Nổ khí mê-tan vốn được coi là một trong những “ám ảnh” nặng nề nhất của ngành Than. Bởi quá trình xảy ra nổ khí rất nhanh và khó lường, tỉ lệ số người tử vong từ các vụ nổ khí mê-tan cũng luôn ở con số cao nhất. Theo ước tính của ngành Than, từ năm 1998 đến nay, tại các khu vực khai thác than ở Quảng Ninh đã có khoảng 5 vụ nổ khí mê-tan khiến cho 50 người thiệt mạng. Gần đây nhất là vụ nổ khí mê-tan tại Công ty Than Khe Chàm cuối năm 2008 đã làm 10 người chết và 19 người bị thương, gây thiệt hại về vật chất lên tới hơn 2 tỷ đồng. Ngoài những thiệt hại về vật chất thì dư chấn về vụ nổ khủng khiếp này hẳn vẫn còn đeo đẳng trong tâm trí nhiều người thợ.
Theo các chuyên gia cảnh báo, hiện nay trong các khu vực hầm lò khai thác than ở Quảng Ninh đang “dự trữ” một lượng khí mê-tan khá cao, nguy cơ xảy ra nổ khí rất lớn nếu không có cảnh báo kịp thời. Vì vậy, việc phát hiện và cảnh báo khí mê-tan kịp thời để có phương án đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người lao động luôn được TKV đặc biệt quan tâm.
Để đo nồng độ khí mê-tan trong hầm lò, trước đây, ngành Than chủ yếu sử dụng các thiết bị đo bằng tay có người điều khiển. Để đo được chính xác nồng độ khí thì các cán bộ kỹ thuật phụ trách phải thay phiên nhau xuống tận các hầm lò. Việc làm này vừa mất thời gian mà kết quả vẫn hạn chế do việc cảnh báo nồng độ khí không phải lúc nào cũng kịp thời. Để nâng cao hiệu quả đo, ngành Than đã chủ động đầu tư hàng chục tỷ đồng để nhập các thiết bị cảnh báo tự động khí mê-tan từ các nước tiên tiến như Ba Lan, Canada, Nhật…
Trung tâm theo dõi hệ thống cảnh báo khí mê-tan tập trung tự động tại XN Than Hà Ráng (Công ty Than Hạ Long).
Các thiết bị này được đánh giá là có hiệu quả cao trong việc phát hiện và cảnh báo trong trường hợp nồng độ khí mê-tan vượt quá mức cho phép và kịp thời ngắt dòng điện, đảm bảo an toàn cho người lao động. Tuy nhiên, các thiết bị này lại khá đắt. Bên cạnh đó, để cán bộ kỹ thuật tìm hiểu và làm chủ công nghệ này cũng phải mất một khoảng thời gian nhất định.
Trước thực tế đó, năm 2002, Viện Điện tử, tin học và tự động hoá (Bộ Công
| Mỏ có nồng độ khí Mê-tan cao theo xếp loại của Bộ Công thương năm 2009: Mỏ Mạo Khê: siêu hạng; Mỏ Khe Chàm: loại II về khí mê-tan; Quang Hanh vỉa 7, vỉa 6A: loại II; Khu Yên Ngựa Thống Nhất: loại II; Dương Huy V.7, V.9, V.10, V.12, V.13, V.14: loại II; Vỉa 1C Đông Tràng Bạch - Mỏ Đồng Vông: loại II; các mỏ còn lại đều xếp mỏ loại I về khí mê-tan. |
Thương) đã tìm tòi, nghiên cứu và đưa vào áp dụng trong quá trình khai thác than hệ thống cảnh báo khí mê-tan tự động. Đây là công trình thuộc đề tài KC.03.04 giai đoạn 2001-2005 và được hoàn thiện theo dự án KC.03.DA02/06-10 giai đoạn 2006-2010. Hệ thống này bao gồm 2 loại sản phẩm chính: Thiết bị đo và cảnh báo khí mê-tan độc lập và hệ thống giám sát khí mê-tan tự động tập trung. Theo đánh giá của Ban An toàn khai thác mỏ (thuộc TKV), thiết bị này được thiết kế gọn nhẹ, dễ sử dụng. Đặc biệt nó cho phép đo và cảnh báo chính xác, phù hợp với điều kiện môi trường hầm lò Việt Nam. Hệ thống này gồm nhiều đầu đo khí được lắp đặt tại các khai trường khai thác hầm lò và phòng điều khiển trung tâm. Cứ 5 giây hệ thống sẽ tự động truyền tín hiệu thông báo toàn bộ hiện trạng nơi lắp các đầu đo khí. Nếu nồng độ khí mê-tan vượt quá mức cho phép thì hệ thống tự báo động bằng còi và đèn, tự động bật quạt, nếu vẫn cao thì sẽ tự cắt các thiết bị ngưng không cho hoạt động để tránh phát sinh tia lửa điện, đảm bảo an toàn theo quy phạm của ngành Than. So sánh với các thiết bị của Ba Lan, Nhật Bản, Canada… thì thiết bị này cũng có độ ổn định cao và chính xác. Đặc biệt, giá của thiết bị này chỉ bằng 1/3 giá thiết bị mua của nước ngoài.
Sau thời gian dài thử nghiệm và đánh giá thực tế tại các Công ty Than như Hạ Long, Hòn Gai, Khe Chàm, Mông Dương... hệ thống thiết bị này đã được TKV đưa vào sử dụng tại một số điểm khai thác than. Được biết, đến thời điểm hiện tại, hệ thống được đưa vào vận hành ở một số đơn vị như: Xí nghiệp Than Cao Thắng (Công ty Than Hòn Gai), Xí nghiệp Than Cẩm Thành (Công ty Than Hạ Long), Công ty Than Khe Chàm... Qua quá trình vận hành, hệ thống tự động cảnh báo khí mê-tan đã được các đơn vị đánh giá là có một số ưu điểm hơn so với hệ thống của Ba Lan như: giao diện thuận lợi cho người sử dụng, vận hành, bảo trì, bảo hành dễ dàng, độ chính xác đảm bảo...
Được biết, trong thời gian tới, Viện Điện tử, tin học và tự động hóa sẽ tiếp tục hoàn thiện các tính năng của hệ thống cũng như tích hợp thêm các chức năng trở thành hệ thống điều khiển tập trung, giám sát và điều khiển các thiết bị khác. Với những cải tiến mới này, hệ thống cảnh báo tự động khí mê-tan thực sự là một trong những hệ thống có ý nghĩa quan trọng đối với ngành Than, giúp đảm bảo an toàn trong lao động sản xuất, góp phần giảm thiểu tai nạn trong hầm lò. Hệ thống này cũng hứa hẹn sẽ được ứng dụng ở nhiều mỏ nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam khi ngành Than có kế hoạch đầu tư khai thác ở một số nước trong khu vực.
Những vụ nổ khí mê-tan tại các mỏ than Quảng Ninh từ năm 1998 đến nay
1. Ngày 11-1-1999, tại Công ty Than Mạo Khê, làm chết 19 người, bị thương 7 người.
2. Ngày 19-12-2002, tại mỏ than Suối Lại (Công ty Than Quảng Ninh), làm chết 7 người.
3. Ngày 19-12-2002, tại Xí nghiệp địa chất 909, làm chết 6 người.
4. Ngày 8-6-2006, tại khu Yên Ngựa (Công ty Than Thống Nhất), làm chết 8 người.
5. Ngày 8-12-2008, tại Công ty Than Khe Chàm, làm chết 10 người, bị thương 19 người.
(Nguồn: TKV)
