Ngày 8-2-2007, UBND tỉnh có Quyết định số 515/2007/QĐ-UBND (QĐ 515) “Về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của thôn, bản, khu phố trên địa bàn tỉnh”. Cùng ngày, UBND tỉnh ban hành Quyết định 516/2007/QĐ-UBND (QĐ 516) “Về việc điều chỉnh mức phụ cấp hằng tháng đối với cán bộ không chuyên trách xã, phường, thị trấn và cán bộ thôn, bản, khu phố theo mức lương tối thiểu chung”. Theo đó, trên địa bàn tỉnh sẽ không còn hình thức tự quản là tổ dân mà chỉ còn có khu phố dưới chính quyền cấp phường. Hiện nay, việc làm này đang được triển khai ở các địa phương. Bên cạnh những thuận lợi là cơ bản thì cũng còn nhiều ý kiến khác nhau...
Đồng chí Nguyễn Tiến Thu, Giám đốc Sở Nội vụ Quảng NInh
-Đồng chí có thể cho biết hiện trạng các hình thức tự quản dưới chính quyền cấp xã, phường trên địa bàn tỉnh trước khi UBND tỉnh ban hành QĐ 515?
+ Trong nhiều năm, trước khi có QĐ 515, nhất là những năm gần đây (từ năm 2000), khi UBND tỉnh có Quyết định 1401/QĐ-UB ngày 02-6-2000 “V/v ban hành Quy chế tạm thời về chức năng, nhiệm vụ của trưởng thôn, bản, khu phố”, các cấp và hình thức tự quản dưới xã, phường, thị trấn ở tỉnh ta được phân làm 2 loại: Dưới xã có thôn rồi đến hộ dân; ở thị trấn và phường (đô thị) là khu phố, đến tổ dân phố rồi mới đến hộ dân. Toàn tỉnh có 1.037 thôn, 474 khu phố và 4.614 tổ dân phố.
Qua đó chúng ta có thể thấy được một điều rất bất hợp lý là ở vùng nông thôn, dân cư sinh sống tản mạn, chỉ có một cấp tự quản là thôn; còn ở đô thị, dân cư sinh sống tập trung lại có 2 cấp tự quản. Đồng thời mỗi đơn vị tự quản chỉ có một chức danh là thôn trưởng, khu trưởng, tổ trưởng tổ nhân dân cũng là một điều bất lợi trong công tác điều hành.
- Đây có phải là căn cứ để chúng ta tiến hành bỏ hình thức tự quản là tổ dân dưới các khu phố như hiện nay?
+ Việc xác định chỉ còn một cấp tự quản là khu phố dưới chính quyền phường tất nhiên là có căn cứ. Về pháp lý: Trước hết là Quyết định số 13/2002/QĐ-BNV ngày 06-12-2002 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của thôn, bản, tổ dân phố. Theo quyết định trên thì dưới xã là thôn, dưới phường, thị trấn là tổ dân phố. (Dưới xã, phường, thị trấn chỉ có một cấp là thôn hoặc tổ dân là đến hộ dân. Thôn, tổ dân phố chịu sự quản lý trực tiếp của chính quyền xã, phường, thị trấn).
Thứ hai là căn cứ vào sự chỉ đạo của tỉnh: Thông báo số 64/CV-TU ngày 28-3-2006 của Tỉnh uỷ giao Sở Nội vụ tham mưu cho UBND tỉnh hướng dẫn việc thực hiện Quyết định số 13 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ; Thông báo kết luận số 267/TB-TU ngày 28-3-2006 của Tỉnh uỷ về kết quả kiểm tra việc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đối với hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấn từ năm 2001 đến năm 2005; Quyết định số 3291/QĐ-UBND của UBND tỉnh về việc thực hiện công tác cải cách hành chính Nhà nước của tỉnh giai đoạn II (2006-2010). Một trong những nội dung quan trọng là tinh giản bộ máy tổ chức, giảm bớt tầng nấc quản lý trung gian không cần thiết. Đồng thời đây cũng là một nội dung thực hiện Nghị quyết số 11/2006/NQ-HĐND ngày 13-12-2006 của HĐND tỉnh khoá XI “Về việc quy định mức phụ cấp hàng tháng đối với cán bộ không chuyên trách xã, phường, thị trấn và cán bộ thôn, bản khu phố theo hệ số lương tối thiểu”. Theo Nghị quyết số 11, UBND tỉnh ban hành QĐ 516 quy định không có chế độ phụ cấp cho tổ trưởng dân phố. Đặc biệt, ngày 20-4-2007, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện Quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn cũng quy định dưới xã, phường, thị trấn chỉ có một cấp tự quản. Như vậy, các QĐ 515 và 516 của UBND tỉnh hoàn toàn phù hợp với các quy định hiện hành của Nhà nước.
Về thực tiễn: Cả nước chỉ có 4 cấp hành chính là Trung ương, tỉnh, huyện và xã. Không có lý gì mà ở xã, phường, thị trấn lại có 4 cấp từ chính quyền phường đến khu phố, đến tổ dân rồi mới đến hộ dân. Việc chuyển tải đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo của phường đến hộ dân phải qua 2 cấp rất mất thời gian và không còn đầy đủ nội dung. Nhiều năm qua, ở tỉnh bạn và ngay cả tỉnh ta cũng đã thực hiện mô hình dưới xã chỉ có cấp thôn, không còn cấp xóm. Mặc dù dân cư ở tản mạn hơn đô thị, nhưng công tác quản lý và mọi công tác trong cộng đồng vẫn thực hiện tốt.
Được Tỉnh uỷ và UBND tỉnh giao, Sở Nội vụ đã tiến hành khảo sát mô hình khu phố, thôn, bản ở nhiều tỉnh, thành phố thuộc cả 3 miền và đều có một điểm chung là từ phường đến hộ dân chỉ có một cấp trung gian, chỉ khác nhau ở tên gọi (khóm, khu phố, khối phố, tổ dân phố). Các địa phương trên đã thực hiện mô hình này trong nhiều năm qua và hoạt động rất hiệu quả.
Từ những căn cứ trên, Sở Nội vụ đã xây dựng phương án và lần lượt thực hiện các bước gồm: Lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm, thông qua các hội nghị hoặc gửi văn bản, làm việc trực tiếp. Chúng tôi đã tổ chức hội nghị các trưởng phòng Nội vụ - Lao động - TBXH các huyện, thị xã, thành phố; gửi văn bản lấy ý kiến tham gia của Ban Tổ chức, Ban Dân vận Tỉnh uỷ, Uỷ ban MTTQ tỉnh...; làm việc, trao đổi với chủ tịch HĐND, UBND cấp huyện. Sở Nội vụ đã phân công lãnh đạo và cán bộ lấy ý kiến tham gia của 29 người đã hoặc đang làm bí thư chi bộ khu phố, khu trưởng, tổ trưởng dân phố. Hầu hết các ý kiến tham gia đều đồng tình, có 3 ý kiến lúc đầu chưa đồng thuận, song khi được giải thích, làm rõ thêm là khi không còn tổ dân phố, một khu phố với quy mô từ 100 đến 350 hộ dân và được bố trí thêm từ 1 đến 3 khu phó thì các ý kiến đều nhất trí và cho là hợp lý. Sở Nội vụ đã báo cáo trực tiếp với các đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh, đều nhận được sự chỉ đạo thống nhất về nguyên tắc là dưới phường, thị trấn đến hộ dân chỉ có một tổ chức tự quản, về quy mô thì tuỳ tình hình cụ thể về dân cư, về địa lý mà xác định cho phù hợp với giới hạn từ 100 đến 350 hộ dân và bố trí thêm tối đa là 3 chức danh phó.
- Đồng chí cho biết về tiến độ, kết quả và những thuận lợi, khó khăn trong việc triển khai các QĐ trên?
+ Theo phản ảnh của Phòng Nội vụ - Lao động - TBXH các huyện, thị xã thì các địa phương triển khai QĐ 515 và QĐ 516 rất nghiêm túc và thuận lợi. Về thời gian theo quy định, đến hết tháng 8-2007 thì các huyện, thị xã đã cơ bản làm xong và đang tập hợp số lượng các chức danh được hưởng phụ cấp theo quy định gửi về Sở Nội vụ và Sở Tài chính để tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh. Những nơi triển khai sớm là do có sự đồng thuận cao, quy mô khu phố hiện tại của các địa phương này phù hợp với quy mô đã được quy định trong QĐ 515.
Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện QĐ 515 ở TP Hạ Long đang gặp những khó khăn. QĐ 515 quy định chung cho cả tỉnh, có tính nguyên tắc, tính pháp quy. TP Hạ Long, cơ bản có quy mô khu phố quá lớn, vượt quá quy định của tỉnh về quy mô tối đa (350 hộ dân). Song tôi tin rằng lãnh đạo UBND TP Hạ Long sẽ có những giải pháp thích hợp để tổ chức thực hiện tốt quy định của cấp trên.
