Vì sao nông dân khiếu kiện?

Trong quá trình đẩy mạnh CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn đã làm nảy sinh nhiều vấn đề cần được giải quyết, trong đó tình hình khiếu nại, tố cáo kéo dài, đông người, vượt cấp mà số đông là nông dân đã trở thành vấn đề bức xúc, phức tạp gây ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh trật tự và kinh tế, xã hội trên địa bàn nông thôn.

Nội dung khiếu nại, tố cáo phần lớn liên quan đến đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, thường phát sinh ở những địa bàn có nhiều dự án thu hồi đất để phát triển giao thông, công nghiệp, đô thị. Người nông dân mất đất sản xuất, trong khi đó các giải pháp về đền bù giải phóng mặt bằng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm cho người nông dân lại chưa được giải quyết đồng bộ. Tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác Hội năm 2009 và Chương trình phối hợp công tác với UBND tỉnh, UBND các cấp.

Theo thống kê của Hội Nông dân, có tới 40,5% nông dân chưa tốt nghiệp tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, hầu hết lao động nông thôn đều chưa qua đào tạo nghề. Sau khi bị thu hồi đất đời sống và thu nhập của người nông dân ở nhiều khu vực đã giảm hẳn. Kết quả điều tra của Hội Nông dân tỉnh tại 40 hộ nông dân ở 2 xã Lê Lợi và Sơn Dương (Hoành Bồ) cho thấy số hộ có thu nhập giảm từ 10-20% so với trước khi bị thu hồi đất chiếm số lượng lớn. Các hộ bị thu hồi từ 50% diện tích đất canh tác trở lên gặp rất nhiều khó khăn, nhất là số hộ thuộc diện đền bù tái định cư do hết nguồn thu nhập và mất việc làm. Sau khi sử dụng hết số tiền đền bù tái định cư họ lâm vào tình trạng không có việc làm, cuộc sống không ổn định và đây chính là nguyên nhân dẫn tới phát sinh hộ nghèo và tái nghèo.

Trong những năm qua, việc thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng các dự án có liên quan đến thu hồi đất nông nghiệp, đất sản xuất của hộ nông dân mặc dù đã được các cấp thực hiện theo chính sách. Nhưng nhìn chung đơn giá đền bù còn thấp, chưa thật hợp lý so với hoàn cảnh và cuộc sống của hộ nông dân. Nhất là đơn giá đền bù đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, hoặc trên cùng một địa bàn nhưng đơn giá đền bù của dự án này lại khác dự án khác do vậy dân không đồng tình, gây thắc mắc, khiếu kiện. Cụ thể như tại dự án xây dựng đường ô tô Trới - Vũ Oai (Hoành Bồ) khi áp đơn giá đền bù một cây mít của hộ dân xã Lê Lợi, có đường kính trên 40cm chỉ được đền bù 13.000 đồng nên hộ dân này đã không đồng tình với cách tính giá như vậy và không đồng ý cho thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng. Trong khi chính sách còn nhiều điểm chưa hợp lý thì việc thực hiện chính sách đền bù một số nơi đã không công khai đến từng hộ dân. Cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng thông đồng với hộ dân được đền bù kê khai khống hoặc sai lệch tài sản, cây cối hoa màu để trục lợi làm cho các hộ nông dân xung quanh thắc mắc, khiếu kiện và thiếu tin tưởng vào việc thực hiện các chính sách của Nhà nước, mất niềm tin vào cán bộ. Thủ tục thực hiện đền bù thường chậm, kể từ khi kiểm đếm, áp giá cho đến khi hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng thẩm định và trình cấp chính quyền ra quyết định mất thời gian quá dài, nông dân phải chờ đợi rất lâu trong khi đơn giá đền bù thay đổi theo năm. Thế nên mới xảy ra trường hợp ở một địa phương khi kiểm đếm cây vải mới 2 năm tuổi nhưng đến khi thực hiện đền bù cây vải đã 3 năm tuổi, đã cho quả nhưng giá đền bù thì vẫn tính theo thời điểm cây vải 2 năm tuổi, hộ nông dân không chấp nhận, thắc mắc sinh ra khiếu kiện. Khi phát sinh khiếu kiện ở địa phương, chính quyền chưa tập trung giải quyết, còn đùn đẩy, né tránh, thiếu trách nhiệm, nhiều vụ việc giải quyết đi giải quyết lại nhiều lần nhưng không dứt điểm.

Trong thời gian tới trên địa bàn tỉnh tiếp tục triển khai thực hiện nhiều dự án, công trình quan trọng như làm đường giao thông, khu kinh tế, nhà máy nhiệt điện... sẽ cần trưng dụng thêm diện tích đất sản xuất và đất ở của các hộ nông dân, vì vậy chắc chắn sẽ gây bức xúc và khiếu kiện phức tạp nếu không có cách giải quyết tốt. Qua giải quyết các vụ khiếu kiện của nông dân thấy rằng thực chất các vụ việc không quá phức tạp như đối với các đối tượng khác bởi đa số hộ nông dân chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Nhà nước. Họ sẵn sàng chịu thiệt thòi vì sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nội dung khiếu kiện, tố cáo của họ phần lớn liên quan đến việc thu hồi đất đai, tư liệu sản xuất, nếu các giải pháp hỗ trợ nông dân sau thu hồi đất được thực hiện đồng bộ và kịp thời, chắc chắn việc triển khai thực hiện các dự án có liên quan đến đền bù giải phóng mặt bằng đất nông nghiệp sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Những vụ khiếu kiện đã có từ nhiều năm trước nếu được xem xét giải quyết một cách triệt để, thấu đáo, đúng, đủ theo các quy định của pháp luật cũng sẽ nhanh chóng ổn thoả.