Vì sao giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2007 đạt thấp?

Không khác mọi năm, khi kiểm điểm công tác XDCB, tỉnh ta vẫn chỉ ra một ''căn bệnh'' nan y là ''tỷ lệ giải ngân vốn xây dựng cơ bản đạt rất thấp''. Tiền có trong Kho bạc. Các địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn và nhiều đơn vị, cơ quan lại rất cần vốn để thanh toán hoặc thực hiện tiếp công trình còn dở dang, nhưng tại sao vẫn không tiêu được tiền?

Mới đây nhất, tại kỳ họp HĐND tỉnh lần thứ 11 (khoá XI), (đầu tháng 12-2007) Kho bạc tỉnh báo cáo: Khối lượng công việc đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) và chương trình mục tiêu hoàn thành và đủ điều kiện thanh toán mà các chủ đầu tư lập hồ sơ đề nghị thanh toán gửi đến KBNN trong 11 tháng năm 2007 mới chỉ đạt 42,63% so với kế hoạch vốn đã được giao (884 tỷ đồng/kế hoạch vốn là 2.074 tỷ đồng). Còn trên toàn hệ thống KBNN tỉnh, đến đầu tháng 12 năm 2007 đã kiểm soát thanh toán và tiến hành giải ngân được 95,58% của phần khối lượng đủ điều kiện thanh toán mà các chủ đầu tư đã làm thủ tục với KBNN. Ông Trần Văn Lâm, Giám đốc KBNN tỉnh cho biết: Khối lượng XDCB và chương trình mục tiêu hoàn thành đủ điều kiện thanh toán đang còn tồn đọng hồ sơ tại cơ quan KBNN tới cuối năm 2007 chỉ còn khoảng 4%, và đã được cơ quan Kho bạc kiểm soát. Tìm hiểu thêm, chúng tôi được biết tiến độ thanh toán cụ thể của một số nguồn vốn. Ví dụ như ở nguồn vốn ngân sách trung ương, thì khối lượng XDCB hoàn thành đã được KBNN thanh toán so với khối lượng hoàn thành và đủ điều kiện thanh toán mà chủ đầu tư đã tập hợp báo cáo KBNN để làm thủ tục giải ngân đã đạt tới 96,83% (134,786 tỷ đồng/139,198 tỷ đồng).

Với nguồn vốn ngân sách tỉnh quản lý, thì KBNN đã thanh toán cho khối lượng hoàn thành đủ điều kiện thanh toán mà chủ đầu tư đã có hồ sơ gửi cơ quan KBNN đạt tới 94,7% so với khối lượng hoàn thành và đủ điều kiện thanh toán. Cũng như vậy ở nguồn vốn ngân sách cấp huyện, cấp xã quản lý, tỷ lệ thanh toán trên khối lượng XDCB hoàn thành của những hồ sơ đủ điều kiện thanh toán đạt gần 98%... Tại TP Hạ Long, tuy công tác giải ngân vốn đạt tới 97,53% so với khối lượng hoàn thành đủ điều kiện thanh toán, nhưng tỷ lệ giải ngân cũng mới chỉ đạt 25,31% so với kế hoạch vốn được giao. Thậm chí tuy KBNN đã giải ngân hết khối lượng hoàn thành đã được nghiệm thu, nhưng vẫn còn có những công trình chưa có hồ sơ đề nghị thanh toán gửi KBNN để giải ngân. Thị xã Cẩm Phả và Uông Bí, tuy đã giải ngân hết 100% vốn so với khối lượng hoàn thành đủ điều kiện thanh toán theo hồ sơ chủ đầu tư đã gửi kho bạc, nhưng tỷ lệ giải ngân so kế hoạch vẫn chưa quá 60%. Như vậy, một điều dễ dàng nhận thấy rằng, việc giải ngân vốn đầu tư XDCB trên địa bàn tỉnh đạt thấp không phải do tồn đọng ở kho bạc. Vậy nguyên nhân chủ yếu do đâu?

Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy có các nguyên nhân cơ bản sau. Trước hết là do việc bố trí kế hoạch vốn của năm. Cụ thể như một số dự án công trình đã được ghi kế hoạch vốn năm thì chủ đầu tư mới chuẩn bị thực hiện dự án nên chậm giải ngân hoặc giải ngân dồn vào cuối năm là điều đương nhiên. Mặt khác việc bổ sung, điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư còn nhiều, vì vậy các nhà đầu tư và nhà thầu bị động trong triển khai lập hồ sơ thanh toán. Nhiều chủ dự án khi được thông báo chỉ tiêu kế hoạch vốn thì mới triển khai các thủ tục về đầu tư XDCB (đến 30-11-2007 vẫn còn tới 52/65 dự án được ghi vốn năm 2007 nhưng vẫn chưa được giải ngân cho công tác chuẩn bị đầu tư) nên đã làm chậm tới tiến độ dự án. Thậm chí nhiều công trình tuy đã ghi vốn từ đầu năm nhưng đến cuối năm vẫn đang ở giai đoạn đấu thầu (tập trung nhiều ở nguồn vốn đầu tư từ phí môi trường khai thác khoáng sản và chương trình mục tiêu quốc gia). Nhiều công trình do giải phóng mặt bằng khó khăn, chậm nên làm chậm tiến độ thi công (tập trung nhiều những công trình ở Ban Quản lý Dự án I). Nguyên nhân nữa là do thường những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư đang tập trung vào công tác hoàn thiện hồ sơ và thanh toán vốn đầu tư đã thực hiện của năm trước nhưng được phép kéo dài sang năm sau nên ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện dự án. Một nguyên nhân nữa cũng không kém phần quan trọng, đó là việc một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án chưa thực sự chú trọng đến công tác nghiệm thu khối lượng XDCB đã hoàn thành nên ảnh hưởng không nhỏ đến việc tập hợp hồ sơ thủ tục để thanh toán. Đã vậy, một số chủ đầu tư và ban quản lý dự án chưa thực sự quan tâm kiểm tra, đôn đốc các nhà thầu thi công đảm bảo tiến độ nên dự án thi công kéo dài so với thời gian đề ra. Bên cạnh đó, việc xác định giá trị khối lượng thực hiện của chủ đầu tư chưa đúng với nội dung của dự toán đã được phê duyệt, bởi vậy KBNN đã không chấp nhận thanh toán giá trị khối lượng phát sinh ngoài gói thầu.

Để việc giải ngân vốn XDCB năm 2008 và các năm tiếp theo được suôn sẻ, chấm dứt tình trạng “tiền chờ công trình” các chủ đầu tư, nhà thầu phải nghiêm túc thực hiện đúng tiến độ của dự án như đã được phê duyệt; khi công trình hoàn thiện từng hạng mục thì chủ đầu tư cùng nhà thầu cần khẩn trương nghiệm thu hồ sơ gửi KBNN để thanh toán theo đúng qui định. UBND tỉnh phải kiên quyết điều chuyển vốn từ những dự án đã ghi nhưng chưa hoặc chậm triển khai cho những dự án đã có khối lượng hoàn thành từ những năm trước hoặc những công trình cần thiết nhưng chưa được ghi vốn. Bên cạnh đó, tỉnh cũng cần nghiên cứu để có chế tài xử lý đối với những chủ đầu tư, nhà thầu hay địa phương cố tình làm chậm tiến độ giải ngân, để công tác này không diễn ra cảnh nghịch lý như nhiều năm nay.