Nằm giữa một đô thị loại III sầm uất như TX Cẩm Phả nhưng chợ Trung tâm Cẩm Phả lại vô cùng lộn xộn, nhếch nhác và cũ kỹ. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên bởi chợ được xây dựng từ năm 1983. Dù đã được nâng cấp nhiều lần nhưng qua gần 30 năm sử dụng, cơ sở hạ tầng của chợ đã cũ và xuống cấp trầm trọng.
Điều đáng nói, vào năm 2003, chủ trương xây mới chợ đã có và đến năm 2007, một doanh nghiệp trên địa bàn thị xã đã đứng ra đầu tư xây dựng chợ. Tuy nhiên, đến bây giờ dự án xây dựng chợ Trung tâm Cẩm Phả đã tạm ngừng và không biết đến bao giờ Cẩm Phả mới có một công trình chợ khang trang, xứng tầm…
Chủ trương đúng vẫn… “bó tay”
Xây dựng từ năm 1983 đến nay chợ Trung tâm Cẩm Phả đã trở nên chật chội, xuống cấp.
Chợ Trung tâm Cẩm Phả là chợ truyền thống, được hình thành trước năm 1980 với tên gọi là chợ Địa chất với mục đích phục vụ trao đổi, mua bán nông sản và các nhu yếu phẩm hàng hoá phục vụ sinh hoạt của nhân dân. Năm 1983, chợ được xây dựng và đến nay chợ đã xuống cấp trầm trọng. Phần khung, kèo, mái chợ, hệ thống thoát nước, hệ thống điện, các điều kiện về an toàn PCCC, giao thông… đều không đảm bảo, tiềm ẩn các nguy cơ mất an toàn cho các hộ kinh doanh và hàng ngàn khách qua lại mỗi ngày. Đặc biệt, với sự phát triển của xã hội hiện nay trong quá trình đô thị hoá và hội nhập kinh tế quốc tế thì chợ Trung tâm Cẩm Phả không còn đáp ứng được yêu cầu về vệ sinh môi trường, văn minh thương mại và nhu cầu mua bán đa dạng của người dân. Do đó, việc dỡ bỏ và xây mới chợ Trung tâm Cẩm Phả là một yêu cầu tất yếu, khách quan. Đồng thời, xây mới chợ còn là một chủ trương đúng, phù hợp với Nghị định số 02/2003/NĐ-CP của Chính phủ, phù hợp với quyết định số 898/QĐ-UBND ngày 22-3-2007 của UBND tỉnh Quảng Ninh “V/v phê duyệt Quy hoạch phát triển hệ thống chợ Quảng Ninh đến năm 2010, định hướng đến năm 2020”. Tuy nhiên, đã hơn 6 năm nay, chủ trương này vẫn không thể thực hiện do sự phản đối của một số bà con tiểu thương.
Ngay từ năm 2003, UBND tỉnh đã có chủ trương xây dựng lại chợ Trung tâm Cẩm Phả. Và ngày 19-3-2003, Công ty CP Đầu tư xây dựng và Kinh doanh nhà Quảng Ninh có tờ trình xin được lập dự án đầu tư xây dựng chợ. Thế nhưng ngay sau đó, 70 hộ kinh doanh ở chợ đã có đơn đề nghị gửi UBND tỉnh và thị xã đề nghị hoãn sau 5 năm nữa mới xây dựng chợ… Bốn năm sau, chủ trương xây dựng chợ nhận được sự hưởng ứng của 7 doanh nghiệp thuộc CLB doanh nhân TX Cẩm Phả. 7 doanh nghiệp này đã có văn bản gửi UBND tỉnh và thị xã, đề nghị được đầu tư 100% vốn để xây dựng và quản lý, sử dụng chợ. Được sự đồng ý của UBND tỉnh và UBND TX Cẩm Phả, 7 doanh nghiệp này đã thành lập Công ty CP ICT để thực hiện dự án. Từ khi dự án được khởi động, một số hộ kinh doanh trong chợ đã phản đối quyết liệt, liên tục gửi đơn kiến nghị đến các cấp có thẩm quyền để yêu cầu giãn lui tiến độ xây dựng, thay đổi thiết kế chợ, về đền bù, GPMB, về địa điểm chợ tạm, mức thu phí, thay nhà đầu tư… Mặc dù những kiến nghị của các hộ kinh doanh đã được tỉnh và TX Cẩm Phả xem xét, giải quyết theo đúng quy định của pháp luật nhưng một số hộ kinh doanh vẫn không đồng tình. Chị Nguyễn Thị Đông, một hộ kinh doanh ngành hàng quần áo, nói: “Chúng tôi không muốn tư nhân xây dựng và quản lý chợ. Nếu nhà nước đứng ra đầu tư thì chúng tôi ủng hộ ngay. Còn nếu nhà nước không có kinh phí thì chúng tôi đóng góp, thành lập công ty cổ phần chợ. Nếu cứ để tư nhân làm, chúng tôi nhất định không đi…”. Đến nay, công tác GPMB để xây dựng chợ vẫn không thành công.
Nhà đầu tư “bỏ của chạy lấy người”
Nhà đầu tư đã bỏ tiền xây dựng chợ tạm nhưng các hộ kinh doanh không vào.
Mặc dù đã tốn khá nhiều thời gian, công sức và tiền của vào dự án xây dựng chợ Trung tâm Cẩm Phả nhưng đến tháng 9-2009, Công ty CP ICT đã có văn bản đề nghị xin được rút khỏi dự án, không đầu tư xây dựng chợ nữa. Lý giải cho quyết định này, ông Nguyễn Mạnh Hải, Tổng Giám đốc Công ty, cho biết: “Khi bắt tay vào đầu tư dự án chợ Trung tâm Cẩm Phả chúng tôi rất có thiện chí. Ngoài việc đầu tư kinh doanh, chúng tôi cũng là người dân Cẩm Phả và đều mong muốn Cẩm Phả có một chợ trung tâm khang trang, hiện đại, sánh ngang với các địa phương khác. Tuy nhiên, thiện chí này đã không được đánh giá đúng. Trong quá trình triển khai thực hiện từ tháng 4-2007 đến nay, Công ty chúng tôi luôn chấp hành và thực hiện đúng các quy định của pháp luật, đảm bảo tiến độ theo chỉ đạo của TX Cẩm Phả. Thế nhưng nhiều hộ kinh doanh đã không đồng tình, ủng hộ mà còn có biểu hiện lăng mạ, xúc phạm đến danh dự của Công ty và cá nhân các cổ đông. Thậm chí, họ còn yêu cầu thay chủ đầu tư. Vì vậy, chúng tôi quyết định rút lui. Hơn 3 năm nay, chúng tôi đã cố gắng hết sức rồi, giờ không thể cố hơn được nữa…”.
Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết trong quá trình đầu tư, Công ty CP ICT đã thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định. Tư cách pháp nhân, năng lực tài chính của Công ty cũng đã được các cấp có thẩm quyền thẩm tra và khẳng định. Đặc biệt, Công ty rất có thiện chí khi cùng các cấp chính quyền giải quyết các kiến nghị chính đáng của nhân dân. Để dự án sớm được triển khai, Công ty đồng ý với chủ trương của TX Cẩm Phả là bồi thường cho các hộ kinh doanh 100% giá trị xây dựng, sửa chữa kể cả cơi nới không được phép; hỗ trợ kinh phí di dời, thưởng khuyến khích cho những hộ di dời nhanh nhằm đảm bảo tiến độ thi công; miễn thu phí chợ tạm đối với tất cả các hộ kinh doanh trong năm đầu tiên… Ông Nguyễn Mạnh Hải cho biết thêm: “Sau hơn 3 năm theo đuổi dự án, chúng tôi đã rất khó khăn khi quyết định rút lui. Thời gian là một chuyện nhưng còn công sức, kinh phí chúng tôi bỏ ra. Tính đến nay, Công ty đã đầu tư gần 7 tỷ cho dự án chợ, trong đó có khoảng 3 tỷ xây dựng chợ tạm. Tháng 11 vừa qua, UBND tỉnh đã đồng ý cho chúng tôi rút lui khỏi dự án nhưng các vấn đề có liên quan như bồi hoàn lại kinh phí ban đầu thì vẫn chưa được đề cập đến. Bây giờ chúng tôi vẫn chưa biết vấn đề đó sẽ được giải quyết thế nào…”.
Giải pháp nào cho chợ?
Mặc dù Công ty CP ICT đã rút lui nhưng tỉnh và TX Cẩm Phả vẫn giữ nguyên chủ trương xây mới chợ Trung tâm vì đây là một chủ trương đúng, phù hợp với yêu cầu thực tế. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là ai sẽ là chủ đầu tư? Trả lời cho câu hỏi này, đồng chí Nguyễn Trung Hoàn, Trưởng phòng Kinh tế TX Cẩm Phả cho biết: “Hiện nay, chúng tôi đang thực hiện 2 việc. Thứ nhất là thông báo rộng rãi về chủ trương xây dựng chợ để kêu gọi các nhà đầu tư mới. Thứ hai là tham mưu giúp các hộ kinh doanh về thủ tục thành lập công ty cổ phần chợ do các hộ góp vốn theo đúng kiến nghị của các hộ. Nếu phương án nào khả thi hơn sẽ được chọn với quan điểm là giữ nguyên thiết kế đã được phê duyệt…”. Mặc dù vậy, cả hai phương án này của TX Cẩm Phả đều đang có bất cập. Trong tình hình hiện nay, việc thu hút được nhà đầu tư mới vào xây dựng chợ là rất khó khăn. Với sự rút lui của Công ty CP ICT, Cẩm Phả đang “mất điểm” đối với các nhà đầu tư. Còn phương án thành lập công ty CP chợ xem ra lại còn khó khăn hơn. Bởi lẽ, không phải tất cả các hộ kinh doanh đều ủng hộ phương án này. Thêm nữa đây cũng không phải là một giải pháp tối ưu vì thực tế hoạt động của nhiều công ty CP chợ trên toàn quốc đã bộc lộ những bất cập.
Thực tế cho thấy, triển khai các dự án xây dựng chợ đều rất khó khăn, phức tạp và việc các hộ kinh doanh kiến nghị là điều không tránh khỏi. Tuy nhiên, trong giải quyết kiến nghị, TX Cẩm Phả đã không cương quyết dẫn đến việc khiếu kiện kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ của dự án. Rõ ràng, chủ trương xây dựng chợ là đúng đắn và cần thiết, chủ đầu tư đầy đủ tư cách pháp nhân, tuân thủ đúng theo quy định pháp luật, của tỉnh, thị xã và đã thể hiện rõ sự thiện chí hợp tác, các kiến nghị hợp lý của các hộ kinh doanh đều đã được giải quyết. Mặt khác, trong số hơn 500 hộ kinh doanh không phải ai cũng phản đối triển khai dự án mà chủ yếu là các hộ đang có các địa điểm lợi thế, các hộ chưa hiểu hết được chủ trương, lợi ích của việc xây chợ. Do đó, ngoài việc đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các hộ dân, TX Cẩm Phả cũng cần có biện pháp cương quyết xử lý những trường hợp cố tình lôi kéo, kích động người khác phá hoại, ngăn cản chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của Đảng bộ, chính quyền địa phương đề ra. Có như thế, dự án chợ Trung tâm Cẩm Phả mới có thể triển khai tốt, không tạo tiền lệ xấu cho việc GPMB các dự án khác.
