây dựng tuyến đường sắt từ ga Hạ Long đến Cảng Cái Lân (thuộc Dự án Đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân) - một dự án trọng điểm của tỉnh, do Cục Đường sắt Việt Nam (Cục ĐSVN) làm chủ đầu tư bị “sa lầy” suốt 4 năm qua, chỉ vì chưa GPMB được ở nhiều gói thầu. Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy, bên cạnh những khó khăn do công tác di dời các công trình kỹ thuật còn lúng túng, cơ chế chính sách thay đổi, sự phối hợp trong thực hiện dự án ở nhiều việc còn lỏng lẻo, chưa hết trách nhiệm, thì nguyên nhân chủ yếu vẫn là chậm GPMB.

Mất gần 2 năm đầu chỉ để phân định kinh phí xây khu TĐC

Khu ao đầm phía bắc chợ Ba Lan (phường Giếng Đáy), nơi trước đây dự tính làm khu tái định cư, nay muốn thực hiện lại phải giải phóng mặt bằng để có đường vào, vì nhà dân đã xây dựng kín chung quanh. ảnh: PV

Tiểu dự án xây dựng tuyến đường sắt từ ga Hạ Long đến cảng Cái Lân (viết tắt: Dự án đường sắt Hạ Long - Cái Lân) tổng vốn đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, được quyết định đầu tư từ đầu năm 2003. Tại Hạ Long, số đất trưng dụng khoảng 61 ha, trong đó diện tích phải thu hồi hơn 40 ha. Liên quan đến GPMB có 743 hộ dân và đơn vị ảnh hưởng, trong đó số hộ dân phải bố trí tái định cư (TĐC) là 380. Ngoài ra, dự án còn phải di chuyển tuyến điện cao thế và hạ thế, hệ thống cáp thông tin bưu điện, đường ống nước, đường ống xăng dầu, trận địa quốc phòng... Trong nhiều khó khăn khi triển khai khối lượng GPMB lớn như vậy thì việc lo đất TĐC cho 380 hộ dân là nhiệm vụ nặng nề nhất. Bởi lẽ tại thời điểm này, quỹ đất ở chưa sử dụng của TP Hạ Long không còn nhiều. Trong khi đó, tỉnh và TP Hạ Long bị động vì phía chủ đầu tư là Cục ĐSVN không thông báo trước để địa phương chuẩn bị. Tuy nhiên, năm 2004, các phương án về chỗ TĐC cho nhân dân cũng đã được tính đến ở 5 nơi: Khu 1a, bắc ga Hạ Long, bắc chợ Ba Lan, Khu Công nghiệp Cái Lân và nam ga Hạ Long (phường Giếng Đáy). Ban đầu công tác kiểm đếm khá suôn sẻ. Tuy nhiên, đến khi cần kinh phí xây dựng hạ tầng cho các khu TĐC để GPMB thì các bên liên quan mới “bất ngờ” vì chưa có kinh phí. Trong hơn 1 năm (từ cuối 2005 đến đầu 2007), các bên liên quan tốn nhiều thời gian họp hành, phân định chỉ để giải quyết một việc: Nguồn kinh phí xây khu TĐC ở đâu. Đương nhiên, trong thời gian này phần lớn công tác kiểm đếm, di dời các hộ dân đình trệ vì không có chỗ TĐC cho dân đến ở. Theo Điều 33 Nghị định 197/2004 thì UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án xây dựng các khu TĐC, nguồn kinh phí do ngân sách địa phương bố trí. Tuy nhiên, do UBND tỉnh không chủ động bố trí nguồn vốn bồi thường, hỗ trợ, xây dựng khu TĐC của dự án này vào dự toán ngân sách hằng năm của tỉnh. Bởi vậy, hai năm đầu triển khai, dự án không có kinh phí để đầu tư xây dựng khu TĐC. Để khắc phục, tại quyết định số 4466/QĐ-UB (ngày 1-12-2005), thì UBND tỉnh quy định: Vốn đầu tư xây dựng khu TĐC được ứng từ nguồn vốn của chủ dự án và hoàn trả sau khi nghiệm thu, bàn giao công trình”. Sau đó, UBND tỉnh tiếp tục có Thông báo số 58 (tháng 4-2006) để phân định phương thức thực hiện công tác TĐC, với tinh thần: Địa phương lập và phê duyệt dự án đầu tư các khu TĐC, Cục ĐSVN ứng và hỗ trợ kinh phí để địa phương tổ chức thực hiện và hoàn trả kinh phí sau khi hoàn thành. Trên cơ sở này, cuối năm 2006, Thủ tướng Chính phủ có văn bản (số 1665/TTg-CN) cho phép tách công tác GPMB ra thành một tiểu dự án độc lập trong dự án chung. Theo quyết định này thì tỉnh có thể đề nghị Cục ĐSVN ứng vốn để đầu tư xây dựng các khu TĐC thông qua Kho Bạc T.Ư. Như vậy, riêng việc bố trí kinh phí xây dựng các khu TĐC cũng phải mất đến gần 2 năm, khiến công tác GPMB đình trệ.

Không còn quỹ đất TĐC phù hợp

Đến giữa năm 2007, khi kinh phí đã được phân định thì lại nảy sinh khó khăn mới: TP Hạ Long không còn quỹ đất phù hợp để xây dựng TĐC cho Dự án này. Theo báo cáo của UBND TP Hạ Long, các phương án TĐC trước dự trù nay không còn khả thi, vì muốn có “đất sạch” để TĐC cho dự án Đường sắt Hạ Long - Cái Lân thì lại phải GPMB cho chính quỹ đất đó. Như quỹ đất phía bắc chợ Ba Lan vốn là đầm nước, dự tính có thể TĐC cho mấy chục hộ trước đây, nay nhân dân đã xây kín nhà xung quanh. Để có mấy chục ô đất TĐC thì cũng phải GPMB (liên quan đến GPMB của mấy chục hộ dân khác) mới mở được một con đường đi vào khu đầm này. Hay như khu đất phía bắc ga Hạ Long, trước đây dự trù cho khoảng 80 hộ TĐC, nhưng lại ảnh hưởng lớn đến việc thoát nước cho nhiều hộ dân khu vực trung tâm phường Giếng Đáy. Thành phố đã tính: cần đầu tư tối thiểu 3 triệu đồng mới được 1 mét vuông đất ở (giá đền bù cho đa số hộ dân của Dự án chỉ là 2,2 triệu đồng/mét vuông). UBND TP Hạ Long cũng cho rà soát lại quỹ đất ở, kết quả cho thấy cả thành phố chỉ còn 11 ha, nằm rải rác trên địa bàn 20 phường, xã. Trong khi đó, theo quy định của Chính phủ thì điều kiện nơi ở mới của nhân dân TĐC phải tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ. Và nhu cầu của hầu hết các hộ dân diện di dời của Dự án này cũng mong muốn như vậy. Sau khi xem xét nhiều phương án, tháng 10-2007, UBND TP Hạ Long đề xuất với tỉnh xin điều chỉnh lại quy hoạch của Dự án Khu đô thị mới nam ga Hạ Long (nằm liền kề với mặt bằng của dự án Đường sắt Hạ Long - Cái Lân), theo hướng tỉnh sẽ thu hồi lại một phần diện tích của dự án này để phục vụ nhu cầu TĐC). Tuy nhiên, đến nay UBND tỉnh chưa có ý kiến chính thức. Mới đây nhất, ngày 31-7-2008, UBND TP Hạ Long đã đề xuất xin thu hồi quỹ đất nông nghiệp sử dụng không hiệu quả đang nằm xen kẽ trong các khu dân cư ở phường Hà Khẩu để phục vụ nhu cầu TĐC của dự án... Trước đó, TP Hạ Long đề xuất để tỉnh xin phép Chính phủ cho phép cơ chế đặc thù là mua lại quỹ đất sạch của một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn... Nói chung, đến nay TP Hạ Long đã có khá nhiều phương án đề xuất với tỉnh để giải quyết quỹ đất TĐC, nhưng đến thời điểm này vẫn đang chờ tỉnh cho ý kiến. Hiện nay, TP Hạ Long đang tồn tại nghịch lý là trong khi hàng trăm ha đất của các dự án khu đô thị mới nhà đầu tư còn bỏ hoang thì thành phố lại thiếu đất TĐC cho 80 dự án đang triển khai trên địa bàn. Đây là lý do chính ảnh hưởng lớn đến công tác GPMB. Bởi vậy, theo chúng tôi, việc điều chỉnh quy hoạch để cân đối lại quỹ đất của các dự án chậm triển khai, dự án treo để có quỹ đất TĐC là việc làm cần thiết, đúng đắn, mà thành phố cần đề xuất với tỉnh.

Do những bất cập như nói ở trên mà 4 năm nay việc GPMB của Dự án Đường sắt Hạ Long - Cái Lân cứ gặp hết khó khăn này đến khó khăn khác, mà đáng ra nếu các cơ quan liên quan chủ động thực hiện đúng trách nhiệm ngay từ đầu thì đã không gây hệ quả xấu như đã có. Đến nay, 57% số hộ dân của Dự án Đường sắt đã nhận tiền đền bù nhưng vẫn không biết chuyển đi đâu để các nhà thầu có mặt bằng xây dựng. Nhiều hộ dân đã nhận tiền đền bù quá lâu mà chưa có TĐC nay đang yêu cầu được hỗ trợ thêm đơn giá. Bên cạnh đó nhiều hộ dân vẫn kiên quyết chưa cho kiểm đếm vì không biết mình sẽ TĐC ở đâu. Nhà thầu lo lắng trong khi giá cả leo thang. Riêng quỹ đất TĐC của TP Hạ Long là bài học kinh nghiệm cho các địa phương khác trong GPMB. Tỉnh và các địa phương cần tôn trọng quy hoạch, trong quy hoạch phải có dự báo và tính toán đến nhu cầu về quỹ đất chung cho địa phương để thực hiện TĐC cũng như nhiều nhiệm vụ công khác, chứ không thể cứ ưu tiên bố trí cho các dự án mà hết đất dự phòng cho những nhiệm vụ quan trọng khác như đã xảy ra ở Hạ Long.