Trong cuộc sống, bên cạnh những mặt tích cực, vẫn còn những mặt tiêu cực. Và vì thế, với chức năng của mình, báo chí không thể không đề cập đến mảng đề tài này.
Tuy nhiên, đề cập như thế nào, liều lượng ra sao, làm sao để những tác phẩm của mình góp phần tích cực trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực… Đó là những vấn đề vẫn luôn được bàn đến, nhưng xem ra không phải mọi chuyện đều đã suôn sẻ…
Để nâng cao năng lực nghiệp vụ cho người làm báo, Hội Nhà báo tỉnh vẫn thường mời những nhà báo có uy tín về nói chuyện, trao đổi với anh, chị em hội viên.
(Trong ảnh: Nhà báo Hữu Thọ, một trong những nhà báo lão thành của làng báo Việt Nam, đang trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp với các PV trẻ của Báo Quảng Ninh).
Nếu lần giở các tờ báo hằng ngày, dễ dàng nhận thấy mảng đề tài về đấu tranh chống tiêu cực chiếm một vị trí khá quan trọng. Để thu hút độc giả, một số tờ báo khi phản ánh những vụ việc tiêu cực đã cố ý "gây ấn tượng" bằng nhiều cách; chẳng hạn như rút tít theo kiểu "giật gân", lạm dụng những chi tiết gây tò mò, hiếu kỳ của người đọc v.v... Thậm chí trong một số trường hợp còn thổi phồng sự việc, đẩy sự việc từ chỗ chỉ là hiện tượng đơn lẻ, cá biệt thành "nghiêm trọng hoá"…
Ngược lại với những trường hợp này là sự né tránh; một số nhà báo trong quá trình tác nghiệp, để đảm bảo "an toàn" thường ngại "xông vào" những vụ việc phức tạp, "đụng chạm" đến cơ quan này, cơ quan nọ, đến người này, người nọ v.v... Trên thực tế, hai "thái cực" này vẫn đang tồn tại! Và mặc dù trái ngược nhau hoàn toàn, nhưng hậu quả của việc "thổi phồng" hay "né tránh" lại đều như nhau, ấy là nó làm mất niềm tin của quần chúng nhân dân đối với báo chí.
Tại Hội nghị báo chí toàn quốc đầu tháng 5 vừa qua, trong bài phát biểu của mình, đồng chí Trương Tấn Sang, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, đã nhấn mạnh: Báo chí cần tiếp tục tham gia tích cực, có hiệu quả vào cuộc đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, các tiêu cực và tệ nạn xã hội; chống lại tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tuy nhiên, trong cuộc đấu tranh này, cần xác định và thực hiện đúng phương châm "chống để xây"; phê phán, lên án các hiện tượng tiêu cực để giữ vững ổn định xã hội, tăng thêm sự thống nhất, đồng thuận, tạo niềm tin cho nhân dân, không để các thế lực thù địch lợi dụng để xuyên tạc, bôi nhọ chế độ ta, sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta...
Để làm được điều này, bản thân các phóng viên, những người trực tiếp tiếp xúc, phản ánh những hiện tượng tiêu cực cần có bản lĩnh vững vàng, lập trường kiên định và sự hiểu biết chuyên môn sâu sắc, toàn diện. Trong nhiều trường hợp, những bài viết về đề tài chống tiêu cực bị "phản đòn" là do người viết thiếu cẩn trọng trong quá trình thu thập, xử lý thông tin hoặc do không xác định được bản chất sự việc, thiếu nhạy cảm về chính trị v.v... nên đã dẫn tới những sai lầm đáng tiếc. Hay như nhà báo Hữu Thọ, một nhà báo lão thành trong làng báo Việt Nam, từng nhấn mạnh, để hoàn thành được trách nhiệm nghề nghiệp của mình, một nhà báo cần phải có "Mắt sáng, lòng trong, bút sắc"…
Tuy nhiên, cũng phải thấy một thực tế hiện nay là ở một số toà soạn báo, nhất là ở các tờ báo Đảng địa phương, mảng đề tài về đấu tranh chống tiêu cực chưa được coi trọng đúng mức. Có nhiều nguyên nhân, nhưng không thể không đề cập tới bản lĩnh của người đứng đầu toà soạn. Nếu người đứng đầu toà soạn không là "chỗ dựa" cho anh chị em phóng viên, biên tập viên thì thật khó để họ "dấn thân", chứ chưa nói để tờ báo có những bài viết sắc sảo…
Nói cách khác, một tác phẩm báo chí viết về đề tài chống tiêu cực có ý nghĩa tích cực phải là tác phẩm góp phần tạo được niềm tin, sự đồng thuận cho xã hội. Mà muốn có được những bài báo tạo được sự đồng thuận đó thì trước hết cần tạo dựng được sự đồng thuận ngay trong mỗi tờ báo theo đúng tôn chỉ, mục đích của mình. Với bất cứ tờ báo nào cũng vậy, nhưng với các báo Đảng lại càng cần như vậy!
Để ghi được những bức ảnh về tình trạng khai thác than trái phép ở Hoành Bồ, PV Báo Quảng Ninh đã phải đi bộ hàng chục km vào rừng và chui xuống các đường lò tạm bợ, bất chấp nguy hiểm.
| Ý kiến người trong cuộc Nhà báo Đoàn Minh Phụng, Tổng Biên tập Báo Gia Lai Phòng chống tham nhũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam nói chung và báo chí của Đảng bộ các địa phương nói riêng. Tuy vậy, nhưng về phía báo chí địa phương muốn thực hiện tốt nhiệm vụ này là điều không dễ, nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Đặc biệt là sự quan tâm chỉ đạo, động viên, tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt cho các cơ quan báo chí từ phía lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền; đồng thời bản thân của các cơ quan báo chí - nhất là người đứng đầu - cũng phải đủ tầm, đủ tâm, đầy trách nhiệm với bạn đọc, với xã hội; vấn đề khác nữa là sự phối hợp có hiệu quả của các cơ quan bảo vệ pháp luật và cơ quan kiểm tra giám sát của các cấp ủy địa phương. Trong thực tế khó có tờ báo nào nhận được trọn vẹn những điều nói trên cho mình trong công tác phòng chống tham nhũng. Đã vậy, không ít tờ báo còn bị "gõ" từ nhiều phía, gây áp lực không nhỏ nếu "dũng cảm" vượt qua cái rào cản "ăn cây nào rào cây ấy" vốn tồn tại từ xưa nay theo lối nghĩ, lối ứng xử của không ít người có trách nhiệm trong khi cầm cân nẩy mực. Vấn đề nữa, cũng ít có tờ báo đủ lực, đủ sức để làm chuyện này, bởi tầm của đội ngũ nhà báo chưa với tới những vụ việc tiêu cực, tham nhũng mà ở đó đòi hỏi nhà báo phải có nghề, phải tận tâm tận lực mới có thể vào cuộc được. Sự bưng bít thông tin, che giấu khuyết điểm và bằng nhiều thủ đoạn mà các đối tượng tham nhũng dùng để "ứng xử" với báo chí cũng là điều không phải không khó khăn cho báo chí nói chung và báo chí địa phương nói riêng. Thực trạng trên không phải không có lối ra. Kinh nghiệm cho thấy, đã có "gậy" (pháp luật cho phép) rồi, những người làm báo phải biết sử dụng "gậy" ấy như thế nào cho hiệu quả. Báo Gia Lai đã nhiều năm liên tục đặc biệt quan tâm đến vấn đề tuyên truyền trên lĩnh vực phòng chống tham nhũng. Trước hết công việc này phải được sự đồng tâm hiệp lực từ ngay chính trong cơ quan mình và đồng nghiệp trên địa bàn. Thứ đến là sự quan tâm chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền và sự hợp tác của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Đồng thời, khi bắt tay vào việc cụ thể phải có sự chu toàn, cẩn trọng, chín chắn, làm việc bằng cả cái tâm và bằng sự nhạy bén của nghề. Mỗi năm hàng chục vụ việc tham nhũng trên địa bàn Gia Lai được phanh phui có sự góp sức của báo chí địa phương là một minh chứng. Cũng bởi vậy mà tờ báo địa phương này có chỗ đứng trong lòng bạn đọc, được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm và các cấp ủy, chính quyền sở tại đánh giá cao những kết quả này của Báo. Nhà báo Nguyễn Hải Bình, Tổng Biên tập Báo Hải Dương Việc báo chí đấu tranh chống tiêu cực thường được ví với việc bắt sâu, nhổ cỏ dại để cho những bông hoa người tốt, việc tốt trong vườn tươi đẹp hơn. Viết chống tiêu cực vốn đã khó khăn, phức tạp, đối với báo Đảng địa phương lại càng khó khăn hơn, vì địa bàn hẹp, người làm báo và đối tượng được báo chí phê bình có khi gặp nhau hàng ngày, nằm trong những mối quan hệ chằng chịt, dễ nảy sinh tâm lý ngại va chạm. Đó là chưa kể những tác động từ nhiều phía đến người làm báo, những khó khăn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng trong quá trình tác nghiệp… Nhưng đấu tranh chống tiêu cực cũng chính là một thước đo bản lĩnh của tờ báo và người làm báo. Để viết chống tiêu cực, đòi hỏi người làm báo, từ người viết cho đến Ban biên tập, phải dấn thân, dũng cảm, thấy rõ trách nhiệm của mình với xã hội. Những tờ báo tích cực đấu tranh chống tiêu cực, đồng thời dũng cảm bảo vệ cái mới tiến bộ, biểu dương kịp thời những điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt, sẽ được bạn đọc tin cậy, yêu mến. BNhà báo Đỗ bích, Phó Giám đốc Đài PT-TH Quảng Ninh Chống tiêu cực trên báo Đảng theo tôi là việc nên làm. Trong cuộc sống, cái gì cũng có hai mặt cả, từ cái xấu đưa ra để soi chung, cảnh báo cho mọi người, việc phê phán cái xấu, cái chưa tốt cũng là để xây dựng cho xã hội tốt hơn. Thực tế, việc đấu tranh chống tiêu cực trên báo Đảng là khó nhưng lại được nhiều người quan tâm. Trong thời đại cạnh tranh thông tin, việc phanh phui những vấn đề tiêu cực sẽ có tác động mạnh mẽ đến xã hội, thể hiện trách nhiệm và uy tín của tờ báo. Nhưng để báo Đảng xung kích được trên mặt trận chống tiêu cực thì đòi hỏi người lãnh đạo phải có bản lĩnh cao, thậm chí có khi phải ''xuất tướng'' để bảo vệ nhà báo, bảo vệ cái đúng, chống lại những cái sai. Đội ngũ chúng ta đã có những nhà báo từng bị đe doạ nên ngoài bản lĩnh thì rất cần những phóng viên có bút lực tốt, giàu kinh nghiệm, kiến thức rộng, am hiểu luật pháp, tinh thông nghiệp vụ và có sự nhạy cảm nghề nghiệp thì các bài viết mới sâu sắc, có tính chiến đấu cao. Nhà báo Cẩm Nang, phóng viên Báo Quảng Ninh: Chống tiêu cực là một trong những chức năng quan trọng của báo chí, nhất là đối với những tờ báo Đảng. Gần 10 năm công tác tại Báo Quảng Ninh, tôi đã học được nhiều và nghiệm được nhiều. Đối với phóng viên, việc chống tiêu cực không đơn thuần là viết, phản ánh những mặt trái, những vấn đề tiêu cực của xã hội mà đôi khi còn phải chống tiêu cực với chính bản thân mình trong quá trình tác nghiệp. Nói như nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, một cây phóng sự sắc sảo trong làng báo thì để chống tiêu cực trên báo chí, người làm báo phải là người có tâm và có tầm. Ông viết: "Nhà báo trước hết phải là một con người và phải vì con người. Cái tâm sẽ làm nên cái tầm và ngược lại cái tầm chỉ có thể có ở người có tâm. Nghề báo là nghề để phản ảnh cuộc sống và hoạt động của con người. Cái tâm - là đạo đức và tấm lòng, là cách nghĩ và cách sống nhân văn. Còn cái tầm - là kiến thức, bản lĩnh, là trình độ và sự đóng góp… của nhà báo có thể thấy trong công việc hàng ngày đôi khi rất lặng thầm của họ". Tôi thực sự thích, tâm đắc với điều đó. Trong thời cơ chế thị trường hiện nay, khi mà mọi thứ dường như đều rạch ròi, đều được quy đổi, trả giá bằng vật chất thì mặt trận chống tiêu cực trên báo chí quả là gian nan, vất vả. Chỉ có những nhà báo có tâm mới có thể làm được điều ấy; mới giữ vững được đạo đức, phẩm chất của người làm báo. Và chỉ những người làm báo có tầm mới có đủ kiến thức, bản lĩnh, can trường trong mọi tình huống, điều kiện để làm tốt sứ mệnh của người làm báo. |
